
กรมการแพทย์เตือน! สารหนูปนเปื้อนน้ำ หากดื่มจะสะสมระยะยาวเสี่ยง 'โรคหัวใจและหลอดเลือด'
กรมการแพทย์เตือนประชาชนตรวจสอบคุณภาพน้ำดื่ม เลี่ยงใช้น้ำบาดาลที่ไม่ผ่านการตรวจสอบและบำบัดสารหนู ชี้การได้รับสารหนูต่อเนื่องเป็นเวลานานเพิ่มความเสี่ยงโรคหัวใจและหลอดเลือด รวมถึงภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ
นพ.วีรวุฒิ อิ่มสำราญ อธิบดีกรมการแพทย์ เปิดเผยวันนี้ (21 พฤศจิกายน 2569) ว่า สารหนูสามารถปนเปื้อนอยู่ในสิ่งแวดล้อม โดยเฉพาะในน้ำดื่ม แหล่งน้ำใต้ดิน รวมถึงห่วงโซ่อาหาร นับเป็นปัญหาสาธารณสุขที่พบได้ในหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย
เมื่อได้รับสารหนูเข้าสู่ร่างกาย อาจเกิดพิษได้ทั้งแบบเฉียบพลันและเรื้อรัง ดังนี้
1. พิษเฉียบพลัน (Acute Exposure) ผู้ป่วยจะมีอาการอาเจียน ปวดท้อง และท้องเสีย หากได้รับในปริมาณมากอาจเกิดอาการชาและแสบร้อนบริเวณปลายมือปลายเท้า กล้ามเนื้อเป็นตะคริว และรุนแรงถึงขั้นเสียชีวิตได้
2. พิษเรื้อรัง (Chronic Exposure) เกิดจากการได้รับสารหนูอนินทรีย์ในปริมาณสูงอย่างต่อเนื่อง ทำให้เกิดรอยโรคที่ผิวหนัง เช่น ผิวหนังแข็งเป็นปื้น มีจุดด่างดำ และผิวหนังหนาตัวบริเวณฝ่ามือฝ่าเท้า
นอกจากนี้ ยังเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเบาหวาน ความผิดปกติทางระบบประสาทและสติปัญญา ปัญหาระบบสืบพันธุ์ ความพิการแต่กำเนิด และโรคมะเร็งหลายชนิด อาทิ มะเร็งปอด ตับ กระเพาะปัสสาวะ ผิวหนัง ต่อมลูกหมาก และมะเร็งเม็ดเลือดขาว รวมถึงส่งผลเสียโดยตรงต่อระบบหัวใจและหลอดเลือด
สารหนูกระทบหัวใจและหลอดเลือดอย่างไร
นพ.เขตต์ ศรีประทักษ์ ผู้อำนวยการสถาบันโรคทรวงอก กล่าวว่า การสัมผัสสารหนูในระยะยาวเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคหัวใจและหลอดเลือดหลายรูปแบบ ได้แก่
- โรคหลอดเลือดแดงแข็งและโรคหัวใจขาดเลือด เนื่องจากสารหนูทำให้หลอดเลือดเสื่อมสภาพ กระตุ้นการเกาะกลุ่มของเกล็ดเลือด และลดกระบวนการสลายลิ่มเลือด ส่งผลให้เกิดลิ่มเลือดอุดตันและหลอดเลือดตีบตันได้ง่ายขึ้น
- โรคกล้ามเนื้อหัวใจผิดปกติ เกิดจากสารพิษเข้าไปทำลายโครงสร้างและการทำงานของเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจโดยตรง
สำหรับกลไกสำคัญที่สารหนูทำลายระบบหัวใจและหลอดเลือด มี 3 ปัจจัยหลัก ได้แก่
- การทำลายเยื่อบุหลอดเลือด สารหนูยับยั้งการสร้างสารไนตริกออกไซด์ ซึ่งช่วยให้หลอดเลือดขยายตัว ทำให้หลอดเลือดแข็งและตีบแคบลง
- การสร้างความเครียดออกซิเดชัน ทำให้เกิดอนุมูลอิสระจำนวนมาก เข้าไปทำลายเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจและผนังหลอดเลือดจนเสื่อมสภาพเร็วขึ้น
- การกระตุ้นการอักเสบเรื้อรังในผนังหลอดเลือด ทำให้คราบไขมันเกาะสะสมและเกิดลิ่มเลือดอุดตันได้ง่าย
เสี่ยงหัวใจเต้นผิดจังหวะรุนแรง
นพ.ธสุ เธียรธำรงสุข แพทย์ผู้เชี่ยวชาญด้านสรีระไฟฟ้าหัวใจ กล่าวเพิ่มเติมว่า อีกหนึ่งภาวะแทรกซ้อนที่สำคัญและอันตรายจากการได้รับสารหนูสะสม คือ ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ (Cardiac Arrhythmias)
สารหนูจะเข้าไปรบกวนการทำงานของระบบไฟฟ้าหัวใจ ทำให้ช่วงคลื่นไฟฟ้าหัวใจยาวขึ้นผิดปกติ หรือ QT prolongation ควบคู่กับการกระตุ้นให้แคลเซียมเข้าไปสะสมในเซลล์กล้ามเนื้อหัวใจมากเกินไป ความผิดปกติเหล่านี้เป็นตัวกระตุ้นสำคัญที่นำไปสู่ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะชนิดรุนแรง และอาจเป็นอันตรายถึงชีวิตได้ หากไม่ได้รับการตรวจพบและรักษาอย่างทันท่วงที
วิธีป้องกันการได้รับสารหนู
สถาบันโรคทรวงอก กรมการแพทย์ แนะนำแนวทางป้องกันพิษจากสารหนู ดังนี้
- ตรวจสอบคุณภาพน้ำดื่ม และให้ความสำคัญกับแหล่งที่มาของน้ำที่ใช้บริโภค
- หลีกเลี่ยงน้ำบาดาลหรือน้ำใต้ดินที่ไม่ได้ผ่านการตรวจสอบและบำบัดสารหนู เพื่อลดโอกาสได้รับสารพิษเข้าสู่ร่างกาย
- ติดตามและเฝ้าระวังความเสี่ยงในพื้นที่ โดยเฉพาะพื้นที่ที่มีประวัติการปนเปื้อนสารหนูในแหล่งน้ำธรรมชาติ
- ตรวจวัดคุณภาพแหล่งน้ำอย่างสม่ำเสมอ โดยหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและชุมชนร่วมกันเฝ้าระวัง เพื่อลดโอกาสการสะสมของสารพิษในร่างกายและป้องกันการเกิดโรคเรื้อรังในระยะยาว







