ดอกเบี้ย

เป็นข่าวใหญ่โตขึ้นมาเมื่อสัปดาห์ที่แล้ว เมื่อนายกิตติรัตน์ ณ ระนอง รองนายกฯ และ รมว.คลัง เปิดใจว่า คิดจะปลดผู้ว่า ธปท.ทุกวัน เพราะไม่ยอมลดดอกเบี้ยนโยบาย

ดอกเบี้ยนโยบายมีความสำคัญมากถึงขนาดจะทำให้ผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ถูกปลดได้เชียวหรือ ต้องมาทำความรู้จักกับดอกเบี้ยนโยบายก่อนว่า คือ อัตราดอกเบี้ยที่ธนาคารกลางแต่ละประเทศกำหนดขึ้นเป็นอัตราดอกเบี้ยอ้างอิง โดยอัตราดอกเบี้ยอื่นๆ ไม่ว่าจะเป็นเงินกู้ เงินฝาก หรือพันธบัตร มีแนวโน้มจะขยับตามการเปลี่ยนแปลงของอัตราดอกเบี้ยดังกล่าว เช่น อัตราดอกเบี้ยนโยบายของสหรัฐฯ คือ Fed Fund Rate ส่วนประเทศจีนกำหนดอัตราดอกเบี้ยนโยบาย 2 ตัวคือ เงินฝากและเงินกู้ระยะเวลา 1 ปี ส่วนของไทยนั้น ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ใช้อัตราดอกเบี้ยซื้อคืนพันธบัตร 1 วัน (1 Day Repurchase Rate หรือ Overnight Rate) ซึ่งล่าสุดอยู่ที่ 1.25% ต่อปี

แม้ชื่ออาจฟังดูซับซ้อน แต่อธิบายง่ายๆ ได้ว่า เป็นอัตราดอกเบี้ยที่ธนาคารพาณิชย์จ่ายให้กันในการกู้เงินกันเป็นเวลา 1 วัน ซึ่งในการกู้นั้นก็ต้องมีการวางสินทรัพย์เป็นหลักประกันโดยใช้พันธบัตรรัฐบาล (เปรียบเหมือนที่เราเอาทีวีหรือตู้เย็นไปฝากโรงรับจำนำเป็นหลักประกันเวลากู้เงิน) โดยธนาคารผู้กู้ทำสัญญาว่าจะมารับ (ซื้อคืน) พันธบัตรดังกล่าวจากผู้ให้กู้ในวันรุ่งขึ้นและจ่ายดอกเบี้ยให้จำนวนหนึ่ง ดยังอยู่บริษัทหลักทรัพย์เดิม”

ดังนั้น ดอกเบี้ยนโยบายจึงเป็นตัวกำหนดต้นทุนทางการเงินของธนาคารที่ต้องการเงิน (คนกู้) และเป็นตัวกำหนดรายได้ของธนาคารที่เงินเหลือ (คนปล่อยกู้) และย่อมส่งผลต่ออัตราดอกเบี้ยเงินฝากและเงินกู้ในระบบต่อเนื่องกันไป

ธปท.มีคณะกรรมการนโยบายการเงิน (กนง.) เป็นผู้กำหนดอัตราดอกเบี้ยนโยบาย ซึ่งในแต่ละปีจะมีการประชุมทั้งหมด 8 ครั้ง หรือทุกๆ 6 สัปดาห์ โดยมีจุดประสงค์เพื่อควบคุมเสถียรภาพด้านราคา ไม่ว่าจะเป็นเสถียรภาพราคาสินค้า (ดูแลเงินเฟ้อหรือเงินฝืด) เสถียรภาพราคาตลาดเงิน (ดูแลดอกเบี้ย) เสถียรภาพราคาตลาดอัตราแลกเปลี่ยน (ดูแลอัตราแลกเปลี่ยน) โดยมีเป้าหมายคือการขยายตัวทางเศรษฐกิจอย่างมีเสถียรภาพ

ธปท.ใช้การอัดฉีดเม็ดเงินเพื่อเพิ่มหรือดูดเม็ดเงินออกจากระบบเพื่อลดสภาพคล่องในการทำให้อัตราดอกเบี้ยที่ธนาคารต่างๆ กู้ยืมกันลดลงหรือเพิ่มขึ้นได้ เช่น ถ้า ธปท.ต้องการลดดอกเบี้ยนโยบายก็จะเพิ่มสภาพคล่อง ทำให้หลายๆ ธนาคารมีเงินเหลือและพร้อมจะปล่อยกู้แบบข้ามคืน ดอกเบี้ยก็ลดลง