คอมพาร์ตเมนต์สัตว์ปีกหนทางป้องกันหวัดนก

โดย...นสพ.พยุงศักดิ์ สมยานนทนากุล

รองกรรมการผู้จัดการ ด้านบริการวิชาการสัตว์ปีก บริษัท เจริญโภคภัณฑ์อาหาร

ข่าวการระบาดของไข้หวัดนกในเม็กซิโกและจีนที่เกิดขึ้นในช่วงที่ผ่านมา อาจทำให้บางคนเกิดความรู้สึกกังวลขึ้น ด้วยเกรงว่าจะเกิดการหวนคืนมาในประเทศไทยเรา โดยส่วนตัวแล้วก็ไม่อยากให้แตกตื่นไป เพราะจริงๆ แล้ว ไข้หวัดนกไม่ใช่เรื่องใหม่สำหรับไทย และที่สำคัญคือ ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องต่างเข้มงวดกับการเฝ้าระวัง รวมถึงควบคุมการเคลื่อนย้ายสัตว์ปีก มีการกำหนดแนวทางการเลี้ยงสัตว์ปีกที่เหมาะสม โดยระดมเครือข่ายกระจายทั่วประเทศทีเดียว

ทั้งนี้ สิ่งหนึ่งที่จัดว่าเป็นปัจจัยสำคัญของการเลี้ยงไก่ก็คือ ระบบการเลี้ยง โดยมีการแยกส่วนการเลี้ยง หรือที่รู้จักกันว่า คอมพาร์ตเมนต์ ซึ่งเป็นหนึ่งในมาตรการควบคุมและป้องกันโรคไข้หวัดนก ประเทศไทยเองนับเป็นประเทศแรกที่นำเอาระบบนี้มาใช้อย่างเป็นรูปธรรม

ล่าสุด ผมได้รับเชิญเป็นวิทยากรบรรยาย หัวข้อ “Compartmentalisation : Concept for AlFree Broiler Chicken Industry in Thailand” ในงาน “World Animal Health Congress Aaia 2012” ณ Grand Copthorne Waterfront Hotel ประเทศสิงคโปร์ โดยมีโอกาสบรรยายร่วมกับ Dr.Gardner Murray, Special Adviser, World Organisation for Animal Health (OIE), Australia และได้รับความชื่นชมอย่างมากจากผู้ร่วมสัมมนาและผู้บริหารบริษัทชั้นนำทั่วเอเชียที่เข้าร่วมงาน โดยเฉพาะความก้าวหน้าและยั่งยืนด้านระบบคอมพาร์ตเมนต์ของไทยที่มีบริษัท เจริญโภคภัณฑ์อาหาร เป็นผู้นำ

การบรรยายครั้งนี้เป็นการนำเสนอการดำเนินการโครงการธุรกิจอาหารแปรรูปครบวงจรปลอดโรคไข้หวัดนก โดยใช้หลักการ “คอมพาร์ตเมนต์” ซึ่งเป็นแนวคิดขององค์การโรคระบาดสัตว์ระหว่างประเทศ (OIE) โดยซีพีเอฟได้ร่วมมือกับกรมปศุสัตว์จัดทำโครงการดังกล่าวมาตั้งแต่ปี 2549 จนถึงปัจจุบัน และประสบความสำเร็จในเรื่องดังกล่าว เนื่องจากไม่เคยได้รับผลกระทบเรื่องโรคไข้หวัดนกในฟาร์มของบริษัทเลย อีกทั้งผลิตภัณฑ์อาหารจากเนื้อสัตว์ปีกของซีพีเอฟก็ได้รับความเชื่อมั่นในเรื่องมาตรฐานความปลอดภัย

การระบาดของไข้หวัดนกในภูมิภาคเอเชียนับแต่ปี 2547 ส่งผลให้ประเทศไทยสูญเสียรายได้จากการส่งออกเนื้อสัตว์ปีกสดแช่แข็ง คิดเป็นมูลค่าไม่น้อยกว่า 2.8 หมื่นล้านบาท ซีพีเอฟจึงได้ร่วมมือกับกรมปศุสัตว์กระทรวงเกษตรและสหกรณ์ จัดทำโครงการปลอดโรคไข้หวัดนก ตามหลักการของ OIE ขึ้น ตั้งแต่วันที่ 13 ก.ค. 2549 ภายใต้การบริหารจัดการในระบบคอมพาร์ตเมนต์ สำหรับอุตสาหกรรมอาหารแปรรูปครบวงจร

