ปรับกระบวนแรงงานไทย สร้างโอกาส

โดย...ตะวัน หวังเจริญวงศ์

จากสภาพความเปลี่ยนแปลงของโครงสร้างเศรษฐกิจไทยในปัจจุบัน ภาคแรงงานของไทยจะต้องปรับตัวตาม เพื่อให้สอดคล้องกับความต้องการของตลาดแรงงานและการมีงานทำในอนาคต

กรมพัฒนาฝีมือแรงงาน จึงได้ร่วมกับสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย (ส.อ.ท.) จัดเสวนาหัวข้อ “มีฝีมือ+โอกาส คือทางเลือก ทางรอด อนาคตแรงงานไทย” โดยมีตัวแทนจากกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน สำนักงานคณะกรรมการการอาชีวศึกษา (สอศ.) นักวิชาการ และภาคอุตสาหกรรม เข้าร่วมเป็นวิทยากร

นคร ศิลปอาชา อธิบดีกรมพัฒนาฝีมือแรงงาน เปิดประเด็นว่า เยาวชนจะต้องมีทักษะ 3 อย่าง เพื่อเตรียมพร้อมสำหรับการเข้าสู่ประชาคมอาเซียน 1.ทักษะการเรียนรู้และนวัตกรรม คือต้องมีความคิดสร้างสรรค์ คิดค้นนวัตกรรมใหม่ๆ ขึ้นมาพัฒนาผลิตภัณฑ์ และช่วยองค์กรให้เติบโตไปแข่งขันกับเพื่อนบ้านได้ 2.ทักษะชีวิตและอาชีพ คือต้องรู้ว่าอาชีพของตัวเองหรือสายงานที่ตัวเองศึกษาอยู่จะได้รับผลกระทบอย่างไรจากการเปิดประชาคมอาเซียน 3.ทักษะสารสนเทศ คือต้องสามารถใช้เทคโนโลยีในการสืบค้นข้อมูล รวมถึงนำเทคโนโลยีมาประกอบการนำเสนอผลงานของตัวเองได้อย่างน่าสนใจและเต็มประสิทธิภาพ

นอกจาก 3 ด้านนี้แล้ว เรื่องสำคัญที่ลืมไม่ได้คือการพัฒนาทักษะภาษาอังกฤษและภาษาเพื่อนบ้าน เพราะจะเป็นทักษะให้แรงงานมีโอกาสมากขึ้นในระดับสากล

เบื้องต้น กรมได้ดำเนินการตามนโยบายกระทรวงแรงงานไปบ้างแล้ว เช่น การพัฒนาทักษะด้านภาษา ด้านเทคโนโลยีชั้นสูง ความรู้ความเข้าใจเกี่ยวกับอาเซียน และพฤติกรรมการทำงานที่ดี พร้อมกันนี้ยังได้ผลักดันมาตรฐานฝีมือแรงงานแห่งชาติให้เป็นที่ยอมรับในระดับสากล รวมถึงรองรับข้อตกลงยอมรับร่วมคุณสมบัตินักวิชาชีพ (MRA) ทั้งที่เกิดขึ้นไปแล้ว และกำลังจะเกิดขึ้นในอนาคต

เขากล่าวอีกว่า เรื่องที่น่าเป็นห่วงที่สุดอีกอย่างหนึ่งคือปัญหาแรงงานขาดแคลน ก่อนหน้านี้ได้พูดคุยกับผู้บริหาร บริษัท กระเบื้องเครือโสสุโก้ พบว่าบริษัทต้องใช้แรงงานต่างด้าวมากถึง 4.5 หมื่นคนจากแรงงานทั้งหมด 5 หมื่นคน และอาชีพดังกล่าวก็มีรายได้ค่อนข้างดี สะท้อนให้เห็นว่าคนไทยกำลังเสียโอกาสในตลาดบ้านตัวเอง เพราะยังคงยึดติดกับค่านิยมการเรียนในสายสามัญ

