วิกฤตท่วมนนทบุรีความล้มเหลวของระบบผู้ว่าฯแต่งตั้ง

วิกฤตน้ำท่วมนนทบุรี คือ ความล้มเหลวของระบบผู้ว่าแต่งตั้ง สุรศักดิ์ ธรรมโม บริษัทหลักทรัพย์จัดการกองทุน ฟินันซ่า จำกัด

โดย..สุรศักดิ์ ธรรมโม

ในฐานะคนนนทบุรีและประสบภัยน้ำท่วมมากกว่า 1 เดือน ผมได้ข้อคิดในเรื่อง “บทบาทของผู้นำท้องถิ่นในการแก้ไขปัญหาน้ำท่วม” หลายประการ

ประการแรก ตั้งแต่ก่อนที่หมู่บ้านของผมจะถูกน้ำท่วม สมาชิกหมู่บ้านและชุมชนใกล้เคียงได้รับข้อมูลและกระสอบทรายตลอดจนวัสดุอุปกรณ์สนับสนุนในการป้องกันน้ำ จากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่มาจากการเลือกตั้ง เช่น อบต. อย่างต่อเนื่องมาโดยตลอด และแม้ว่าผลของการป้องกันน้ำท่วมจะล้มเหลว แต่ความร่วมมือและสนับสนุนจาก อบต. ทำให้ผมเห็นความสำคัญของหน่วยงานส่วนท้องถิ่นที่มาจากการเลือกตั้ง ซึ่งแม้จะมีทรัพยากรจำกัด แต่ประชาชนสามารถเป็นพลเมืองของชุมชนได้ โดยหน่วยงานส่วนท้องถิ่นใช้อำนาจและทรัพยากรเท่าที่มีเข้ามาช่วยเหลือและแก้ไขปัญหา

ประการต่อมา หลังจากนนทบุรีเผชิญวิกฤตน้ำท่วมแล้ว ผมพบว่าชุมชนใน จ.นนทบุรี ที่รอดพ้นจากภาวะน้ำท่วม คือ เทศบาลนครปากเกร็ดและเทศบาลนครนนทบุรี ซึ่งได้นายกเทศมนตรีที่มาจากการเลือกตั้งทั้งสองท่าน ร่วมมือกับชาวบ้านป้องกันน้ำท่วมได้ดียิ่ง

การรอดพ้นภาวะน้ำท่วมของปากเกร็ดและนนทบุรี ผมคิดว่าเพราะทั้งสองพื้นที่นั้นอยู่ในชัยภูมิที่ได้เปรียบ โดยอยู่ด้านตะวันออกของแม่น้ำ จึงพบกับปริมาณน้ำไม่มากเท่ากับนนทบุรีตะวันตก และประการสำคัญ คือ เทศบาลนครปากเกร็ดและนนทบุรีสามารถผนวกกับความร่วมมือกับพลเมืองในพื้นที่จึงสามารถป้องกันปัญหาน้ำท่วมไปได้

ประการที่สาม สำหรับกลุ่มพลเมืองนนทบุรีที่ประสบปัญหาน้ำท่วมขังมากกว่า 1 เดือน ตลอดหนึ่งเดือนนี้ผมไม่เห็นความเคลื่อนไหวของผู้ว่าราชการจังหวัดนนทบุรีในการเข้ามาแก้ไขปัญหา หรือทำหน้าที่ผู้ว่าราชการจังหวัดตามที่ควรจะเป็นเลย

เหตุใดจึงเป็นเช่นนั้น

ผมคิดว่า คำตอบน่าจะเป็นได้ 2 ทาง คือ “สำนึกในหน้าที่และความรับผิดชอบ” และ “โครงสร้างให้คุณให้โทษเชิงระบบ” โดย “สำนึกในหน้าที่และความรับผิดชอบ” เป็นความรู้สึกผิดชอบชั่วดีเฉพาะตัว

สมมติว่าถ้าเจ้าตัวหรือผู้ดำรงตำแหน่งผู้ว่าราชการจังหวัดนนทบุรี ปราศจากสำนึกและหน้าที่ในความรับผิดชอบ หรือไม่เคยมีสำนึกหน้าที่และความรับผิดชอบมาตั้งแต่ต้น จึงเป็นเรื่องที่เป็นไปไม่ได้ที่จู่ๆ เจ้าตัวจะตรัสรู้และเข้าใจในหน้าที่และความรับผิดชอบของตนขึ้นมา

