สมอ.ปรับบทบาทรับเออีซีสกัดผู้นำเข้าไร้คุณภาพ

โดย...ชนิกา สุขสมจิตร

การเปิดประชาคมเศรษฐกิจอาเซียน (เออีซี) ที่จะเริ่มขึ้นในปี 2558 คาดการณ์กันว่าจะทำให้เกิดตลาดสินค้าและบริการเดียวกันในระดับภูมิภาคอาเซียนมากขึ้น รวมทั้งทำให้เกิดความสามารถทางการแข่งขันระหว่างประเทศที่สูงขึ้น ส่งผลให้หน่วยงานทั้งภาครัฐและเอกชนให้ความสำคัญกับการติดตามและปรับตัวของธุรกิจตัวเอง ให้สอดรับกับสิ่งที่จะเปลี่ยนแปลงในอนาคต

สำนักงานมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (สมอ.) มีหน้าที่หลักในการดูแลผู้บริโภคให้ได้รับสินค้าที่มีมาตรฐานด้านความปลอดภัย ก็เป็นอีกหนึ่งหน่วยงานที่ต้องปรับตัวรับกับสถานการณ์ใหม่ที่จะเกิดขึ้นเช่นกัน

ณัฐพล ณัฏฐสมบูรณ์ เลขาธิการ สมอ. กล่าวว่า การเข้ามารับตำแหน่งเลขาธิการ สมอ. ช่วงเกือบ 5 เดือน มีหลายเรื่องที่หน่วยงานนี้ควรจะมีการปรับปรุงการทำงานให้มีความคล่องตัวและทันต่อเหตุการณ์ โดยเฉพาะความจำเป็นในการปรับบทบาทในส่วนที่รับผิดชอบเพื่อรองรับเออีซี เพราะที่ผ่านมามีหน้าที่คุ้มครองผู้บริโภคให้ได้สินค้าที่มีมาตรฐานและส่งเสริมอุตสาหกรรมในประเทศให้อยู่ได้ ซึ่งงานหลักคือการตรวจสอบสินค้าที่มีผู้มายื่นขอใบอนุญาตรับรองมาตรฐาน ทำหน้าที่เหมือนเป็นตรายางหรืองานธุรการเท่านั้น

ในขณะที่สินค้าที่นำเข้ามาจำหน่ายจากต่างประเทศไม่ได้มีการดูแลหรือคุ้มครองในระยะยาวให้กับผู้บริโภค ไม่มีการตรวจสอบคุณภาพภายหลังมีการนำมาจำหน่ายแล้ว เพราะเน้นการตรวจสอบในวันที่มายื่นขอใบอนุญาตเท่านั้น แต่ในวันนี้สิ่งที่ สมอ.ต้องทำคือ การกลั่นกรองคุณสมบัติของผู้นำเข้าสินค้าจากต่างประเทศให้รัดกุมเป็นด่านแรก

“ที่ผ่านมามีผู้นำเข้าสินค้าหลายรายไม่ได้ให้ความสำคัญกับการดูแลผู้บริโภคภายหลัง สักแต่ว่านำเข้ามา ไม่ได้รับผิดชอบไปถึงบริการหลังการขาย เช่น รถบรรทุกนำเข้าหลายราย เมื่อนำมาจำหน่ายในไทย ก็มีคำถามตามมาว่า ศูนย์บริการอยู่ที่ไหน มีอะไหล่รองรับอย่างไร รวมไปถึงกรณีเครื่องใช้ไฟฟ้าจากจีนแม้ได้มาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม หรือเครื่องหมาย มอก.ตามที่ระบุไว้ แต่เมื่อเกิดอาการเสียชำรุดจะนำไปซ่อมที่ไหน ศูนย์บริการไม่มี สะท้อนให้เห็นว่าความรับผิดชอบของสินค้าหายไป ทั้งหมดเป็นเพราะภาครัฐเข้าไปตรวจแค่โรงงานผลิตในตอนแรกเท่านั้น”

อย่างไรก็ดี ขณะนี้อยู่ระหว่างร่างมาตรการเพิ่มความรับผิดชอบของผู้นำเข้าสินค้าที่มายื่นขอใบอนุญาตกับ สมอ. โดยระบุให้ผู้นำเข้าสินค้าต้องดูแลผู้บริโภคให้มากขึ้นกว่าในปัจจุบัน นอกจากนี้จะมีการแบ่งเกรดของผู้นำเข้าสินค้าเพื่อลดขั้นตอนการขอใบอนุญาต ขณะเดียวกันเป็นการตรวจสอบคุณสมบัติของผู้นำเข้า

นอกจากแบ่งเกรดผู้นำสินค้าเป็นกลุ่มๆ โดยใช้วิธีตรวจสอบประวัติย้อนหลังของผู้นำเข้าในช่วงที่ผ่านมา หากเป็นผู้นำเข้าที่มีประวัติดีไม่เคยมีปัญหากับทางภาครัฐ มีการนำเข้าสินค้าที่ถูกต้องตรงตามมาตรฐาน จะจัดอยู่ในเกรด เอ รองลงมาเป็นเกรด บี และซี ตามลำดับความสำคัญของประวัติการนำเข้าในช่วงที่ผ่านมา ทั้งนี้เมื่อจัดกลุ่มผู้นำเข้าหรือผู้ผลิตได้แล้ว ผู้นำเข้ารายใดมีประวัติดี ก็จะได้สิทธิลดขั้นตอนนำเข้าสินค้า แต่หากผู้นำเข้ารายใดเคยมีปัญหา สมอ.ก็จะเพิ่มความเข้มงวดในการตรวจสอบ

