การติดป้ายกำกับ AI เพิ่มความโปร่งใส แต่อาจทำให้โดนหลอกง่ายขึ้น
EU เดินหน้าคุม Deepfake บังคับติดฉลากเนื้อหา AI หวังเพิ่มความโปร่งใสบนโลกออนไลน์ แต่สุดท้ายการรับมือข่าวปลอมยังต้องพึ่งสติและวิจารณญาณ
หนึ่งในเรื่องน่าปวดหัวนับตั้งแต่มี AI เป็นต้นมาคือ การแพร่ระบาดของ Fake news หรือเนื้อหาที่มีการปลอมแปลงอย่างแนบเนียนแบบ Deepfake เป็นเหตุผลที่หลายประเทศรวมถึง สหภาพยุโรป ที่เริ่มกำหนดกรอบกฎเกณฑ์เข้ามาควบคุมอย่างจริงจัง เพื่อเพิ่มความโปร่งใสของเนื้อหาบนโลกออนไลน์
วันนี้เราจะมาพูดถึงการกำกับควบคุม AI ของ EU รวมถึงเจาะลึกผลกระทบที่อาจจะตามมา
EU AI Act กฎหมายสำหรับการควบคุม Deepfake
สหภาพยุโรป ได้ประกาศให้ EU AI Act มาตรา 50 มีผลบังคับใช้ในวันที่ 2 สิงหาคม 2026 ส่งผลให้รูปภาพ เสียง หรือวีดีโอ ที่สร้างและดัดแปลงโดย AI ซึ่งคล้ายบุคคล สถานที่ และเหตุการณ์จริง รามถึงข้อความที่เกี่ยวกับผลประโยชน์สาธารณะ จะต้องมีการติดฉลากหรือป้ายกำกับ AI ให้ชัดเจน
ป้ายกำกับที่ติดตั้งจะต้องสามารถมองเห็นได้ชัดเจนโดยไม่ถูกบดบังด้วยเนื้อหา และฝังอยู่ในเนื้อหาไฟล์เพื่อให้สามารถตรวจสอบได้แม้จะถูกดาวน์โหลดไปใช้ซ้ำ พร้อมต้องมีการติดป้ายกำกับไว้ภายในเนื้อหาไว้ให้ชัดเจน และใส่คำเตือนสั้นๆ ไว้ตอนต้นของเนื้อหาเสียงหรือวีดีโอ Deepfake
ตัวบทกฎหมายนี้ครอบคลุมบริษัททั้งในและนอก EU ในกรณีมีผู้ใช้งานใน EU มองเห็นเนื้อหาดังกล่าวก็มีผลบังคับใช้ ในกรณีที่ฝ่าฝืนอาจมีค่าปรับสูง 15 ล้านยูโร หรือสูงสุด 3% ของผลประกอบการทั่วโลกต่อปี ในส่วนนี้ไม่รวมผู้ใช้งานทั่วไปที่นำ AI ไปใช้ในทางส่วนตัว โดยไม่ได้หวังผลเชิงพาณิชย์
นับเป็นกฎหมายควบคุม AI ในการสร้างเนื้อหา Deepfake อย่างน่าสนใจ
เทคโนโลยีที่ถูกพัฒนาขึ้นมารองรับ
ทางฝั่งบริษัทเทคโนโลยีเองก็ตอบรับความตั้งใจของ EU เทคโนโลยีการระบุตัวตนที่พัฒนาไว้เริ่มถูกนำมทาใช้งานอย่างกว้างขวาง โดยเฉพาะบริษัทที่เป็นเจ้าตลาดอย่าง Google ที่ขยายการใช้งาน SynthID อย่างเต็มตัว โดยการฝังฉลาดลงไปในเนื้อหา Metadata ผสมไว้ในเนื้อหาไฟล์ที่มองไม่เห็นด้วยตาเปล่า ป้องกันการถูกลบเมื่อมีการบีบอัดไฟล์หรือแคปหน้าจอ
อีกหนึ่งบริษัทที่มีการตอบสนองเช่นกันคือ Anthropic กับแนวคิดในการฝังลายน้ำที่มองไม่เห็นลงในเนื้อหาประเภทข้อความ เพื่อให้ตรงตามมาตรการทางกฎหมายของ EU อย่างไรก็ตามการฝังลายน้ำในส่วนเนื้อหาประเภทนี้ยังไม่มีประสิทธิภาพนัก แต่ก็นับเป็นความพยายามปรับตัวที่น่าสนใจ
