ขุมทองผลิตไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์

ปัจจุบันเป็นยุคทองของการผลิตไฟฟ้าจากเซลล์แสงอาทิตย์ในประเทศไทย

โดย..ยุทธศักดิ์ คณาสวัสดิ์

นับตั้งแต่มีการประกาศค่า Adder สูงถึง 8 บาท/หน่วย ทำให้มีคำเสนอขยายไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์สูงประมาณ 3,000 เมกะวัตต์ ทั้งๆ ที่เดิมตามแผนพัฒนาพลังงานทดแทน 15 ปี (2551-2565) กำหนดเป้าหมายเอาไว้เพียง 500 เมกะวัตต์ ซึ่งต่อมาเมื่อประกาศแผนฉบับใหม่ คือ แผนพัฒนาพลังงานทดแทนและพลังงานทางเลือกระยะ 20 ปี (2555-2574) ได้เพิ่มเป้าหมายพลังงานแสงอาทิตย์เป็น 2,000 เมกะวัตต์ ภายในปี 2564

ขณะเดียวกันปี 2554 มีคำขอรับการส่งเสริมการลงทุนผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ 44 โครงการ กำหนดลงทุนมากถึง 4.2 หมื่นล้านบาท ความสนใจลงทุนเพิ่มขึ้นอย่างล้นหลาม เนื่องจากเหตุผลหลายประการ

ประการแรก ค่า Adder สูงมาก คือ 8 บาท/หน่วย เป็นเวลา 10 ปี หากรวม Base Tariff ซึ่งเป็นค่าไฟฟ้าพื้นฐาน และค่า Ft แล้ว เท่ากับรับซื้อไฟฟ้าในราคาสูงมากเกือบ 12 บาท/หน่วย แม้ต่อมาได้ลดค่า Adder ลง แต่สำหรับสัญญาที่ได้ลงนามไปแล้วก่อนหน้านี้ยังคงดำเนินการรับซื้อไฟฟ้าในราคา Adder ในราคา 8 บาท/หน่วยต่อไปอีก

ประการที่สอง ราคาแผงเซลล์แสงอาทิตย์ได้ลดลงมาก ปัจจุบันราคาเฉลี่ยอยู่ที่ระดับประมาณ 1 เหรียญสหรัฐ/วัตต์ เนื่องจากกำลังผลิตล้นตลาด โดยระยะที่ผ่านมามีการก่อสร้างโรงงานผลิตแผงเซลล์แสงอาทิตย์จำนวนมาก เพียงแค่ 2 ปี คือ ปี 2553-2554 กำลังผลิตทั่วโลกเพิ่มเป็น 3 เท่า ขณะที่อุปสงค์ในปัจจุบันเติบโตในอัตราต่ำลง เนื่องจากยุโรปซึ่งเป็นตลาดใหญ่ประสบภาวะวิกฤตเศรษฐกิจทำให้ต้องทุ่มตลาดในประเทศอื่นๆ รวมถึงประเทศไทยที่ตลาดเติบโตอย่างรวดเร็ว

ประการที่สาม การผลิตไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์มีรายได้ที่แน่นอน โดยทำสัญญาขายไฟฟ้าระยะยาวกับหน่วยงานไฟฟ้า จึงลดความเสี่ยงในรูป Market Risk ลงได้อย่างมาก ทำให้หาเงินสนับสนุนจากสถาบันการเงินได้ง่าย

สถาบันวิจัย Energy Research Institute ได้พยากรณ์ว่า ภายในปี 2558 ต้นทุนผลิตไฟฟ้าจากเซลล์แสงอาทิตย์จะลดลงเหลือเพียงแค่ 0.125 เหรียญสหรัฐ/หน่วย หรือประมาณ 3.75 บาท/หน่วย สามารถแข่งขันกับการผลิตไฟฟ้าจากพลังงานถ่านหินได้ ทั้งนี้จากต้นทุนผลิตไฟฟ้าแสงอาทิตย์ลดลงมาก ทำให้รัฐบาลหลายประเทศต้องประกาศลดราคารับซื้อไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ลง