ทางแก้คือ พลเมืองหรือประชาชนจะต้องเปลี่ยนตัวผู้ว่าฯ หรือพยายามกระตุ้นร้องทุกข์ให้ผู้ว่าฯ เข้าใจบทบาทและหน้าที่ขึ้นมา

แต่ในกรณีของนนทบุรี ผู้ว่าฯ มาจากการแต่งตั้งของกระทรวงมหาดไทย ด้วยระบบการแต่งตั้งจากส่วนกลาง ผู้ว่าฯ นนทบุรีจึงไม่ต้องขึ้นอยู่กับความคิดเห็นของพลเมืองนนทบุรี เพราะการให้คุณให้โทษของระบบผู้ว่าฯ แต่งตั้งไม่ได้มาจากประชาชน หากแต่มาจากอธิบดีกรมการปกครอง ปลัดกระทรวงมหาดไทย และรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทย เป็นต้น ใช่พลเมืองนนทบุรีก็หาไม่

ดังนั้น เมื่อพลเมืองนนทบุรีอยู่ในภาวะน้ำท่วมมากกว่า 1 เดือน ในขณะที่พื้นที่ใต้น้ำตอนล่าง เช่น กรุงเทพมหานคร (กทม.) กำลังจัดงานบิ๊กคลีนนิงเดย์เพื่อทำความสะอาด จึงเป็นไปได้ว่าระบบแต่งตั้งผู้ว่าฯ อาจมีส่วนทำให้ผู้ว่าฯ นนทบุรี ไม่ได้อนาทรร้อนใจว่าประชาชนหรือพลเมืองในพื้นที่ของตน มีชีวิตและความเป็นอยู่อย่างไร เพราะพลเมืองนนทบุรีน้ำจะท่วมนานแค่ไหน จะลำบากแค่ไหน ก็ไม่ได้มีส่วนเกี่ยวข้องกับระบบการให้คุณให้โทษในระบบแต่งตั้งผู้ว่าฯ ขอเพียงผู้บริหารในกระทรวงมหาดไทยและรัฐมนตรีว่าการกระทรวงมหาดไทยเห็นด้วยกับผู้ว่าฯ ตำแหน่งก็ยังมั่นคงอยู่ได้แม้ว่าชีวิตและความเป็นอยู่ของพลเมืองนนทบุรีจะแย่แค่ไหนก็ตาม หามีความสำคัญใดๆ ต่อผู้ว่าฯ ในระบบแต่งตั้งไม่

ด้วยระบบที่เป็นแบบนี้ ผมจึงไม่แปลกใจที่หลังจากผ่านมา 1 เดือน พลเมืองนนทบุรีจึงจำต้องแสดงพลังทางการเมืองที่ศาลากลางมากกว่าหนึ่งครั้งให้ผู้ว่าฯ นนทบุรีรับทราบปัญหา เพราะถ้าไม่ทำเช่นนั้น ผู้ว่าฯ นนทบุรีอาจไม่มีทางรู้เลยว่า นนทบุรีประสบภาวะวิกฤตน้ำท่วม และท่วมมากกว่า 1 เดือนแล้ว ต่างจากองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่นที่ผู้นำมาจากการเลือกตั้งและผู้ว่าฯ กทม. ที่มาจากการเลือกตั้งเช่นกัน ที่ตอบสนองต่อปัญหาพลเมืองในพื้นที่ของตนเองอย่างดียิ่ง เพราะในระบบเลือกตั้ง พลเมืองในพื้นที่สามารถกำหนดอนาคตทางการเมืองของผู้นำในพื้นที่ได้

ผมคิดว่า ด้วยระดับรายได้ของประชากรนนทบุรีและพื้นที่นนทบุรีซึ่งไม่ได้กว้างขวางนัก รัฐบาลสามารถจัดให้นนทบุรีเลือกตั้งผู้ว่าฯ เช่นเดียวกับ กทม.ได้ เพราะการมีผู้ว่าฯ ที่มาจากการเลือกตั้งจะเป็นจุดเริ่มต้นของการกระจายอำนาจ และยังเป็นการกระจายทรัพยากรและสิทธิอำนาจให้ประชาชนสามารถเพิ่มศักยภาพในการดูแลตนเอง และรับผิดชอบอนาคตของตนเองและกำหนดอนาคตของผู้นำในพื้นที่ผ่านระบบเลือกตั้ง