แม้แต่บริษัทกล้องถ่ายรูป เช่น Nikon, Sony และ Canon เองก็เริ่มขยับตัวโดยการฝังลายน้ำ C2PA เอาไว้ภายในเนื้อหา หรือแม้แต่ระบบปฏิบัติการรุ่นใหม่ของ Apple และสมาร์ทโฟน Google บางรุ่นก็เริ่มนำเทคโนโลยีอ้างอิงเครื่องที่ใช้ถ่ายมาใช้ในการพิสูจน์ความเป็นภาพต้นฉบับ ที่จะทำให้ทราบทั้งเวลา สถานที่ และอุปกรณ์ที่ใช้ถ่าย
ในทางหนึ่งนับเป็นการตอบรับ EU AI Act อย่างแข็งขัน แต่ก็ทำให้เกิดข้อกังวลขึ้นมาเช่นกัน
เมื่อป้ายกำกับและฉลาก ไม่สำคัญเท่าความตระหนักรู้
การติดฉลากนับเป็นแนวทางรับมือเนื้อหา AI ที่แนบเนียนขึ้นทุกวันอย่างมีประสิทธิภาพและตรวจสอบได้ง่าย อย่างไรก็ตามการเชื่อถือป้ายเต็มร้อยก็ไม่ใช่ตัวเลือกที่ดีนัก เพราะอาจนำไปสู่ชุดความคิดว่า เนื้อหาที่ไม่มีการติดป้ายจะต้องเป็นของจริง 100% ซึ่งไม่ได้เป็นแบบนั้นเสมอไป
เช่นเดียวกับลายน้ำระบุตัวตนที่ติดมากับอุปกรณ์เก็บภาพเอง แม้จะช่วยยืนยันความถูกต้องว่านั่นเป็นภาพที่ถูกสร้างจากอุปกรณ์ชิ้นนี้จริง แต่ฟีเจอร์เหล่านี้ส่วนมากต้องอาศัยการเข้าไปปรับตั้งค่า อีกทั้งยังไม่ได้ครอบคลุมอุปกรณ์อิเล็กทรอนิกส์ทุกชิ้นบนโลก ทำให้เราไม่สามารถเชื่อถือเป็นข้อเท็จจริงได้เสมอไป
ที่สำคัญคือความพยายามของมิจฉาชีพในการปลอมแปลงเนื้อหา ปัจจุบันมิจฉาชีพก็พัฒนาเครื่องมือ AI ในการลบรายละเอียดการยืนยัน หรือหลอกระบบตรวจจับว่าข้อมูลที่สร้างเป็นของจริง การเชื่อถือว่ามีป้าย ไม่มีป้าย หรือมีแหล่งอ้างอิงยืนยันอย่างเดียว จึงอาจทำให้เราตกเป็นเหยื่อของคนกลุ่มนี้ไปได้โดยง่าย
นั่นทำให้สิ่งสำคัญที่สุดในการเสพสื่อหรือสารบนโลกใบนี้ยังเป็นวิจารณญาณ สำหรับท่านที่มีความเชี่ยวชาญ AI อาจอาศัยรายละเอียดเล็กน้อยในความไม่สอดคล้องในการสังเกต คิด และวิเคราะห์ได้ แต่เมื่อ AI ถูกพัฒนาให้มีขีดความสามารถและทำงานได้ดียิ่งขึ้น แม้แต่ผู้เชี่ยวชาญก็อาจแยกแยะได้ยาก
สุดท้ายเราอาจต้องกลับไปหาวิธีการคลาสสิกอย่างการตรวจสอบรายละเอียดความถูกต้องและแหล่งที่มาของเนื้อหา ทั้งในส่วนความน่าเชื่อถือ ความสมเหตุสมผล หรือตรวจสอบเทียบเคียงกับแหล่งอื่น เพื่อให้สามารถประเมินและวิเคราะห์ข้อเท็จจริงออกมาได้อย่างชัดเจน
ในกรณีที่เราค้นหาไม่พบหรือไม่มีเวลาตรวจก็อย่าเพิ่งปักใจเชื่อเนื้อหาที่พบเห็นไปทั้งหมด เท่านั้นก็เพียงพอ
แน่นอนไม่ได้หมายความว่าเราจะปล่อยให้สังคมและโลกอินเทอร์เน็ตเป็นไปตามบุญตามกรรม มาตรการป้องกันและกำกับดูแลจาก EU เองก็เป็นแนวทางน่าสนใจที่อาจนำไปศึกษาและปรับใช้ คงต้องรอดูผลกระทบที่ตามมาเสียก่อนจึงจะสามารถสรุปได้ว่ามีประสิทธิภาพต่อการใช้จริงแค่ไหน
ด้วยสุดท้ายสิ่งที่จำเป็นที่สุดในการเสพสื่อในทุกยุค ก็ยังเป็น สติ และ วิจารณญาณ ของเราเช่นเดิม
ที่มา
