‘ฝนสุดขั้ว’ อาจเกิดถี่ขึ้น 5 เท่า จนกลายเป็น New Normal! แล้วกรุงเทพฯ รับไหวแค่ไหน?

รู้ไหมว่า? ฝนสะสมราว 300 มิลลิเมตรในช่วง 1–2 วันเมื่อเดือนกันยายน 2569 คิดเป็นปริมาณน้ำราว 250 ล้านลูกบาศก์เมตร หรือประมาณหนึ่งในสี่ของความจุเขื่อนป่าสักชลสิทธิ์

 

ขณะที่กรุงเทพฯ มีศักยภาพสูบน้ำออกสู่แม่น้ำเจ้าพระยาราว 100 ล้านลูกบาศก์เมตรต่อวัน

 

นี่คือตัวเลขที่ ผศ.ดร.พงษ์ศักดิ์ สุทธินนท์ หัวหน้าภาควิชาวิศวกรรมแหล่งน้ำ คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ยกขึ้นอธิบายบนเวที Water Resilience Forum 4/2026 ภายใต้หัวข้อ THE TRUTH OF WATER “รู้ทันน้ำ รู้ทันอนาคต” และแนวคิด THE WORLD IS ADAPTING “เมื่อโลกต้องอยู่กับน้ำ เราจะอยู่กับน้ำอย่างไร”    เมื่อวันที่ 12 พฤศจิกายน 2569 ณ ห้อง SX Grand Plenary Hall ศูนย์การประชุมแห่งชาติสิริกิติ์  ซึ่งทำให้เห็นขนาดของโจทย์ที่เมืองต้องรับมือ และแม้เมืองจะสูบน้ำออกได้ บางพื้นที่ก็ยังมีน้ำขัง

 

ผศ.ดร.พงษ์ศักดิ์ เรียกลักษณะฝนที่กรุงเทพฯ เผชิญว่าเป็น “New Normal” หรือ ภาวะที่ฝนหนักระดับที่เคยเกิดขึ้นนาน ๆ ครั้งอาจกลับมาบ่อยขึ้น จนเมืองต้องนำมาคิดว่า คลอง ท่อ และสถานีสูบน้ำที่มีอยู่จะรับไหวเพียงใด และกรุงเทพฯ ควรเริ่มลงทุนตรงไหนก่อน

 

 

 

เมื่อฝนรอบ 100 ปีอาจขยับมาเป็นรอบ 20 ปี

ดร.ไซ ราเวลา (Sai Ravela) นักวิจัยจากสถาบันเทคโนโลยีแมสซาชูเซตส์ (MIT) ซึ่งศึกษาการใช้แบบจำลองภูมิอากาศเพื่อประเมินความเสี่ยงจากฝนสุดขั้วในประเทศไทย ใช้กรณีพายุวิภาที่ส่งผลกระทบต่อจังหวัดน่านตั้งต้นอธิบายว่า แม้ตัวพายุจะมีกำลังไม่มาก แต่เมื่อเกิดร่วมกับมรสุมก็อาจทำให้ฝนรุนแรงขึ้น สำหรับคนวางแผน คำถามที่ควรจะมีคือ ฝนครั้งนั้นหนักเพียงใด และฝนระดับเดียวกันมีโอกาสกลับมาบ่อยแค่ไหน?

 

อย่างไรก็ตาม เหตุการณ์ที่พายุและมรสุมเกิดร่วมกันมีข้อมูลให้ศึกษาจำกัด ดร.ราเวลายกตัวอย่างว่า การพบพายุรุนแรงเพียงครั้งเดียวในข้อมูลย้อนหลัง 40 ปี ยังไม่พอจะสรุปว่าพายุระดับนั้นมีรอบการเกิด 40 ปี ข้อจำกัดเดียวกันนี้พบในการประเมิน “ฝนรอบ 100 ปี” เพราะยิ่งฝนหนักระดับนั้นเกิดขึ้นน้อยครั้ง ข้อมูลที่บันทึกไว้ก็ยิ่งมีจำกัด

 

