จาก'หวย'สู่'นวัตกรรมทางการเงิน'

เมื่อเดือน ต.ค. 2554 ที่ผ่านมา อาจารย์นวลน้อย ตรีรัตน์ อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาฯ

ได้รายงานผลการสำรวจสถานการณ์การพนันช่วงเดือน ธ.ค. 2553-ก.พ. 2554 จำนวน 5,000 ตัวอย่าง อายุ 15 ปีขึ้นไป พบว่ามีประสบการณ์การเล่นพนันถึงร้อยละ 77 โดยมีเพศชายมากกว่าเพศหญิง ส่วนการพนันที่คนนิยมเล่นมากที่สุด 5 ประเภท คือ หวยใต้ดิน สลากกินแบ่งรัฐบาล ไพ่ พนันฟุตบอล ไฮโลหรือกีฬาพื้นบ้าน โดยในรอบปีที่ผ่านมามีผู้ที่เคยเล่นการพนันคิดเป็น 31.78 ล้านคน สำหรับวงเงินในการเล่นพนันแบ่งเป็นสลากกินแบ่ง 76,770 ล้านบาท หวยใต้ดิน 102,058 ล้านบาท

และเมื่อถามว่า ถ้าเสียเงินจากการพนันจะทำอย่างไร ปรากฏว่าร้อยละ 72.1 จะเลิกเล่น ร้อยละ 21.9 จะหาเงินมาเล่นต่อ ร้อยละ 6.1 จะเปลี่ยนประเภทการพนันที่เล่นเพื่อเล่นต่อ เมื่อถามต่อว่าจะหาเงินมาเล่นต่อด้วยวิธีใด ร้อยละ 62.7 จะทำงานเพิ่ม และร้อยละ 15.3 จะติดไว้ก่อน

โดยสรุปในช่วง 10 ปี การพนันหลายประเภทขยายตัวมากขึ้น เช่น การพนันออนไลน์และการพนันพื้นบ้าน แต่การพนันที่เติบโตมากที่สุด คือ สลากกินแบ่งรัฐบาล ซึ่งมีประชาชนบางส่วนเชื่อว่าไม่ใช่การเล่นการพนัน เป็นวิถีที่คนไทยยอมรับได้

จะเห็นได้ว่าการพนันได้แทรกซึมเข้ามาอยู่กับคนไทยมากขึ้นเรื่อยๆ แม้ว่าหลายคนก็มองการพนันเป็นสิ่งชั่วร้าย เหรียญย่อมมี 2 ด้านฉันใด การพนันก็มีทั้งข้อดีและข้อเสียเช่นกัน

ในสหรัฐเมื่อปี 2552 กลุ่ม Michigan credit unions ได้คิดค้นวิธีการที่จะกระตุ้นให้สมาชิกของกลุ่มออมเงินเพิ่มมากขึ้นอย่างสม่ำเสมอ ด้วยการออกโปรแกรมส่งเสริมการออมสำหรับบัญชีเงินฝากประเภทหนึ่ง ชื่อ “Save to Win” โดยทุก 25 เหรียญสหรัฐ ที่ฝากในบัญชีประเภทนี้ ผู้ฝากเงินจะได้รับสิทธิที่จะถูกรางวัลพิเศษจากการชิงโชค ขณะที่เงินต้นของผู้ฝากก็ยังปลอดภัยและดอกเบี้ยก็ยังได้รับอยู่ นวัตกรรมทางการเงินที่คิดค้นนี้เรียกว่า Prize Linked Saving (PLS) หรือระบบการใช้รางวัลเพื่อสร้างแรงจูงใจในการออมนั่นเอง แล้วผลลัพธ์ของแคมเปญดังกล่าวเป็นอย่างไร

ผู้ที่เข้าร่วมในแคมเปญชิงรางวัลดังกล่าว เป็นผู้ที่ไม่เคยฝากเงินกับ Michigan credit unions เลยถึง 56% จากจำนวนบัญชีที่เข้าร่วมแคมเปญ 11,666 บัญชี จำนวนเงินที่ระดมได้สูงถึง 8.56 ล้านเหรียญสหรัฐ และผู้เปิดบัญชีใหม่ส่วนใหญ่เป็นผู้ที่มีรายได้ต่ำ (39%) และผู้มีรายได้ปานกลาง (44%) จึงถือได้ว่าแคมเปญดังกล่าวประสบความสำเร็จอย่างสูง ทั้งในด้านการหาลูกค้าใหม่และการระดมเงินฝาก

