รู้จัก "แอนน์ คาร์สัน" เจ้าของโนเบลวรรณกรรม 2026 ผู้ต่อสู้พาร์กินสันด้วยการฝึกมวย!

ราชบัณฑิตยสภาสวีเดน (Swedish Academy) ประกาศมอบรางวัลโนเบลสาขาวรรณกรรมประจำปี 2569 ให้แก่ แอนน์ คาร์สัน (Anne Carson) กวี นักเขียน และนักแปลชาวแคนาดา วัย 76 ปี ผู้มีชื่อเสียงจากการสร้างสรรค์วรรณกรรมที่ไม่ยึดติดกับรูปแบบการเขียนแบบดั้งเดิม เมื่อวานนี้ (8 ตุลาคม 2569)

 

คณะกรรมการระบุเหตุผลในการมอบรางวัลว่า ผลงานของคาร์สันมีความกล้าหาญและสร้างสรรค์ โดยนำขนบวรรณกรรมคลาสสิกมาสนทนากับโลกปัจจุบันอย่างมีชีวิตชีวา จนเกิดเป็นรูปแบบใหม่ของวรรณกรรมร่วมสมัย โดยรางวัลดังกล่าวมีมูลค่า 12 ล้านโครนาสวีเดน หรือประมาณ 1.2 ล้านดอลลาร์สหรัฐ

 

สำหรับประวัติของคาร์สัน เธอเกิดที่เมืองโทรอนโต ประเทศแคนาดา ปัจจุบันมีบ้านพักอยู่ในประเทศไอซ์แลนด์ และถือสัญชาติไอซ์แลนด์มาตั้งแต่ปี 2565

 

ขณะได้รับแจ้งข่าวว่าได้รับรางวัล เธอกำลังอยู่ที่ไอซ์แลนด์ โดยอิงกริด คาร์ลเบิร์ก (Ingrid Carlberg) เลขาธิการถาวรของราชบัณฑิตยสภาสวีเดน เปิดเผยว่า คาร์สันรู้สึกประหลาดใจอย่างมาก   คาร์ลเบิร์กเล่าว่า ระหว่างการสนทนาทางโทรศัพท์ คาร์สันมีเวลาบอกเพียงว่าขณะนั้นเธอกำลังอยู่ที่ไอซ์แลนด์ และกำลังฟังเสียงลม

 

เมื่อสถานีโทรทัศน์ RUV ของไอซ์แลนด์ถามถึงความรู้สึกหลังได้รับรางวัล คาร์สันตอบติดตลกว่า “บ้าไปแล้ว ฉันว่าพวกเขาบ้ากันหมด”  ก่อนกล่าวต่อว่า อย่างน้อยตอนนี้หนังสือของเธอก็คงได้มีสติกเกอร์รางวัลติดอยู่บนปก

 

นักเขียนผู้ไม่ยอมให้วรรณกรรมถูกจำกัดด้วยประเภท

คาร์สันได้รับการยอมรับจากความสามารถในการผสมผสานรูปแบบการเขียนที่แตกต่างกัน ทั้งบทกวี ร้อยแก้ว บทสนทนา งานแปล บทวิจารณ์วรรณกรรม และบทละครโอเปรา  ผลงานของเธอได้รับอิทธิพลอย่างมากจากวรรณกรรมกรีกโบราณ ซึ่งเธอศึกษาและแปลมาเป็นเวลาหลายสิบปี

 

อย่างไรก็ตาม คาร์สันไม่ได้เพียงถ่ายทอดเรื่องราวจากอดีต แต่ยังนำตำนานและตัวละครโบราณมาตีความใหม่ ผ่านประสบการณ์และคำถามของมนุษย์ร่วมสมัย

 

สตีฟ เซม-แซนด์เบิร์ก (Steve Sem-Sandberg) นักเขียนชาวสวีเดนและกรรมการพิจารณารางวัลโนเบล กล่าวว่า การแบ่งประเภทวรรณกรรมเป็นเรื่องของผู้ขายหนังสือมากกว่า เพราะช่วยให้รู้ว่าจะวางหนังสือบนชั้นใดเพื่อให้เข้าถึงผู้อ่าน แต่สำหรับผลงานของคาร์สัน เขามองว่าเธอมีชั้นหนังสือเป็นของตัวเอง

 

ราชบัณฑิตยสภาสวีเดนระบุว่า ผลงานเกือบทั้งหมดของคาร์สันเกิดขึ้นจากการบรรจบกันระหว่างความหลงใหลในถ้อยคำของนักภาษาศาสตร์ กับความปรารถนาของกวีที่จะค้นหาความหมายใหม่  เธอให้ความสำคัญกับรากศัพท์และที่มาของคำ โดยมองว่าสิ่งเหล่านี้เป็นจุดเริ่มต้นของการสร้างสรรค์งานเขียน

 

