เข็นครกขึ้นภูเขาล้างสต๊อกข้าวหาเงินจำนำ

โดย...ทีมข่าวเศรษฐกิจภาครัฐ

ความพยายามในการระบายสต๊อกข้าวรัฐบาลที่มีมากถึง 15-16 ล้านตัน เพื่อนำเงินจากการขายข้าวมาใช้เป็นงบรับจำนำในโครงการรับจำนำข้าวฤดูกาล 2556/2557 ตามที่คณะรัฐมนตรี (ครม.) กำหนดวงเงินหมุนเวียนไว้ที่ 2.7 แสนล้านบาท ภายใต้เงื่อนไขไม่มีการกู้เงินเกินกรอบ 5 แสนล้านบาท

เงื่อนไขดังกล่าวสร้างแรงกดดันให้กระทรวงพาณิชย์จะต้องเร่งระบายข้าวหาเงินมากที่สุด

ทั้งนี้ หากดูตามแผนระบายข้าวตั้งแต่ นิวัฒน์ธำรง บุญทรงไพศาล มานั่งเก้าอี้รองนายกรัฐมนตรีและ รมว.พาณิชย์ เมื่อกลางปี 2556 ซึ่งคณะอนุกรรมการพิจารณาระบายข้าว ที่นิวัฒน์ธำรงเป็นประธาน ได้กำหนดแผนระบายข้าวช่วง 6 เดือน หรือตั้งแต่กลางปีจนถึงสิ้นปีนี้ ด้วยวิธีเปิดประมูล โดยตั้งเป้าประมูลข้าวสารในสต๊อกเดือนละ 5 แสนตันถึง 1 ล้านตัน และประมูลข้าวเปลือกเพื่อทำข้าวนึ่งเดือนละ 4 แสนตันข้าวเปลือก

แต่ในทางปฏิบัติการเปิดประมูลประสบความล้มเหลวโดยกรมการค้าต่างประเทศ (คต.) เปิดประมูล ได้เพียง 3 ครั้ง และอนุมัติขายข้าวได้แค่ 2.4 แสนตัน ต่ำกว่าเป้าที่ตั้งว่าจะเปิดประมูลเดือนละ 5 แสนตันถึง 1 ล้านตัน

สาเหตุที่ทำให้การเปิดประมูลข้าวสต๊อกรัฐบาล มีเอกชนเข้าร่วมประมูลน้อยรายเป็นผลมาจากการกำหนดหลักเกณฑ์ในการประมูลแบบยกคลัง รวมทั้งเอกชนไม่มั่นใจในคุณภาพข้าวว่าจะได้ข้าวตามคุณภาพที่ประมูลหรือไม่ การประมูลจึงไม่ประสบความสำเร็จเท่าที่ควร นิวัฒน์ธำรงจึงให้ คต.ปรับเงื่อนไขประมูลข้าวใหม่ เพื่อให้เอกชนเข้าร่วมประมูลมากขึ้น

ขณะที่แผนการระบายข้าวผ่านตลาดสินค้าเกษตรล่วงหน้า (เอเฟท) ที่กำหนดระบาย 5 แสนตันถึง 1 ล้านตัน ในช่วง 6 เดือนนั้น จนถึงขณะนี้ล่าช้ากว่าแผนที่กำหนดให้เริ่มช่วงเดือน ก.ค. เพราะ ติดหลักเกณฑ์เงินค้ำประกัน ล่าสุดจะไปของบจากกองทุนส่งเสริมการส่งออกมาใช้ และเร่งที่จะนำข้าวระบายผ่านเอเฟท

แต่ที่น่าจับตามองมากสุด คือ การระบายข้าวผ่านรูปแบบรัฐต่อรัฐ (จีทูจี) ที่เป็นความหวังในการระบายข้าวในสต๊อกจำนวนมาก แต่จนถึงขณะนี้ทำสัญญา ซื้อขายข้าวในยุคของนิวัฒน์ธำรงได้เพียงประเทศเดียว คือ อิหร่าน จำนวน 2.5 แสนตัน และจะส่งมอบช่วงเดือน ต.ค.นี้

ส่วนประเทศจีนที่นิวัฒน์ธำรงไปเจรจาขายข้าว 1.2 ล้านตัน ก่อนหน้านี้ รมว.พาณิชย์ ยืนยันว่า ไม่ใช่แค่เอ็มโอยู แต่มีสัญญาซื้อขายแล้ว สุดท้ายเมื่อสื่อต่างประเทศออกมาเปิดเผยว่าจีนไม่ได้มีการซื้อขายดังกล่าว รมว.พาณิชย์ จึงออกมายอมรับว่าอยู่ระหว่างทำสัญญาซื้อขายกับจีนช่วงเดือน ต.ค. และจะส่งมอบข้าว 2-3 แสนตันในปลายปีนี้

เท่ากับว่าจนถึงขณะนี้ยังไม่ได้มีการลงนามซื้อขายกับจีนจริง สร้างความสับสนต่อการขายข้าวจีทูจีอีกครั้ง และเป็นเรื่องที่ รมว.พาณิชย์ ต้องสร้างความเชื่อมั่นด้วยการเปิดเผยสัญญาซื้อขายต่อสาธารณชน ขณะการขายข้าวจีทูจีให้อิรัก ก็ยังไม่มีข้อตกลงอย่างเป็นทางการ รวมถึงอินโดนีเซีย ฟิลิปปินส์ ที่แทบไม่มี ความเคลื่อนไหวการขายข้าวให้กับประเทศเหล่านี้เลย

ภาพรวมของการระบายข้าวสต๊อกรัฐบาล ที่เหลือเวลาอีกเพียงแค่ 3 เดือน ก็จะสิ้นปี 2556 การระบายข้าวสต๊อกรัฐให้ได้ตามแผนที่วางไว้ จึงดูเลือนรางเต็มที ขณะที่ล่าสุดกระทรวงพาณิชย์ชำระเงินคืนคลังตั้งแต่กลางปี 2555 ถึงเดือน ก.ย. 2556 ได้เพียง 1.5 แสนล้านบาทเท่านั้น เป็นภาระที่รัฐบาลชุดนี้ต้องคิดหนักในการหาเงินมาใช้จำนำข้าวฤดูกาลใหม่ที่จะมาถึงในเดือน ต.ค.นี้

หรือท้ายสุด กระทรวงพาณิชย์อาจต้องยอมขายข้าวสต๊อกรัฐบาลด้วยราคาที่ต่ำกว่าราคาตลาดมาก เพื่อหาเงินมาหมุนใช้ในการรับจำนำข้าวฤดูกาลใหม่