จีนเปลี่ยนเกมเศรษฐกิจ เน้นบริการ-ผลิตซีรีส์ ถึงเวลาไทยเลิกยึด OEM

รศ.ดร.สมภพ มานะรังสรรค์ อธิการบดีสถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์ กล่าวในงานเสวนา พลิกวิกฤตสงครามการค้า สู่โอกาสใหม่ SMEs ไทย เติบโตยั่งยืน ว่า  ในช่วง 3–6 เดือนข้างหน้า สถานการณ์โลกจะยังคงปั่นป่วน โดยเฉพาะหลังจากสหรัฐฯ สรุปท่าทีชัดเจนเกี่ยวกับอัตราภาษีนำเข้า ซึ่งมีแนวโน้มกระทบต่อการค้าระหว่างประเทศ โดยเฉพาะสินค้าจากจีนที่กำลังเผชิญปัญหา Over Capacity จากการไม่สามารถส่งออกไปสหรัฐฯ ได้ในระดับมากเท่าเดิม 

 

ในระยะสั้น ประเทศไทยอาจเผชิญแรงกระแทกจากการนำเข้าสินค้าจีน ซึ่งแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ ได้แก่

• Final Product – สินค้าสำเร็จรูปที่กระทบตลาดผู้บริโภคโดยตรง
• Components/Parts -ชิ้นส่วนและวัตถุดิบที่ภาคการผลิตไทยต้องพึ่งพา

 

รศ.ดร.สมภพ กล่าวต่อว่า จีนกำลังปรับโครงสร้างเศรษฐกิจจาก 'โรงงานโลก' สู่ 'ตลาดโลก' (Global Marketplace) โดยเน้นเพิ่มอุปสงค์ภายในประเทศ ลดการพึ่งพาการส่งออก จีนจึงเริ่มเปลี่ยนจากเศรษฐกิจฐานการผลิต (Production-based Economy) ไปสู่เศรษฐกิจฐานบริการ (Service-based Economy) ผ่านการส่งเสริมภาคบริการ เช่น การท่องเที่ยว, ธุรกิจอาหาร (Food Service), และอุตสาหกรรมบันเทิง

 

“เราจะเห็นการเติบโตของซีรีส์จีน ภาพยนตร์จีน รวมถึงภาคความบันเทิง (Entertainment), กีฬา (Sport Economy), ธุรกิจบริการอาหาร (Food Service), และ Wellness อย่างชัดเจน นี่เป็นการสร้างฐานเศรษฐกิจใหม่ เพื่อไม่ต้องพึ่งพาการส่งออกเหมือนในอดีต เพราะตลาดหลักในต่างประเทศเริ่มมีทางเลือกมากขึ้น และแข่งขันกันสูง”

 

พร้อมกันนี้ จีนยังลงทุนอย่างหนักในการพัฒนาเทคโนโลยีขั้นสูง เพื่อเร่งสร้างความสามารถทางนวัตกรรมในประเทศ โดยตั้งเป้าให้เศรษฐกิจของตนขับเคลื่อนด้วยเทคโนโลยีและบริการเป็นหลัก

 

ไทยต้องก้าวพ้น OEM พาแบรนด์ไทยโกอินเตอร์ 

 

รศ.ดร.สมภพ ระบุว่า ไทยเองก็ต้องเร่งปรับตัวในทิศทางเดียวกัน ไม่สามารถยึดกับเศรษฐกิจฐานการผลิต (Production-Based Economy) และการส่งออกเป็นหลักได้อีกต่อไป หากต้องการอยู่รอดและแข่งขันได้ในระบบเศรษฐกิจใหม่ของโลก

 

เมื่อจีนมุ่งสู่เศรษฐกิจภาคบริการ แล้วไทยล่ะ จะหา “ประโยชน์ร่วม” อย่างไรได้บ้าง?