กรณีของจีน หน่วยงานคณะกรรมาธิการเพื่อการพัฒนาและปฏิรูปแห่งชาติจีน (NDRC) ประกาศเมื่อวันที่ 1 ส.ค. 2554 กำหนดรับซื้อไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์อัตราเดียวกันทั่วประเทศ กรณีโครงการได้รับอนุมัติภายหลังวันที่ 1 ก.ค. 2554 หรืออนุมัติก่อนหน้านี้แต่ก่อสร้างแล้วเสร็จภายหลังสิ้นปี 2554 จะรับซื้อในราคาเพียงแค่ 1 หยวน/หน่วย หรือ 4.8 บาท/หน่วย นอกจากนี้ยังได้ประกาศว่าปรับลดราคารับซื้อไฟฟ้าในรูป Feed in Tariff (FIT) ในอนาคตเพื่อให้สอดคล้องกับต้นทุนอุปกรณ์ที่ลดลง

กรณีของเยอรมนี เดิมรับซื้อไฟฟ้าพลังงานแสงอาทิตย์ในราคาสูงถึง 0.57 ยูโร/หน่วย หรือประมาณ 24 บาท/หน่วย ในปี 2547 ได้ลดลงเหลือเพียง 0.24 ยูโร/หน่วย หรือประมาณ 9 บาท/หน่วย ในปัจจุบัน และผู้เชี่ยวชาญคาดว่าในช่วงปลายปี 2555 จะลดลงอีกเหลือต่ำกว่า 0.2 ยูโร/หน่วย หรือ 8 บาท/หน่วย

อนึ่ง ขณะที่ธุรกิจผลิตไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ร่ำรวยไปตามๆ กัน แต่อุตสาหกรรมผลิตเซลล์แสงอาทิตย์กลับอยู่ในภาวะวิกฤต เนื่องจากกำลังผลิตล้นตลาด ทำให้ราคาตกต่ำลงมาก มีบริษัทผลิตเซลล์แสงอาทิตย์ในสหรัฐมากถึง 3 บริษัท กล่าวคือ บริษัท Evergreen Solar บริษัท SpectraWatt และบริษัท Solyndra ได้ปิดกิจการในช่วงกลางปี 2554 ทำให้กำลังผลิตเซลล์แสงอาทิตย์ของสหรัฐลดลงเป็นสัดส่วนเกือบ 1 ใน 5

ขณะที่บริษัทผลิตเซลล์แสงอาทิตย์ในประเทศอื่นๆ สถานการณ์ก็คล้ายคลึงกัน แม้ยังดำเนินกิจการต่อไป แต่ส่วนใหญ่ประสบกับการขาดทุนจำนวนมาก ฐานะการเงินย่ำแย่ บางส่วนต้องลดปริมาณการผลิตลง เป็นต้นว่า บริษัท QCells ผู้ผลิตเซลล์แสงอาทิตย์รายใหญ่ที่สุดของเยอรมนี ซึ่งในอดีตเมื่อ 45 ปีที่ผ่านมาเคยเป็นผู้ผลิตเซลล์แสงอาทิตย์รายใหญ่ที่สุดของโลก ได้ลดปริมาณการผลิตและปลดพนักงานออกจำนวนมาก ปัจจุบันกำลังเจรจากับเจ้าหนี้เพื่อขอปรับโครงสร้างหนี้ ส่วนบริษัทผลิตเซลล์แสงอาทิตย์ของเยอรมนีอีก 2 บริษัท คือ บริษัท Solon และบริษัท Solar Millennium ได้ยื่นล้มละลายไปเรียบร้อยแล้วเมื่อเดือน ธ.ค. 2554

สุดท้ายนี้ การที่ซื้อไฟฟ้าจากพลังงานแสงอาทิตย์ในราคาสูงแม้จะส่งผลดีเนื่องจากกระตุ้นการผลิตพลังงานไฟฟ้าที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อมก็ตาม แต่หากค่า Adder สูงเกินไปแล้วย่อมเป็นภาระที่เราจะต้องจ่ายค่าไฟฟ้าสูงขึ้นตามไปด้วย เป็นต้นว่า กรณีของเยอรมนีจะต้องจ่ายค่าไฟฟ้าแพงขึ้นกว่าอัตราปกติโดยเฉลี่ยมากถึง 4,000 บาท/คน/ปี ยิ่งไปกว่านั้นทำให้ต้นทุนการผลิตของภาคอุตสาหกรรมเพิ่มขึ้น ส่งผลทำให้ความสามารถในการแข่งขันลดลง

ดังนั้น จากราคาเซลล์แสงอาทิตย์ที่ลดต่ำลงมาก การปรับลดค่า Adder ที่สมเหตุสมผล ก็น่าจะช่วยลดภาระต่างๆ เหล่านี้ไม่ให้มากจนเกินไป