“ระบบคอมพาร์ตเมนต์สัตว์ปีกปลอดโรคไข้หวัดนก หมายถึง สถานประกอบการหรือกลุ่มสถานประกอบการ ซึ่งทราบสถานภาพของโรคไข้หวัดนก ภายใต้ระบบการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพร่วมกัน ตามหลักการวิเคราะห์อันตรายและจุดวิกฤตที่ต้องควบคุมสำหรับโรคไข้หวัดนก โดยจะให้ความสำคัญด้านความปลอดภัยทางชีวภาพที่เชื่อมโยงภายในหน่วยงานและสถานประกอบการอื่นที่เกี่ยวข้อง พร้อมมาตรการเฝ้าระวังและควบคุมโรค เพื่อให้สัตว์ปีกปลอดจากโรคไข้หวัดนก”

ระบบคอมพาร์ตเมนต์สำหรับอุตสาหกรรมอาหารแปรรูปครบวงจร ประกอบด้วย คอมพาร์ตเมนต์สำหรับโรงงานผลิตอาหารสัตว์ ฟาร์มสัตว์ปีกพันธุ์ โรงฟักไข่สัตว์ปีก ฟาร์มสัตว์ปีกเนื้อ และคอมพาร์ตเมนต์สำหรับโรงงานแปรรูปสัตว์ปีก

โดยมีองค์ประกอบสำคัญด้านการจัดการใน 4 หมวดหลัก ได้แก่ 1.มาตรฐานการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพสำหรับสถานประกอบการ ตามหลักการวิเคราะห์อันตรายและจุดวิกฤตที่ต้องควบคุม หรือ HACCP สำหรับโรคไข้หวัดนก 2.การเฝ้าระวังโรคไข้หวัดนกในฟาร์มและพื้นที่กันชนรัศมี 1 กิโลเมตรรอบฟาร์ม 3.การควบคุมโรคไข้หวัดนกในฟาร์มและพื้นที่กันชนรัศมี 1 กิโลเมตรรอบฟาร์ม และ 4.การตรวจสอบย้อนกลับ ทำให้สามารถติดตามข้อมูลการผลิตได้ตลอดห่วงโซ่อาหาร เริ่มจากโรงงานอาหารสัตว์ถึงโรงงานอาหารแปรรูป

“ซีพีเอฟได้นำองค์ประกอบสำคัญของระบบคอมพาร์ตเมนต์ทั้ง 4 หมวดหลักมาปฏิบัติอย่างจริงจัง นับตั้งแต่โรงงานอาหารสัตว์ที่คัดสรรวัตถุดิบอย่างดี ผ่านกระบวนการผลิตด้วยความร้อนในระบบปิด ก่อนขนส่งด้วยรถขนส่งอาหารสัตว์ที่ผ่านการฆ่าเชื้อก่อนเข้ารับอาหารสัตว์ โรงฟักไข่สัตว์ปีกจะใช้ระบบการผลิตตามหลักการอาหารปลอดภัย เช่นเดียวกับโรงงานอาหารแปรรูป โดยระบบขนส่งไข่ฟักและลูกสัตว์ปีกแรกเกิด การขนส่งต้องได้รับอนุมัติการเคลื่อนย้ายจากกรมปศุสัตว์จึงมั่นใจได้ว่าไข่ฟักและลูกสัตว์ปีกแรกเกิดปลอดจากโรค”

ด้านฟาร์มสัตว์ปีกพันธุ์และสัตว์ปีกเนื้อบริษัทได้ออกแบบผังฟาร์ม โดยแยกพื้นที่เลี้ยงสัตว์ปีกออกจากพื้นที่อยู่อาศัยของพนักงานฟาร์ม มีโครงสร้างโรงเรือนเลี้ยงสัตว์ปีกแบบโรงเรือนปิดระบบปรับอากาศด้วยการระเหยของน้ำที่มีระบบคอมพิวเตอร์ ควบคุมการเลี้ยงสัตว์ปีกจากภายนอกโดยผู้เลี้ยงไม่ต้องเข้าไปในโรงเรือน และรายงานข้อมูลการเลี้ยงตามเวลาจริง พร้อมทั้งตรวจสอบข้อมูลย้อนกลับได้ตลอดเวลา เมื่อต้องเข้าปฏิบัติงานในโรงเรือนต้องฆ่าเชื้อทำความสะอาดก่อนสัมผัสสัตว์ปีก