ไม่เพียงกรณีนี้เท่านั้นที่ประสบความสำเร็จ ที่อังกฤษ The Premium Bonds program ก็ประสบความสำเร้จเช่นกัน โดยสามารถได้กว่า 2.5 หมื่นล้านปอนด์ จากผู้ลงทุนกว่า 20 ล้านคน ที่สวีเดนและสหรัฐอาหรับเอมิเรตส์ ก็ประสบความสำเร็จเช่นกัน

แล้วในประเทศไทยมีมั้ย ตัวอย่างหนึ่งที่เห็นได้ชัดก็คือ สลากออมสินนั่นเอง นอกจากสลากออมสินแล้วในด้านหลักทรัพย์ก็มีเช่นกัน ตัวอย่างเช่น ตลาดหลักทรัพย์แห่งประเทศไทยได้ออกแคมเปญกระตุ้นการลงทุนในกองทุนรวม ETF ที่จดทะเบียนซื้อขายอยู่ในตลาดหลักทรัพย์ฯ ช่วงเดือน มี.ค.–ต.ค.ปีนี้ โดยผู้ที่มีสิทธิเข้าร่วมรายการชิงโชคต้องมีมูลค่าซื้อกองทุนรวม ETF ตัวใดก็ได้รวมต่อวันตั้งแต่ 1 หมื่นบาทขึ้นไป จะได้รับ 1 สิทธิในการจับสลาก (สูงสุด 1 สิทธิ/วัน) ของรางวัลเป็น Central Gift voucher มูลค่า 1 หมื่นบาท สัปดาห์ละ 1 รางวัล (จำนวน 35 สัปดาห์ 35 รางวัล รวมมูลค่าทั้งสิ้น 3.5 แสนบาท)

ประโยชน์ PLS ก็คือ ช่วยสร้างนิสัยการออมเงินให้กับประชาชน ซึ่งจะส่งผลดีต่อความมั่นคงทางเศรษฐกิจของประเทศ โดยที่ไม่ต้องใช้งบประมาณของภาครัฐ หรือการให้สิทธิประโยชน์ทางภาษีมาสนับสนุนเลย แต่ก็เช่นกัน PLS ก็มีข้อเสียเช่นกัน กล่าวคือ หากประชาชนไม่ได้รับข้อมูลถูกต้องครบถ้วน ก็อาจทำให้เกิดการตัดสินใจทางการเงินที่ผิดพลาดเช่นกัน ดังนั้นในปีที่ผ่านมาเพื่อเป็นการคุ้มครองผู้บริโภคให้ได้รับข้อมูลผลตอบแทนที่ชัดเจนและโปร่งใส ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ได้ออกระเบียบเกี่ยวกับการจัดกิจกรรมทางการตลาดด้านการระดมเงินทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นเงินฝาก หรือในรูปแบบอื่นใด โดยกำหนดให้สถาบันการเงินต้องเปิดเผยข้อมูลอัตราดอกเบี้ยรายปี (Annual Percentage Rate : APR) ที่สามารถเปรียบเทียบกับผลตอบแทนของสถาบันการเงินอื่น และลูกค้าสามารถพิจารณาเลือกใช้บริการได้โดยไม่มีข้อมูลที่ซับซ้อน กรณีที่มีการจัดกิจกรรมทางการตลาดใดก็ตาม หากไม่ได้ให้ผลตอบแทนกับผู้ฝากเงินทุกราย และสถาบันการเงินไม่สามารถเปิดเผยเป็นผลตอบแทนที่ชัดเจน ซึ่งทำให้ลูกค้าไม่สามารถเปรียบเทียบผลตอบแทนได้ ถึงแม้ว่าจะไม่เข้าข่ายเป็นการพนันก็ตาม ธปท.ก็ไม่สนับสนุนให้สถาบันการเงินจัดกิจกรรมทางการตลาดดังกล่าว

ดังนั้น PLS สำหรับเมืองไทยคงต้องรอไปก่อน แต่เมื่อไหร่ที่คนไทยเรามีความพร้อมมากขึ้น โอกาสที่ประเทศไทยจะมี PLS ก็เป็นจริง และเมื่อใดที่ PLS เกิดและได้รับความนิยม คำนิยามที่บอกว่า “หวย คือ ภาษี คนจนยินดีจะเสีย” ก็อาจเปลี่ยนไป

สำหรับผู้สนใจต้องการที่ปรึกษาทางการเงินสามารถติดต่อสอบถามรายละเอียดได้ที่ ฝ่ายธนบดีธนกิจ ธนาคารเกียรตินาคิน โทร. 02-680-3333