
คราฟท์เบียร์ไทย ทำด้วย Passion แต่ต้องต่อสู้ในสนามธุรกิจที่ไม่มีพี่เลี้ยง
เมื่อความรักในเบียร์ไม่เพียงพอจะทำให้ผู้ประกอบการรายเล็กเติบโต เปิดประสบการณ์ของ “อู๋–เอราวัณ วานิชย์หานนท์” เจ้าของ Underdog Micro Brewery ตั้งแต่ศาสตร์การผลิตเบียร์ การสร้างธุรกิจ SME ไปจนถึงข้อจำกัดด้านกฎหมายและการแข่งขันกับเบียร์นำเข้า
อู๋–เอราวัณ วานิชย์หานนท์ เจ้าของ Underdog Micro Brewery มองคราฟท์เบียร์ไทยเป็นมากกว่าเครื่องดื่ม แต่คือธุรกิจสร้างสรรค์ที่มีศักยภาพ ทั้งด้านเศรษฐกิจ วัฒนธรรม และการจ้างงาน ทว่าผู้ประกอบการยังต้องเผชิญข้อจำกัดด้านกฎหมาย ต้นทุน และช่องทางแข่งขันกับต่างชาติ
ชื่อ Underdog มีความหมายทั้งผู้เสียเปรียบและมวยรอง ฟังดูเหมือนชื่อที่ตั้งมาเพื่อสะท้อนชีวิตของคนทำคราฟท์เบียร์ไทยได้อย่างพอดี
อู๋–เอราวัณ วานิชย์หานนท์ เริ่มต้นธุรกิจ Underdog Micro Brewery ที่เทพารักษ์ จังหวัดสมุทรปราการ ตั้งแต่ปี 2560 ด้วยความสนใจในการทำเบียร์ ก่อนต่อยอดความรู้ด้วยการเดินทางไปศึกษาด้านการผลิตเบียร์ที่ประเทศอังกฤษ และนำกลับมาพัฒนากระบวนการผลิตของตัวเอง
สำหรับเขา คราฟท์เบียร์ไม่ได้มีเพียงความสนุกของการคิดสูตรใหม่หรือความอิสระในการสร้างสรรค์ แต่เป็นศาสตร์ที่ต้องอาศัยความรู้ทางวิทยาศาสตร์ ความแม่นยำ และการควบคุมคุณภาพอย่างจริงจัง
“การทำเบียร์ต้องเข้าใจว่าเรากำลังทำอะไร ไม่ใช่แค่กะเอาว่าอุณหภูมิประมาณนี้น่าจะได้แล้ว เพราะทุกการเปลี่ยนแปลงส่งผลต่อรสชาติและคุณภาพของเบียร์”
ตั้งแต่มอลต์ น้ำ ยีสต์ ไปจนถึงฮอปส์ วัตถุดิบทั้ง 4 ชนิดล้วนมีรายละเอียดที่ต้องใส่ใจ แม้แต่ขั้นตอน Mash หรือการแช่มอลต์บดในน้ำร้อน อุณหภูมิที่แตกต่างกันก็ส่งผลต่อการทำงานของเอนไซม์และน้ำตาลที่จะนำไปหมัก เช่นเดียวกับจังหวะการเติมฮอปส์ที่กำหนดกลิ่นและรสชาติของเบียร์ในแก้ว
Underdog จึงให้ความสำคัญกับการตรวจวัดคุณภาพ มีห้องแล็บขนาดเล็กสำหรับติดตามตัวอย่างระหว่างการหมัก เพราะเมื่อความชอบกลายเป็นธุรกิจ มาตรฐานการผลิตและสุขอนามัยก็เป็นสิ่งที่ละเลยไม่ได้
Passion อย่างเดียวไม่พอ เมื่อธุรกิจต้องเจอกำแพง
เส้นทางจากคนรักเบียร์สู่เจ้าของโรงเบียร์ไม่ได้ง่ายอย่างที่หลายคนคิด หลังลงทุนขออนุญาตและก่อสร้างโรงงานขนาดเล็กเสร็จแล้ว เอราวัณยังต้องใช้เวลาอีกกว่า 2 ปี กว่าจะดำเนินการขอใบอนุญาตผลิตและจำหน่ายเบียร์ได้สำเร็จ
นี่คือความท้าทายที่ผู้ประกอบการรายเล็กต้องเผชิญ นอกเหนือจากการพัฒนาสูตรและควบคุมคุณภาพ ยังมีรายละเอียดด้านกฎหมาย การจัดการหลังบ้าน และต้นทุนที่ต้องเตรียมพร้อม
“หลายคนอาจคิดว่าเรารักเบียร์ ต้มเบียร์เป็น ก็เปิดธุรกิจขายได้ แต่พอลงมือทำจริงมีรายละเอียดอีกเยอะมาก ทั้งเรื่องมาตรฐาน สุขอนามัย และกฎหมาย”