สำหรับบุคลากรและผู้เยี่ยมฟาร์มต้องผ่านน้ำยาฆ่าเชื้อ อาบน้ำ สระผม และเปลี่ยนชุดฟาร์มก่อนเข้าพื้นที่เลี้ยง อุปกรณ์ และยานพาหนะทุกประเภท ต้องผ่านน้ำยาฆ่าเชื้อก่อนเข้าเขตฟาร์มและพื้นที่เลี้ยง ที่สำคัญคือ มีโปรแกรมการควบคุมและกำจัดสัตว์พาหะ เพื่อป้องกันไม่ให้โรคเข้าไปปนเปื้อนสัตว์ปีกภายในโรงเรือนได้ ตลอดจนมีโปรแกรมการเฝ้าระวังโรค ทั้งที่ฟาร์มและพื้นที่กันชนรัศมี 1 กิโลเมตร อีกทั้งมีมาตรการตรวจสอบก่อนการจับไก่เนื้อหรือเป็ดเนื้อส่งมอบโรงงาน เพื่อให้มั่นใจว่าสัตว์ปีกปราศจากเชื้อก่อโรคและปลอดจากสารตกค้างที่เป็นอันตราย รวมทั้งการขออนุมัติจับและเคลื่อนย้ายสัตว์ปีกสู่โรงงานแปรรูปจากกรมปศุสัตว์ การจับสัตว์ปีกจะต้องทำด้วยความนุ่มนวล เพื่อลดอาการตื่นตกใจและคลายเครียดตามหลักสวัสดิภาพสัตว์ มีระบบ GPS ควบคุมระหว่างเคลื่อนย้ายสัตว์ปีก เพื่อให้มั่นใจว่าการเดินทางของรถขนส่งจากฟาร์มสู่โรงงานแปรรูปเป็นไปตามแผน ทั้งเส้นทางและเวลาที่กกำหนด เสริมสร้างความเข้มแข็งด้านความปลอดภัยอาหารและหลักแห่งสวัสดิภาพสัตว์

ในส่วนของโรงงานแปรรูปสัตว์ปีก ไก่เนื้อที่ถูกเลี้ยงจากฟาร์มในระบบคอมพาร์ตเมนต์เท่านั้นที่จะถูกส่งเข้าโรงงานแปรรูปที่มีมาตรฐานการจัดการความปลอดภัยทางชีวภาพ ตามหลักการวิเคราะห์อันตรายและจุดวิกฤตที่ต้องควบคุมสำหรับโรคไข้หวัดนก ช่วยสร้างหลักประกันคุณภาพความปลอดภัยของอาหาร เพื่อเพิ่มความมั่นใจให้กับผู้บริโภครวมทั้งให้ประเทศคู่ค้าทั่วโลกมั่นใจและยอมรับผลิตภัณฑ์ว่าปลอดโรคไข้หวัดนก อีกทั้งบริษัทยังให้ความสำคัญกับการพัฒนาบุคลากรอย่างต่อเนื่อง เพื่อให้การปฏิบัติงานได้มาตรฐานและยั่งยืน

“จากการปฏิบัติที่เคร่งครัด ตามระบบคอมพาร์ทเมนต์สำหรับฟาร์มสัตว์ปีกเชิงอุตสาหกรรมอาหารแปรรูปครบวงจร ซีพีเอฟจึงเป็นผู้ผลิตสัตว์ปีกแห่งแรกของโลก ที่ทุกฟาร์มในระบบคอมพาร์ทเมนต์ ปลอดจากโรคไข้หวัดนกตามเงื่อนไขของกรมปศุสัตว์ และตามมาตรฐานสากล”

ระบบคอมพาร์ทเม้นท์ในสัตว์ปีกที่ภาคผู้ประกอบการอย่างซีพีเอฟมุ่งมั่นดำเนินการนี้ ถือเป็นปัจจัยที่จะช่วยสร้างความมั่นใจให้กับผู้นำเข้าเนื้อไก่จากไทย ทั้งด้านคุณภาพ มาตรฐาน และความปลอดภัยจากโรคระบาดอย่างแท้จริง

อย่างไรก็ตาม หน่วยงานภาครัฐ ภาคเอกชน และเกษตรกรผู้เลี้ยงสัตว์ปีก ก็ยังต้องใส่ใจต่อการป้องกันและควบคุมโรคอย่างจริงจังด้วย จึงจะสามารถป้องกันโรคได้อย่างแท้จริง...หากทำได้เช่นนี้แล้ว การเติบโตอย่างก้าวกระโดดในเวทีตลาดโลกอย่างต่อเนื่องก็ไม่ใช่เรื่องไกลเกินเอื้อมครับ