คณะกรรมการยังยกย่องผลงานแปลวรรณกรรมกรีกโบราณของเธอว่า มีคุณค่าทางวรรณกรรมในตัวเอง ไม่ใช่เพียงงานถ่ายทอดจากภาษาหนึ่งไปสู่อีกภาษาหนึ่งเท่านั้น

 

Autobiography of Red ผลงานสำคัญที่นำตำนานกรีกมาเล่าใหม่

หนึ่งในผลงานที่ได้รับการยกย่องมากที่สุดของคาร์สันคือ Autobiography of Red ตีพิมพ์เมื่อปี 2541 ซึ่งเป็นนวนิยายที่เขียนในรูปแบบบทกวี

 

ผลงานดังกล่าวนำเรื่องราวจากตำนานกรีกโบราณมาตีความใหม่ โดยสำรวจความรัก ความปรารถนา และความสัมพันธ์ที่อาจนำไปสู่ความเจ็บปวด

 

ราชบัณฑิตยสภาสวีเดนยกย่องหนังสือเล่มนี้ว่าเป็นตัวอย่างสำคัญของความสามารถในการทำให้วรรณกรรมคลาสสิกกลับมามีชีวิตในโลกปัจจุบัน

 

หนึ่งในคำถามที่ผลงานชิ้นนี้สำรวจคือ จะเกิดอะไรขึ้นเมื่อมนุษย์ตกหลุมรักใครบางคนที่ท้ายที่สุดอาจทำลายชีวิตของตนเอง

 

อีกหนึ่งผลงานที่สะท้อนแนวทางสร้างสรรค์ของเธอคือ Norma Jeane Baker of Troy ตีพิมพ์ในปี 2562 ซึ่งนำเรื่องราวของเฮเลนแห่งทรอยจากบทละคร Helen ของยูริพิดีส (Euripides) มาผสมผสานกับชีวิตและภาพลักษณ์ของมาริลิน มอนโร นักแสดงหญิงชื่อดังของฮอลลีวูด

 

การเชื่อมโยงตัวละครจากโลกโบราณกับบุคคลร่วมสมัยเป็นตัวอย่างของวิธีการที่คาร์สันใช้ตั้งคำถามต่อเรื่องความงาม ชื่อเสียง และการสร้างภาพแทนของผู้หญิงในสังคม

 

 

 

อ่านงานของมาร์เซล พรูสต์ 7 ปี จนต้องเขียนหนังสือ

นอกจากวรรณกรรมกรีกโบราณ คาร์สันยังได้รับอิทธิพลจากนักเขียนยุคใหม่ โดยเฉพาะมาร์เซล พรูสต์ (Marcel Proust) นักประพันธ์ชาวฝรั่งเศส เจ้าของผลงาน In Search of Lost Time  คาร์สันใช้เวลาถึง 7 ปีในการอ่านผลงานชิ้นนี้จนจบ

 

เธอเคยให้สัมภาษณ์กับสถานีวิทยุ CBC Radio One ของแคนาดาเมื่อปี 2559 ว่า หลังอ่านหนังสือจบ เธอรู้สึกเหมือนกำลังเผชิญอาการถอยจากบางสิ่งที่ผูกพันมาเป็นเวลานาน

 

ความรู้สึกดังกล่าวนำไปสู่การเขียนหนังสือ The Albertine Workout ซึ่งหยิบตัวละครอัลแบร์ตีน หนึ่งในคนรักของมาร์เซล ตัวละครผู้เล่าเรื่องในนวนิยายของพรูสต์ มาสำรวจใหม่

 

เธออธิบายความรู้สึกหลังอ่านงานของพรูสต์จบว่า แม้ชีวิตจะดำเนินต่อไป แต่ทุกอย่างกลับดูหม่นหมองลง

 

สำหรับคาร์สัน การอ่านวรรณกรรมจึงไม่ใช่เพียงการติดตามเรื่องราว แต่เป็นประสบการณ์ที่สามารถเปลี่ยนวิธีมองโลกของผู้อ่านได้

 

 

ต่อสู้โรคพาร์กินสันด้วยการฝึกมวยในวัย 70 กว่า

อีกด้านหนึ่งของชีวิตคาร์สันคือการรับมือกับโรคพาร์กินสัน ซึ่งส่งผลต่อการเคลื่อนไหวและการควบคุมกล้ามเนื้อ สำนักข่าวรอยเตอร์รายงานว่า เธอเริ่มเรียนมวยเมื่ออายุเกิน 70 ปี หลังได้รับการวินิจฉัยว่าเป็นโรคพาร์กินสัน

 

การฝึกมวยเป็นหนึ่งในกิจกรรมที่อาจช่วยผู้ป่วยฝึกการประสานงานระหว่างสายตากับมือ รวมถึงการควบคุมลำดับการเคลื่อนไหวของร่างกาย  อย่างไรก็ตาม การออกกำลังกายลักษณะนี้เป็นการสนับสนุนการฟื้นฟูสมรรถภาพ ไม่ใช่วิธีรักษาโรคพาร์กินสันให้หายขาด