ปัจจุบันผู้ประกอบการที่มายื่นขอใบอนุญาตกับทาง สมอ. ส่วนใหญ่จะเป็นการขอใบอนุญาตนำเข้าสินค้าจากต่างประเทศในสัดส่วนถึง 90% ของผู้ประกอบการนับพันราย ในขณะที่มีผู้ผลิตในประเทศมายื่นขอใบรับรองมาตรฐานในสัดส่วนที่น้อยมาก

ดังนั้น สมอ.ก็ต้องเปลี่ยนบทบาทพยายามรักษาผู้ผลิตในประเทศไว้ โดยมีมาตรการที่เข้มงวดกับการนำเข้าสินค้าที่มาขอเครื่องหมายมาตรฐานผลิตภัณฑ์อุตสาหกรรม (มอก.) ที่เป็นเครื่องมือสำคัญในการกำกับดูแลสินค้าอย่างหนึ่ง โดยเฉพาะสินค้าเครื่องใช้ไฟฟ้าจากจีน ซึ่งหลังเปิดเออีซีจะทำให้มีสินค้าจากต่างประเทศเข้ามาจำหน่ายในไทยมากขึ้น ซึ่งไม่ใช่เฉพาะนำเข้าตรงมาไทย แต่จะเป็นลักษณะ ผ่านประเทศเพื่อนบ้านของไทยมาก่อน

ณัฐพล กล่าวว่า การนำเข้าสินค้าที่มีคุณภาพต้องไม่ใช้วิธีการขายแบบดัมพ์ราคา เพราะทำให้ผู้ประกอบการไทยได้รับผลกระทบ เช่น การนำเข้าเหล็กมาจำหน่ายก็พยายามกดราคาให้ต่ำเพื่อหนีพิกัดภาษีที่สูงมาจำหน่าย ซึ่งจากสถิติมีการนำเข้าเหล็กปริมาณที่สูงขึ้น จากเดิมปีละ 23 แสนตัน เพิ่มเป็นปีละ 2 ล้านตัน ซึ่งเป็นการนำเข้าจากจีน เวียดนามและเกาหลี ในลักษณะการแข่งขันด้านราคา ซึ่งเป็นเรื่องที่ไม่ถูกต้อง

อย่างไรก็ตาม ในระยะต่อไปเพื่อให้การตรวจสอบคุณสมบัติของผู้นำเข้าสินค้ามีมาตรฐานมากขึ้น ทาง สมอ.จะนำระบบตรวจปล่อยสินค้าอิเล็กทรอนิกส์มาใช้ ซึ่งจากนี้ผู้ที่ต้องการขอใบอนุญาตนำเข้าสินค้า สามารถยื่นเอกสารผ่านอินเทอร์เน็ต โดยกรอกรายละเอียดของบริษัท ในขณะที่ สมอ.จะมีฐานข้อมูลของผู้นำเข้าสินค้าในระบบไว้ตรวจสอบประวัติได้ทันที หากเป็นผู้นำเข้าที่มีประวัติดีก็จะได้รับการตรวจปล่อยสินค้าได้ทันที ถือเป็นการลดขั้นตอนให้กับผู้ประกอบการอีกทางหนึ่ง

ทางด้านการออกมาตรฐานผลิตภัณฑ์บังคับเพิ่มเติมในปีนี้นั้น มีแผนจะออกมาตรฐานบังคับของที่ชาร์จแบตเตอรี่โทรศัพท์เคลื่อนที่หรือมือถือ เนื่องจากพบว่ามีสินค้าประเภทนี้ที่ไม่ได้มาตรฐานนำมาจำหน่ายจำนวนมาก และทำให้เกิดไฟชอร์ตมือถือเสียหาย

นอกจากนี้ กำลังพิจารณาการจำหน่ายรถยนต์จากตลาดผู้นำเข้ารถยนต์อิสระหรือเกรย์มาร์เก็ต ซึ่งจะเข้าไปดูแลกันมากขึ้น เพราะรถยนต์แต่ละประเทศที่นำเข้ามาแม้จะมาจากโรงงานผลิตบริษัทเดียวกัน แต่สเปกของรถยนต์ไม่เหมือนกัน ขึ้นอยู่กับว่ารถยนต์คันดังกล่าวผลิตและจำหน่ายในประเทศไหน

ทั้งนี้ การทำงานของ สมอ.ถือเป็นหน่วยงานรัฐที่ทำงานใกล้ชิดกับประชาชน เพราะเข้ามาเกี่ยวข้องกับมาตรฐานด้านความปลอดภัยของสินค้าทุกประเภท ตลอดจนให้การส่งเสริมผู้ผลิตสินค้าในประเทศ ยิ่งเมื่อไทยจะก้าวเข้าสู่การเปิดเออีซี จำเป็นอย่างยิ่งที่ต้องมีการขับเคลื่อนบทบาทการทำงานให้สอดรับกับสิ่งที่จะเกิดการเปลี่ยนแปลงในอนาคต เพื่อเป็นการป้องกันไม่ให้เกิดผลกระทบใดๆ ตามมา