‘ผูกพันทั้งที่ไม่เคยเจอ’ เจาะที่มาศัพท์ ‘พาราโซเชียล’ คำแห่งปี 2025
ทำไม Parasocia (พาราโซเชียล) จึงได้รับการยกย่องให้เป็น ‘คำแห่งปี 2025’ ศัพท์นี้จะสะท้อนพฤติกรรมของมนุษย์ในยุคนี้อย่างไร
KEY
POINTS
- ‘พาราโซเชียล’ (Parasocial) ได้รับการคัดเลือกจาก Cambridge Dictionary ให้เป็นคำแห่งปี 2025
- หมายถึงความสัมพันธ์หรือความรู้สึกผูกพันแบบฝ่ายเดียวกับบุคคลที่ไม่เคยพบเจอในชีวิตจริง เช่น ศิลปิน อินฟลูเอนเซอร์ หรือแม้แต่ AI
- เป็นปรากฏการณ์ที่เด่นชัดขึ้นในยุคโซเชียลมีเดีย ที่ทำให้ผู้คนสามารถสร้างความเชื่อมโยงทางอารมณ์กับคนดังได้ง่ายผ่านคอนเทนต์ออนไลน์
- ความสัมพันธ์รูปแบบนี้เกิดจากกลไกทางจิตวิทยาและการออกแบบของแพลตฟอร์มที่ทำให้ผู้ใช้รู้สึกใกล้ชิดกับบุคคลนั้น แม้จะเป็นการสื่อสารทางเดียว
คำว่า พาราโซเชียล (Parasocial) กลายเป็นหนึ่งในคำที่พูดถึงมากที่สุดในปีนี้ โดยถูกเลือกให้เป็น คำแห่งปี 2025 จากการจัดอันดับของ Cambridge Dictionary ซึ่งจัดทำและดูแลโดย Cambridge University Press & Assessment ซึ่งเป็นสำนักพิมพ์ทางวิชาการที่เก่าแก่ที่สุดแห่งหนึ่งของโลก เพราะสามารถสะท้อนพฤติกรรมผู้คนที่เปลี่ยนไปในยุคสื่อออนไลน์ยุคที่ความสัมพันธ์ระหว่างมนุษย์ไม่ได้จำกัดอยู่เฉพาะคนที่เราเจอตัวจริงอีกต่อไป
แคมบริดจ์ ระบุในแถลงการณ์ว่า พฤติกรรม ‘พาราโซเชียล’ มีบทบาทสำคัญในปีนี้
โดยยกตัวอย่างเช่น เมื่อเทเลอร์ สวิฟต์ และทราวิส เคลซี ประกาศหมั้น แฟนจำนวนมากรู้สึกผูกพันกับทั้งคู่ แม้จะไม่เคยรู้จักกันเลย ผู้คนจำนวนมหาศาลยังเชื่อมโยงกับเพลงของสวิฟต์ โดยเฉพาะเนื้อหาเกี่ยวกับความรัก การผิดหวัง หรือความต้องการ ทำให้เกิดสิ่งที่นักจิตวิทยาเรียกว่า ‘สายใยแบบพาราโซเชียล’
พาราโซเชียลคืออะไร
คำว่า พาราโซเชียล (Parasocial relationship) หมายถึง ความรู้สึกผูกพันหรือสนิทกับใครสักคน ทั้งที่เราไม่เคยเจอกันจริง เช่น ศิลปิน คนดัง ยูทูบเบอร์ หรือแม้แต่ AI
คำนี้ถูกบัญญัติครั้งแรกในปี ค.ศ.1956 โดยนักสังคมวิทยา โดนัลด์ ฮอร์ตัน (Donald Horton) และ ริชาร์ด โวล (Richard Wohl) เพื่ออธิบายพฤติกรรมผู้ชมทีวีที่รู้สึกเหมือน 'รู้จัก' พิธีกรหรือดาราที่เห็นทุกวัน ทั้งที่อีกฝ่ายไม่รู้จักผู้ชมเลย
ปรากฎการณ์นี้ยิ่งชัดขึ้นในยุคโซเชียลมีเดีย ที่คนส่วนใหญ่ใช้ชีวิตอยู่บนออนไลน์ตลอดเวลา ... จากเดิมที่เป็นเพียงความรู้สึกของผู้ชมทีวี วันนี้พาราโซเชียลขยายวงกว้างขึ้นผ่านทุกแพลตฟอร์ม เช่น ผู้ติดตามที่รู้สึกว่าตนเองสนิทกับอินฟลูเอนเซอร์ แฟนคลับที่ผูกพันกับศิลปิน K-pop หรือ T-pop หรือแม้แต่ผู้ที่ใช้งาน AI ราวกับว่ามันเป็นเพื่อนด้วยซ้ำ!