 

วันนี้จีนกำลังเดินหน้าสู่การเป็น service economy อย่างจริงจัง ขณะเดียวกัน ประเทศไทยเองก็จำเป็นต้องมุ่งไปในทิศทางเดียวกัน แต่คำถามคือเราจะหาประโยชน์ร่วมจากจุดเปลี่ยนนี้ได้อย่างไร นี่คือโจทย์สำคัญข้อแรก 

 

ในอดีต เศรษฐกิจไทยเติบโตด้วยบทบาท ฐานการผลิตของโลก เราเคยเป็น OEM (Original Equipment Manufacturer) มายาวนาน ตั้งแต่ยุคที่เริ่มก่อตั้ง BOI (สำนักงานส่งเสริมการลงทุน) คู่กับสภาอุตสาหกรรมเมื่อช่วงปี 1960 เราส่งเสริมการลงทุน สนับสนุนให้ต่างชาติเข้ามาตั้งโรงงานผลิต ตั้งแต่ในยุคที่ไทยเน้น “อุตสาหกรรมทดแทนการนำเข้า” (Import-substitute industry) ก่อนจะเปลี่ยนมาเน้น “อุตสาหกรรมเพื่อการส่งออก” (Export-oriented industry)

 

"กลยุทธ์นี้ใช้มายาวนาน 40-50 ปีแล้ว แต่เรายัง ไม่สามารถก้าวพ้นกับดัก OEM ได้เลย ลองถามตัวเองว่าวันนี้เรามีแบรนด์ไทยที่โกอินเตอร์จริง ๆ สักกี่แบรนด์? เวลาผมถามนักศึกษาในห้องเรียนว่า มีแบรนด์ไหนบ้างที่ไปไกลถึงระดับโลก? คำตอบที่เจอบ่อยคือ 'กระทิงแดง' แล้วแบรนด์อื่น ๆ ล่ะ ก็พอมีแต่ยังไม่ใช่ระดับที่สามารถแข่งขันกับแบรนด์โลกได้แบบเต็มตัว"

 

ทั้งหมดนี้สะท้อนว่า โครงสร้างเศรษฐกิจของเรา ยังคงเป็น OEM เป็นหลัก สินค้าไทยจำนวนมากที่ส่งออกไป ไม่ได้เป็นของแบรนด์ไทย ไม่ได้สะท้อนอัตลักษณ์หรือความเป็นเจ้าของของประเทศเราเลยเราจำเป็นต้องสร้างทางเลือกใหม่ โดยเฉพาะในภาคบริการ (Service Economy) ไม่ใช่เพียงภาคท่องเที่ยวเท่านั้น แต่ยังรวมถึง

• Food Service
• Healthcare และ Wellness
• Entertainment
• Sport Economy
• ค้าปลีก ค้าส่ง
• Digital Services ฯลฯ

หากเราสามารถทำให้ภาคบริการเหล่านี้เติบโตได้มากขึ้น จะเกิด ตลาดรองรับ สำหรับสินค้าเกษตรและอุตสาหกรรมที่ผลิตในประเทศอย่างแท้จริง เราจะไม่จำเป็นต้องส่งกุ้งหรือปูกระป๋องไปขายเป็นตันในราคาถูกให้ต่างชาติเสมอไป แต่เราสามารถใช้ภาคบริการเข้ามาเพิ่มมูลค่า ให้กับสินค้าเหล่านี้ เช่น การแปรรูป การจัดการห่วงโซ่คุณค่า การสร้างแบรนด์ หรือการบริการเสริม นี่คือโอกาสในการเปลี่ยนผ่านจากประเทศผู้ผลิต ไปสู่ประเทศที่สร้างมูลค่า

 

เมื่อรายได้ประชาชนดีขึ้น เศรษฐกิจเติบโต คนจะเริ่มมองหาสิ่งที่ให้ความสุข ความสะดวกสบายมากขึ้น ซึ่งสิ่งเหล่านี้ล้วนอยู่ใน 'ภาคบริการ' ทั้งสิ้น มนุษย์ไม่ได้ต้องการแค่ปัจจัยพื้นฐานทางกายภาพอีกต่อไป แต่ต้องการบริการที่ตอบโจทย์คุณภาพชีวิต และนั่นคือจุดที่ไทยต้องเร่งพัฒนาและวางยุทธศาสตร์ให้ชัดเจน