ยุทธศาสตร์สู่อาเซียนชูแนวคิด"รู้จักกัน"

โดย...อัฏฐวรรณ ลวณางกูร

เหลือเวลาอีกแค่ 2 ปีกว่าๆ 10 ประเทศอาเซียนจะรวมตัวเป็นประชาคมเดียวกัน แต่ในทางปฏิบัติแล้ว ภารกิจด้านสังคมวัฒนธรรมดำเนินมานานแล้ว และยังต้องทำต่อไปไม่มีวันจบ

ดารุณี ธรรมโพธิ์ดล ผู้อำนวยการสำนักความสัมพันธ์ต่างประเทศ กระทรวงวัฒนธรรม (วธ.) กล่าวว่า งานในมิติวัฒนธรรมเป็นเรื่องนามธรรมและต้องใช้เวลา พร้อมกับพูดถึงภารกิจของกระทรวงว่าเน้นการสร้างอัตลักษณ์อาเซียน โดยมี 3 ยุทธศาสตร์ คือ 1.การสร้างความตระหนักความเป็นอาเซียน 2.ส่งเสริมการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรมร่วมกัน และ 3.วัฒนธรรมเชิงเศรษฐกิจสร้างสรรค์

การสร้างความตระหนักถึงความเป็นอาเซียน เน้นการสร้างทัศนคติเชิงบวก ซึ่งต้องใช้เวลา เพราะทุกประเทศมีประวัติศาสตร์การสู้รบชิงดินแดน แต่นั่นเป็นอดีตไปแล้ว จากนี้ต้องมองถึงอนาคต ทำในสิ่งที่สร้างสรรค์ เพราะภูมิภาคนี้มีรากวัฒนธรรมร่วมกัน เหมือนครอบครัวเดียวกัน อย่างลาวกับไทยภาษาใกล้เคียงกัน หรือไทยกับกัมพูชาที่มีคำและท่ารำคล้ายกัน จึงต้องสร้างทัศนคติในแง่ความเป็นเจ้าของวัฒนธรรมร่วมกัน

ด้านการส่งเสริมการอนุรักษ์มรดกทางวัฒนธรรม มีทั้งที่จับต้องได้ (Tangible) อย่างโบราณสถาน โบราณวัตถุ มรดกโลก และสิ่งที่จับต้องไม่ได้ (Intangible) โดยในส่วนมรดกโลกสามารถร่วมมือและช่วยเหลือกันได้ ปัจจุบันพม่า บรูไน และสิงคโปร์ เป็น 3 ประเทศอาเซียนที่ยังไม่มีมรดกโลก ทั้งที่มีศักยภาพมาก แต่เพราะการขึ้นทะเบียนมรดกโลกต้องใช้ความเป็นวิชาการสูง ไทยในฐานะที่มีประสบการณ์ก็สามารถช่วยผลักดันเพื่อนบ้านด้านนี้ได้

สำหรับมรดกโลกที่จับต้องไม่ได้ วธ.เตรียมพร้อมเข้าเป็นภาคีอนุสัญญาขององค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (ยูเนสโก) ทั้งนี้ มีประเทศในกลุ่มอาเซียนเข้าร่วมเป็นภาคีแล้ว 6 ประเทศ ได้แก่ บรูไน กัมพูชา อินโดนีเซีย ลาว ฟิลิปปินส์ และเวียดนาม

ด้านการส่งเสริมเศรษฐกิจสร้างสรรค์บนฐานวัฒนธรรม ไทยค่อนข้างโดดเด่น เพราะมีเนื้อหาสาระมาก ทั้งนิทาน ตำนาน ฯลฯ อย่างเรื่อง พี่มากพระโขนง ก็มาจากเนื้อหาสาระทางวัฒนธรรม ไทยมีความก้าวหน้าและเป็นผู้นำผลักดันให้ประเทศอาเซียนอื่นๆ เติบโตไปด้วยกันได้ เพราะในอาเซียนมีเนื้อหาสาระมาก สามารถปรับคุณภาพและดีไซน์ของผลิตภัณฑ์ โดยคงเสน่ห์ของความเป็นตะวันออก ที่มีความหลากหลายเป็นจุดเด่น

กระทรวงเน้นความเชื่อมโยงทางวัฒนธรรมกับเพื่อนบ้าน ตั้งแต่งานแสดงด้านศิลปวัฒนธรรม การแลกเปลี่ยนทางวิชาการ รวมถึงการแลกเปลี่ยนระดับประชาชน เพื่อเปิดโลกทัศน์ใหม่ๆ และอาจต่อยอดไอเดียต่างๆ โดยต้องศึกษาหาจุดเชื่อมโยงกัน และให้เพื่อนบ้านมีส่วนร่วมด้วย อาจเริ่มจากเส้นทางและการท่องเที่ยวเป็นตัวนำ แล้วใช้วัฒนธรรมเป็นตัวสนับสนุน ยกตัวอย่างลาวมีปราสาทวัดพู ซึ่งเป็นศิลปะขอม สามารถเชื่อมโยงกับปราสาทหินพิมายและปราสาทหินพนมรุ้งของไทยไปยังกัมพูชาได้

อย่างไรก็ตาม จำเป็นต้องสร้างสมดุล เพราะแม้วัฒนธรรมจะมีประโยชน์ในแง่การท่องเที่ยวและสร้างรายได้ให้ประเทศ แต่ก็ต้องรักษาคุณค่าเดิมเอาไว้ ไม่ใช่คำนึงเฉพาะตัวเลขรายได้

สิ่งที่ต้องระวัง คือ ความขัดแย้งทางวัฒนธรรม บางทีความไม่เข้าใจอาจทำให้เกิดไฟไหม้ฟางที่บานปลายใหญ่โต ทุกวันนี้มีเพื่อนบ้านเข้ามาอยู่ในบ้านเรามากขึ้น ต้องระวังเพื่อไม่ให้ปะทะกัน

กระทรวงพยายามให้ข้อมูลแก่ทั้งคนไทยและต่างชาติ โดยจัดทำสื่อแนะนำสิ่งที่ควรและไม่ควรทำ (Do and don’t) รวมถึงให้ความรู้เกี่ยวกับอาเซียนแก่เด็กและเยาวชนในโรงเรียนมากขึ้น นอกจากนี้ กำลังจัดทำหนังสือสารานุกรมวัฒนธรรมอาเซียน เป็นชุดความรู้เรื่องต่างๆ เช่น การละเล่นอาเซียน ศิลปะ อาหาร และจะทำหนังสือภาพรวมวัฒนธรรมอาเซียนสำหรับอ้างอิงในห้องสมุด เพื่อให้เห็นสิ่งที่เป็นคุณค่าร่วมกัน เช่น วิถีชีวิตที่สัมพันธ์กับน้ำในอุษาคเนย์

รู้จักเขา...รู้จักเรา ยังไม่พอ ต้องรู้จักกันด้วย