ข้าวเน่า

ประเทศไทยถือเป็นผู้ส่งออกข้าวรายใหญ่ของโลกมาช้านาน อุตสาหกรรมข้าวไทยได้รับการยอมรับจากประเทศต่างๆ ว่าข้าวไทยมีคุณภาพดี แต่เมื่อปี พ.ศ. 2555 ที่ผ่านมา ประเทศไทยกลับต้องเสียแชมป์การส่งออกให้แก่อินเดียและเวียดนาม เพราะมีราคาสูง อันเป็นผลมาจากโครงการรับจำนำข้าว สำหรับในปี พ.ศ. 2556 นี้ นอกจากปัญหาจากข้าวราคาสูงที่ยังคงเป็นพิษมาจากโครงการรับจำนำข้าว ข้าวไทยที่ต่างประเทศยอมรับว่ามีคุณภาพดี อาจไม่ได้รับการยอมรับเท่าที่ควร นั่นเป็นเพราะข่าวสารเคมีตกค้าง

การผลิตข้าวนับว่าเป็นเรื่องปกติที่มีการใช้สารเคมีเพื่อป้องกันมอด แมลง เชื้อรา ที่นิยมใช้กันอย่างแพร่หลาย คือ เมทิลโบรไมด์ เป็นสารเคมีสังเคราะห์ ใช้รมเพื่อฆ่ามอด แมลง ซึ่งหากได้รับในปริมาณมากจะทำให้เกิดการคั่งน้ำในตับ ไต สมอง และปอด จากการทดลองในหนู หนูที่ได้รับสารนี้เกิน 50 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัมต่อวัน เป็นเวลา 90 วัน จะเกิดมะเร็งกระเพาะอาหาร

เมื่อต้นเดือน ก.ค. 2556 ที่ผ่านมา พิธีกรชายรายหนึ่งที่มีเจตนาดีต่อผู้บริโภคได้ส่งข้อความผ่านทางโซเชียลมีเดียว่า ข้าวไทยมีสารเคมีตกค้าง บางยี่ห้อทำให้หนูตายได้และมีการส่งข้อความต่อๆ กันจนเป็นปากต่อปาก ในทางกลับกัน ข้อมูลนี้ได้สร้างความเสียหายต่ออุตสาหกรรมข้าวไทย

ข้าวถือเป็นอาหารหลัก ทุกคนต่างอยากทราบว่ายี่ห้อไหนปลอดภัย ยี่ห้อไหนอาจเป็นมะเร็งเหมือนหนูทดลอง แต่ก็ไม่มีคำยืนยันที่ชัดเจนจากทางราชการ

หลังจากที่ตั้งคำถามไม่นาน มูลนิธิเพื่อผู้บริโภค มูลนิธิชีววิถี และศูนย์ทดสอบฉลาดซื้อ ได้ร่วมมือกันทวงสิทธิของประชาชนผู้บริโภค ทำการสุ่มตรวจข้าวถุงจำนวน 46 ตัวอย่างว่ามีปริมาณสารเมทิลโบรไมด์เกินมาตรฐานที่กำหนดโดยมาตรฐานอาหารระหว่างประเทศ (Codex Alimentarius Commission) หรือไม่ ซึ่งกำหนดไว้ไม่เกิน 50 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม

ต่อมาเมื่อวันที่ 16 ก.ค. 2556 สารี อ๋องสมหวัง เลขาธิการมูลนิธิเพื่อผู้บริโภค รายงานผลการตรวจสอบว่าพบสารนี้ในข้าว 34 ตัวอย่าง แต่ไม่เกินมาตรฐาน บางยี่ห้อมีสารตกค้างถึง 67.4 มิลลิกรัมต่อกิโลกรัม ส่วนอีก 12 ตัวอย่างไม่มีสารตกค้าง โดยให้เหตุผลว่าต้องเปิดเผยเพราะต้องการคุ้มครองผู้บริโภคในการรับข่าวสารให้เพียงพอและได้รับความปลอดภัย ซึ่งถือเป็นครั้งแรกที่มีการระบุถึงยี่ห้อ โดยนำเสนอข้อมูลอย่างชัดเจนในเชิงสถิติ (Data) ไม่เกรงว่าอาจเกิดผลกระทบจนถูกฟ้องร้อง เพราะหลายครั้งที่ผ่านมา นักวิชาการหลายท่านเคยเตือนภัยผู้บริโภคถึงสินค้าบางยี่ห้อ แต่ก็ต้องเงียบสนิท เมื่อผู้ผลิตขู่ว่าจะฟ้องร้องเรียกค่าเสียหายเป็นจำนวนสูงถึงหลักร้อยล้านหรือพันล้านบาท

เรื่องทำนองนี้หากเกิดขึ้นที่สหรัฐอเมริกาหรือประเทศแถบยุโรป หน่วยงานพิทักษ์ผลประโยชน์ของผู้บริโภคจะระบุถึงยี่ห้อและผู้ผลิต แต่สำหรับประเทศไทย หน่วยราชการที่เกี่ยวข้องกลับออกมาแถลงข่าวในตอนแรกว่าจะเอาผิดกับคนส่งข้อความ แต่ไม่มีหน่วยงานใดออกมาแสดงความรับผิดชอบโดยตรงว่าจะเร่งตรวจสอบข้าวที่จำหน่ายในท้องตลาดทุกยี่ห้อ

พ.ร.บ.วิธีพิจารณาคดีผู้บริโภค พ.ศ. 2551 เป็นกฎหมายที่ใช้เฉพาะคดีผู้บริโภคมีหลักการใหม่ๆ ที่สำคัญ เช่น ผู้บริโภคสามารถร้องศาลเพื่อให้เรียกกรรมการหรือผู้บริหารนิติบุคคลของผู้ประกอบธุรกิจรับผิดเป็นการส่วนตัว การเรียกค่าเสียหายในเชิงลงโทษ (Punitive Damages) คือค่าเสียหายที่เพิ่มจากจำนวนค่าเสียหายที่แท้จริง อายุความที่กฎหมายกำหนด คือ 3 ปี (กรณีละเมิดทั่วไปอายุความ 1 ปี) แต่ไม่เกิน 10 ปี นับแต่วันที่รู้ความเสียหาย

ถ้าหน่วยราชการที่เกี่ยวข้อง องค์กรเกี่ยวกับการคุ้มครองผู้บริโภคต่างๆ ปฏิบัติหน้าที่ของตนอย่างเต็มที่ หรือประสานงานกันตรวจสอบสินค้าอุปโภคบริโภคอย่างต่อเนื่องและบ่อยครั้ง ประชาชนผู้บริโภคคงมีสุขภาพแข็งแรง ห่างไกลความเจ็บป่วย ไม่ต้องตายผ่อนส่ง