ทีมวิจัยจึงใช้แบบจำลองช่วยประเมินว่าฝนหนักระดับหนึ่งมีโอกาสเกิดมากน้อยเพียงใด และโอกาสนั้นอาจเปลี่ยนไปอย่างไรในอนาคต  ซึ่งจะมีผลต่อการตัดสินใจว่าเมืองควรจะออกแบบระบบระบายน้ำหรือระบบป้องกันให้รองรับเหตุการณ์ระดับใด

 

ดร.ราเวลายกตัวอย่างฝนราว 350 มิลลิเมตรในหนึ่งวันซึ่งทำให้กทม.วิกฤตในเดือนที่ผ่านมาว่า  ผลจำลองในสภาพภูมิอากาศปัจจุบันประเมินว่า ในปีใดปีหนึ่งมีโอกาสราว 1% ที่ฝนจะหนักถึงระดับนี้ หรือที่เรียกว่า “ฝนรอบ 100 ปี” แต่เมื่อจำลองสภาพภูมิอากาศในอนาคตบางฉากทัศน์ โอกาสเจอฝนหนักถึงระดับเดิมอาจเพิ่มเป็นราว 5% ต่อปี เทียบได้กับ “ฝนรอบ 20 ปี” หรือมีโอกาสเกิดเพิ่มเป็นประมาณ 5 เท่า

 

 

อีกด้านหนึ่งคือความหนักของฝน ราเวลายกตัวอย่างว่า ปริมาณฝนสุดขั้วที่ระดับประมาณ 300 มิลลิเมตรอาจเพิ่มขึ้นได้ถึงราว 30% ในช่วงใกล้ปี 2080 ส่วนภาพจำลองใกล้ปี 2040 เปลี่ยนแปลงน้อยกว่า ในขณะเดียวกัน แผนที่ระดับประเทศเริ่มเห็นแนวโน้มฝนสุดขั้วรุนแรงขึ้นในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ พื้นที่ทางตะวันตกเฉียงเหนือ และภาคใต้ ในเกือบทุกฉากทัศน์ที่นำเสนอ

 

 

ผลจำลองดังกล่าว มาจาก CEDoS ระบบข้อมูลภูมิอากาศสุดขั้วที่ศูนย์กันก่อนท่วม คณะวิศวกรรมศาสตร์ จุฬาฯ พัฒนาร่วมกับ MIT  โดยดร.ราเวลาระบุว่า ระบบรองรับการซูมดูผลจำลองฝนผ่านเว็บที่ความละเอียดประมาณ 5 × 5 กิโลเมตร และมีแผนที่จะเพิ่มความละเอียดเป็น 1 กิโลเมตร ในกรุงเทพฯ และระยองในอนาคต

 

 

 

จากแผนที่ฝนสู่คำตอบว่าจุดไหนจะท่วม

ดร.ไซ ราเวลา เปิดภาพจำลองน้ำท่วมกรุงเทพฯ ในกรณีเลวร้าย โดยสมมติให้ฝนตกวันละ 300 มิลลิเมตรติดต่อกัน 3 วัน รวม 900 มิลลิเมตร ขณะที่ดินอิ่มน้ำ น้ำทะเลหนุน ระดับน้ำในแม่น้ำและคลองสูง และระบบระบายน้ำทำงานไม่ได้ผล

 

แผนที่นับพื้นที่ที่มีน้ำลึกตั้งแต่ 5 เซนติเมตรขึ้นไปเป็นพื้นที่น้ำท่วม โดยสีฟ้าอ่อนแสดงน้ำขังตื้น ส่วนสีน้ำเงินเข้มที่สุดแสดงระดับน้ำลึกกว่า 1.5 เมตร ภายใต้สมมติฐานนี้ พื้นที่สีน้ำเงินเข้มกระจุกตัวในหลายบริเวณทางตะวันออกและตอนใต้ของกรุงเทพฯ

 