 

คาร์สันเคยพูดถึงผลกระทบของโรคต่อการเขียนด้วยลายมือ ระหว่างให้สัมภาษณ์ในเทศกาลวรรณกรรม Louisiana Literary Festival ที่ประเทศเดนมาร์กเมื่อปี 2567  เธอเล่าว่าบางครั้งต้องขีดฆ่าข้อความทั้งย่อหน้า เพราะรู้สึกอับอายกับลายมือที่เขียนออกมาได้ไม่ดี

 

แม้โรคจะส่งผลต่อความสามารถทางกายภาพ แต่คาร์สันยังคงให้ความสำคัญกับการทดลองรูปแบบใหม่ในการสร้างสรรค์งานเขียนของเธอ

 

 

มองบทกวีเป็นงานศิลปะ ไม่ใช่เพียงตัวหนังสือ

คาร์สันเคยสอนวรรณกรรมคลาสสิกในมหาวิทยาลัยทั้งในแคนาดาและสหรัฐอเมริกา และมองว่าตนเองเป็นศิลปินทัศนศิลป์พอๆ กับการเป็นนักเขียน

 

ในการให้สัมภาษณ์กับ CBC เธออธิบายว่า การสร้างบทกวีสำหรับเธอคล้ายกับการสร้างวัตถุทางศิลปะ  เธอมองบทกวีเป็นภาพวาดมากกว่าข้อความ เพียงแต่เป็นภาพวาดที่มนุษย์สามารถเข้าไปสัมผัสและมีประสบการณ์ร่วมผ่านภาษา

 

แนวคิดดังกล่าวสะท้อนผ่านผลงานของเธอที่มักทดลองกับโครงสร้าง การจัดวางข้อความ และความสัมพันธ์ระหว่างภาษากับรูปแบบทางศิลปะ

 

คาร์สันยังมองว่าบทกวีอาจเหมาะกับชีวิตในโลกปัจจุบันมากกว่าร้อยแก้วขนาดยาว เนื่องจากผู้คนต่างเร่งรีบ และบทกวีสามารถถ่ายทอดความหมายได้อย่างกระชับ

 

เมื่อถูกถามถึงแรงบันดาลใจในการเขียน เธอยังคงยกให้โฮเมอร์ (Homer) กวีชาวกรีกโบราณ ผู้ประพันธ์มหากาพย์ The Odyssey เป็นหนึ่งในบุคคลสำคัญ  อย่างไรก็ตาม เมื่อคณะกรรมการโนเบลถามว่าเรื่องราวคลาสสิกที่เธอนำมาตีความใหม่มีความเกี่ยวข้องกับผู้คนในยุคปัจจุบันอย่างไร คาร์สันกลับตอบว่า

 

“ฉันไม่คิดว่าตัวเองสนใจเรื่องความร่วมสมัยหรอก”

 

คำตอบดังกล่าวสะท้อนแนวทางการทำงานของเธอที่ไม่ได้เริ่มต้นจากความพยายามทำให้วรรณกรรมโบราณทันสมัย แต่สนใจการสำรวจความหมายและความเป็นไปได้ใหม่ ๆ ของภาษามากกว่า

 

 

จากแคนาดาสู่ไอซ์แลนด์ บ้านอีกแห่งของชีวิต

คาร์สันและโรเบิร์ต เคอร์รี (Robert Currie) สามีซึ่งเป็นศิลปิน เดินทางมายังไอซ์แลนด์ครั้งแรกหลังเกิดวิกฤตธนาคารในปี 2551 ก่อนจะค่อย ๆ ใช้เวลาอยู่ในประเทศแห่งนี้มากขึ้น

 

เธอให้สัมภาษณ์กับ Iceland Review เมื่อปี 2566 ว่า ทั้งคู่ได้รู้จักผู้คนในไอซ์แลนด์และรู้สึกชื่นชอบผู้คนที่นั่น ต่อมาเธอได้รับสัญชาติไอซ์แลนด์ในปี 2565  สำหรับเคอร์รี ไอซ์แลนด์เป็นหนึ่งในสองสถานที่ที่ทำให้เขารู้สึกเหมือนอยู่บ้านทันที อีกแห่งคือนครนิวยอร์กในช่วงทศวรรษ 1970

 

การได้รับรางวัลโนเบลครั้งนี้ทำให้คาร์สันเข้าร่วมกลุ่มนักเขียนผู้ได้รับเกียรติสูงสุดทางวรรณกรรม เช่น เออร์เนสต์ เฮมิงเวย์ อเล็กซานเดอร์ โซลเจนิตซิน และอลิซ มันโร   ทั้งนี้ รางวัลโนเบลก่อตั้งขึ้นตามพินัยกรรมของอัลเฟรด โนเบล นักประดิษฐ์และนักธุรกิจชาวสวีเดน และเริ่มมอบรางวัลครั้งแรกเมื่อปี 2444