อย่างไรก็ตาม จุดแข็งของวงการคราฟท์เบียร์คือ Community ที่มีความเหนียวแน่น ทั้งกลุ่มผู้ผลิตและคนรักเบียร์ต่างแลกเปลี่ยนความรู้ วิจารณ์สูตรใหม่ แนะนำแหล่งวัตถุดิบ ซัพพลายเออร์ ตลอดจนช่องทางจำหน่ายและทำเลธุรกิจ
ความสัมพันธ์เหล่านี้ทำให้ผู้ประกอบการรายเล็กมีเครือข่ายช่วยเหลือกัน แม้จะไม่มีระบบพี่เลี้ยงหรือกลไกสนับสนุนที่ชัดเจนจากภาครัฐ
ในมุมเศรษฐกิจ เอราวัณมองว่าคราฟท์เบียร์ไม่ได้เป็นเพียงธุรกิจเฉพาะกลุ่ม แต่เป็นระบบนิเวศ SME ที่มีผู้ประกอบการนับร้อยราย สร้างการจ้างงาน และเชื่อมโยงกับธุรกิจร้านอาหารและบริการ ทำให้เกิดมูลค่าทางเศรษฐกิจต่อเนื่อง
ตลาดคราฟท์เบียร์ยังมีลักษณะเฉพาะตัว ต่างจากเบียร์อุตสาหกรรมที่แข่งขันด้วยตลาดขนาดใหญ่ ผู้บริโภคคราฟท์เบียร์มักมองหาประสบการณ์ รสชาติ และเอกลักษณ์ของผู้ผลิต จึงยอมจ่ายในราคาที่สูงกว่าได้
ฝีมือมี แต่สนามแข่งขันยังไม่เท่ากัน
สิ่งที่เอราวัณอยากเห็นมากที่สุด คือการแข่งขันที่เป็นธรรม เพราะเขาเชื่อว่าเบียร์คราฟท์ไทยมีคุณภาพและศักยภาพแข่งขันกับต่างประเทศได้ โดยผลงานจากการประกวดระดับนานาชาติเป็นเครื่องยืนยันว่าผู้ผลิตไทยมีฝีมือไม่แพ้ใคร
แต่ปัญหาสำคัญอยู่ที่ช่องทางจำหน่าย ผู้ผลิตในบางประเทศเพื่อนบ้านมีความยืดหยุ่นในการผลิตและจำหน่ายเบียร์บรรจุกระป๋อง ขณะที่ผู้ประกอบการไทยต้องเผชิญข้อจำกัดด้านรูปแบบการผลิตและการกระจายสินค้า ที่แม้กฎกระทรวงการผลิตสุรา พ.ศ. 2568 ได้ปรับหลักเกณฑ์ เพิ่มประเภทใบอนุญาต และขยายช่องทางจำหน่ายเบียร์สดแบบถัง (Keg) นอกสถานที่ผลิต เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ผลิตรายย่อยมากขึ้น แต่การแข่งขันในตลาดภายในประเทศยังคงไม่เท่าเทียมกัน เนื่องจากผู้ผลิตไทย ยังไม่สามารถผลิตเบียร์บรรจุที่สามารถกระจายสินค้าผ่านโมเดิร์นเทรด หรือร้านค้าทั่วไปได้ หากเรายังไม่ปรับตัว เขามองว่าอีกเพียงแค่ 2-3 ปี ธุรกิจคราฟท์เบียร์ของไทย คงโดนเพื่อนบ้านแซงไปไกลแล้ว
เขาจึงต้องการให้ภาครัฐทบทวนกฎระเบียบและเปิดโอกาสให้ผู้ผลิตรายเล็กเข้าถึงช่องทางจำหน่ายได้มากขึ้น ไม่ใช่เพียงลดอุปสรรคในการเริ่มต้นธุรกิจ แต่ต้องสร้างเงื่อนไขให้สามารถเติบโตและแข่งขันได้จริง
“ประเทศญี่ปุ่นที่สามารถผลักดันผู้ผลิตเบียร์และสุรารายย่อยให้เติบโตเป็นธุรกิจที่มีเอกลักษณ์และสร้างมูลค่าได้ คราฟท์เบียร์ไทยก็ควรได้รับการส่งเสริมในฐานะสินค้าวัฒนธรรม ไม่ใช่ถูกมองเพียงธุรกิจเครื่องดื่มแอลกอฮอล์”
สำหรับ Underdog ชื่อที่หมายถึงมวยรองอาจสะท้อนสถานะของผู้ประกอบการรายเล็กในวันนี้ แต่ไม่ได้หมายความว่าจะต้องเป็นรองตลอดไป
เพราะสิ่งที่คนทำคราฟท์เบียร์ไทยต้องการ คือการสร้างเวทีที่มีกติกาเป็นธรรม เปิดโอกาสให้คนมีฝีมือได้แข่งขัน และมีโอกาสเติบโตด้วยความสามารถของตัวเอง