“เราคิดว่าต้องมีการปรับสัดส่วนคนเรียนสายอาชีพกับสายสามัญในยุคถัดจากนี้ให้กลายเป็น 60:40 เพราะสายอาชีพเรามีความต้องการมาก แต่ยอมรับว่าการทำให้เกิดขึ้นจริงทำได้ยาก เพราะเป็นค่านิยมที่ฝังลึกมานาน และผู้ปกครองยังคงติดภาพว่าควรแก้ปัญหานักเรียนตีกันในสายอาชีพให้ได้ก่อน อย่างไรก็ตาม นี่เป็นเรื่องที่ต้องทำ”

ด้าน สราวุธ ไพฑูรย์พงษ์ นักวิชาการอาวุโส สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) วิเคราะห์ว่า คุณภาพการศึกษาไทยยังนับว่าด้อยกว่าประเทศเพื่อนบ้าน จากรายงานเรื่องความสามารถในการแข่งขันระดับโลกปี 20122013 ของ World Economic Forum พบว่า ไทยมีระบบการศึกษาด้อยที่สุดในภูมิภาคอาเซียน นอกจากนี้ คะแนนวิชาการอ่าน คณิตศาสตร์ และวิทยาศาสตร์ของไทยยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ยด้วย

เรื่องดังกล่าว กลับมากระทบกับสถานการณ์ตลาดแรงงานไทยในปัจจุบัน แรงงาน 69% มีการศึกษาต่ำ โครงสร้างประชากรก็เปลี่ยนแปลงไป วัยแรงงานลดลง แรงงานสูงอายุเพิ่มขึ้น แรงงานไปกระจุกตัวในบางระดับ ทำให้แรงงานระดับล่างตึงตัว และต้องพึ่งพาแรงงานต่างด้าวแทน ขณะที่แรงงานฝีมือก็มีปัญหาเชิงคุณภาพ

อย่างไรก็ตาม เชื่อว่าการเคลื่อนย้ายแรงงานหลังเปิดประชาคมอาเซียนจะยังคงเกิดเฉพาะในกลุ่มที่มี MRA แล้ว สำหรับกลุ่มที่ยังไม่มี MRA รองรับ จะต้องรอดูแนวโน้มอีกครั้งว่าเศรษฐกิจของแต่ละประเทศในอาเซียนได้รับผลกระทบอย่างไรจากประชาคมอาเซียน โดยสังเกตจากทั้งจีดีพี และสัดส่วนการค้าการลงทุนระหว่างกัน

โกวิทย์ ว่องกลกิจศิลป์ เลขาธิการกลุ่มอุตสาหกรรมชิ้นส่วนและอะไหล่ยานยนต์ ส.อ.ท. บอกว่า ตลาดแรงงานยุคถัดจากนี้จะมีเพียงทักษะด้านใดด้านหนึ่ง (Single Skill) ไม่ได้ แต่ต้องมีทักษะหลากหลาย (MultiSkills) พร้อมตอบสนองตลาดความต้องการแรงงานที่ต้องการใช้คนน้อยลง แต่แรงงานแต่ละคนต้องมีประสิทธิภาพสูงขึ้น

นอกจากนี้ ส.อ.ท.ขอสนับสนุนโครงการโรงงานโรงเรียน เป็นลักษณะโครงการทวิภาคี เพื่อดึงดูดให้มีเยาวชนเข้ามาเรียนในสายอาชีพมากขึ้น เนื่องจากขณะทำงานก็สามารถส่งเงินกลับไปให้ที่บ้านได้ด้วย รวมถึงช่วยพัฒนาทักษะของแรงงานให้เพิ่มมากขึ้น

สำหรับการนำแรงงานต่างด้าวเข้ามาทำงานแทนในอุตสาหกรรมที่ขาดแคลนนั้น เชื่อว่าไม่ได้สร้างความยั่งยืนให้แก่อุตสาหกรรมไทย จึงควรเปลี่ยนกระบวนทัศน์กันใหม่ และพัฒนาแรงงานที่มีอยู่ให้มีประสิทธิภาพ