ดร.ราเวลาแนะนำว่าการประเมินว่าถนนหรือชุมชนใดมีโอกาสท่วมยังต้องอาศัยข้อมูลโครงสร้างพื้นฐานและระบบระบายน้ำจริง เขาจึงเสนอให้ทำงานร่วมกับ กทม. เพื่อพัฒนาแบบจำลองน้ำท่วมให้สะท้อนสภาพเมืองมากขึ้น

 

 

นอกจากนี้ การวัดผลกระทบยังต้องดูว่าในพื้นที่เสี่ยงมีใครและมีอะไรอยู่บ้าง ในประเด็นดังกล่าว ผศ.ดร.พงษ์ศักดิ์ ได้เสริมในภายหลังโดยยกกรณีโรงพยาบาลน่านซึ่งพบกับปัญหาน้ำท่วม หลังจากมีการก่อสร้างโรงพยาบาลโดยใช้งบประมาณหลักพันล้านบาทว่า  ตัวโรงพยาบาลวางรูปแบบอาคารให้อุปกรณ์สำคัญอย่างเครื่อง MRI เครื่องสแกน CT และเครื่องกำเนิดไฟฟ้าสำรองอยู่ชั้นล่าง ซึ่งจะเสียหายเมื่อน้ำท่วมได้ เมื่อจะย้ายอุปกรณ์หนักขึ้นชั้นบนภายหลัง ก็ต้องตรวจสอบว่าโครงสร้างอาคารรับน้ำหนักได้หรือไม่ ซึ่งเป็นปัญหาอย่างมาก 

 

สำหรับกรุงเทพฯ การซ้อนข้อมูลน้ำท่วมกับตำแหน่งโรงพยาบาล ชุมชน กลุ่มเปราะบาง และย่านเศรษฐกิจ จะช่วยให้เห็นว่าบริการใดอาจหยุดชะงักและพื้นที่ใดต้องเตรียมความช่วยเหลือล่วงหน้า

 

 

3 โจทย์ที่กรุงเทพฯ ต้องเตรียมก่อนฝนมา

ทั้งนี้ ผศ.ดร.พงษ์ศักดิ์ แนะนำ 3 โจทย์สำคัญที่ กทม. ต้องเตรียมตั้งรับก่อนฝนสุดขั้วจะมาอีกครั้ง ได้แก่

 

1. ทดสอบระบบระบายน้ำกับฝนในอนาคต ใช้ผลจำลองจากหลายฉากทัศน์ทดสอบว่าท่อ คลอง และสถานีสูบน้ำรับฝนได้แค่ไหน และพื้นที่ใดอาจมีน้ำขังแม้ระบบสูบน้ำทำงานเต็มกำลัง
2. จัดลำดับการลงทุนทั้งลุ่มน้ำ พิจารณากรุงเทพฯ ควบคู่กับจังหวัดรอบข้าง เพราะทั้งทางน้ำและผลกระทบต่อห่วงโซ่อุปทานข้ามเขตปกครองได้ ข้อมูลความเสียหายต่อชุมชนและเศรษฐกิจจะช่วยกำหนดว่าควรลงทุนบริเวณใดก่อน
3. เตรียมแผนรับมือระดับชุมชน กำหนดจุดปลอดภัย เส้นทางอพยพ วิธีสื่อสาร และผู้รับผิดชอบดูแลกลุ่มเปราะบางให้ชัดเจน เพื่อให้ชุมชนลงมือได้ทันเมื่อเกิดเหตุ

 

หนึ่งในสถานการณ์ที่เสนอให้เตรียมรับมือคือ น้ำเหนือระดับใกล้เคียงปี 2554 ฝนหนักแบบเดือนกันยายน และน้ำทะเลหนุนสูงเกิดขึ้นพร้อมกัน ซึ่งเป็นสถานการณ์วิกฤตที่สุด หากนำเงื่อนไขทั้งสามมาทดสอบกับระบบของเมือง กรุงเทพฯ จะมีข้อมูลสำหรับตัดสินใจว่าตรงไหนควรเพิ่มกำลังระบายน้ำ ตรงไหนควรจัดพื้นที่รับน้ำ และชุมชนใดต้องมีแผนอพยพพร้อมใช้ก่อนฝนมา