เนื่องจาก สื่อออนไลน์ทำให้คนดังสามารถเข้าถึงง่ายกว่ายุคก่อน คอนเทนต์แบบวิดีโอสั้น ไลฟ์สด หรือโพสต์ที่เล่าเรื่องส่วนตัว ทำให้ผู้ชมรู้สึกเหมือนได้เห็นตัวตนที่แท้จริงของอีกฝ่าย และเชื่อมโยงทางอารมณ์ได้มากขึ้น แม้จริง ๆ ทั้งสองฝ่ายจะไม่รู้จักกันเลย
คำว่า 'พาราโซเชียล' นี้เคยได้รับการค้นหาแบบพุ่งทะยานเมื่อครั้ง สตรีมเมอร์ IShowSpeed ได้บล็อกแฟนคลับที่แสดงอาการคลั่งไคล้อย่างมาก เขาเรียกว่าเป็น 'แฟนพาราโซเชียลหมายเลขหนึ่ง' ซึ่งเป็นพฤติกรรมที่ล้ำเส้นอันเป็นผลจากความสัมพันธ์แบบพาราโซเชียล อันเป็นความผูกพันแค่ฝ่ายเดียวและไม่เคยเกิดขึ้นจริงแต่กลับรู้สึกจริง
ทำไมมนุษย์ถึงเกิดความสัมพันธ์แบบนี้
ผู้เชี่ยวชาญอธิบายว่า พาราโซเชียลเกิดจากกลไกทางจิตใจหลายอย่าง เช่น
การสื่อสารทางเดียว ที่ดูเหมือนว่าจะเป็นการสื่อสารสองทาง ในโลกออนไลน์ ผู้ชมจะได้เห็นชีวิตส่วนตัว ความคิด อารมณ์และประสบการณ์ของอีกฝั่งอย่างต่อเนื่อง สมองจะประมวลผลว่า ‘คนๆนี้ดูคุ้นเคย และเรารู้จักเขา’ ทั้งๆ ที่ไม่รู้จักเลย
นอกจากนี้ ความใกล้ชิดและความเป็นส่วนหนึ่งยังเป็นพื้นฐานความต้องการของมนุษย์ ที่ความสัมพันธ์แบบพาราโซเชียลตอบโจทย์ได้ง่ายมาก เรารู้สึกได้รับการยอมรับ เป็นส่วนหนึ่ง และปลอดภัยทางอารมณ์ได้ง่ายกว่า ไม่เหมือนในชีวิตจริง
โครงสร้างของแพลตฟอร์มออนไลน์ ที่ออกแบบมาให้เราดูคนเดิมซ้ำ ๆ ทำให้ความผูกพันลึกขึ้นโดยไม่รู้ตัว ถ้าเราดูอินฟลูเอนเซอร์คนไหนบ่อย อัลกอริทึมจะทำให้เราเห็นเขาบ่อยขึ้น หรือเห็นเนื้อหาที่ตรงกับที่เราต้องการมากขึ้น ยิ่งเห็นบ่อยก็ยิ่งรู้สึกเหมือนรู้จัก
รวมไปถึง การตอบกลับเล็กๆ ที่ทำให้รู้สึกจริง แม้เป็นความสัมพันธ์ทางเดียว แต่เพียงแค่ครีเอเตอร์กดไลก์คอมเมนต์ ศิลปินมาคอมเมนต์ตอบ หรือพูดคำว่าทุกคนในวิดีโอ สมองจะตีความได้ว่าเป็นการตอบกลับแล้ว และยิ่งรู้สึกสนิทขึ้นอีกหลายเท่า งานวิจัยชี้ว่า การตอบสนองเล็ก ๆ จากคนดัง สามารถเพิ่มระดับความผูกพันทางอารมณ์ได้เทียบเท่ากับการตอบกลับสั้น ๆ จากเพื่อนจริงในชีวิตประจำวัน
......
เมื่อ ‘ความสัมพันธ์แบบพาราโซเชียล’ เกิดขึ้น ย่อมเกิดผลกระทบทั้งบวกและลบ ในด้านบวกจะช่วยลดความเหงา ให้แรงบันดาลใจจากคนที่ชื่นชม และทำให้รู้สึกได้รับการเข้าใจแม้เป็นความรู้สึกด้านเดียว
แต่ในด้านลบ อาจทำให้เกิดความคาดหวังเกินจริงต่อบุคคลที่ติดตาม และทำให้เปรียบเทียบชีวิตตัวเองกับคนดังในแบบที่ไม่เป็นจริงได้ อีกทั้งยังเสี่ยงต่อความผิดหวัง เมื่อตระหนักว่าความสัมพันธ์นั้นไม่ได้เกิดขึ้นจริง
ศาสตราจารย์ซีโมน ชนาล (Simone Schnall) แห่งมหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ ให้ความเห็นว่า
ผู้คนจำนวนมากกำลังสร้างความผูกพันพาราโซเชียลในระดับที่ 'ไม่สมดุลและไม่ดีต่อสุขภาพ' กับอินฟลูเอนเซอร์ โดยเชื่อว่ารู้จักกันจริง หรือสามารถเชื่อใจอีกฝ่ายได้ ซึ่งล้วนเป็นความสัมพันธ์ฝ่ายเดียว
นอกจากนี้ รูปแบบความสัมพันธ์นี้ยังเกิดขึ้น เมื่อความไว้วางใจในสื่อกระแสหลักถดถอย ผู้คนก็หันไปเชื่อบุคคล (personalities) แทนสถาบัน และยิ่งเสพเนื้อหาเป็นเวลานาน ก็ยิ่งรู้สึกเหมือนคนเหล่านั้นเป็นเพื่อน ครอบครัว หรือผู้นำทางความคิด
ในส่วนของ AI ศาสตราจารย์ชนาลระบุว่า หลายคนปฏิบัติต่อแชตบอตเหมือนเพื่อนหรือที่ปรึกษา ซึ่งเป็นภาพลวงของความสัมพันธ์ โดยเฉพาะอาจส่งผลกระทบต่อกลุ่มเยาวชนซึ่งเป็นกลุ่มที่เปราะบางที่สุดด้วย.
อ้างอิง
https://www.cambridgeenglish.org/news/view/parasocial-is-cambridge-dictionarys-word-of-the-year-2025/?utm_source=chatgpt.com