
"Chemical Fingerprint" คืออะไร? เปิดปมลายนิ้วมือทางเคมี ไขปริศนามลพิษสระบุรี!
กรมทรัพยากรน้ำบาดาลตรวจพบสารอินทรีย์ระเหยง่ายในบ่อบาดาลภายในพื้นที่ BWG แม้ยังไม่เกินเกณฑ์มาตรฐาน แต่ยังตอบไม่ได้ว่ามาจากไหน กรรมาธิการจึงเสนอใช้ Chemical Fingerprint เทียบสารปนเปื้อนจากน้ำใต้ดิน น้ำผิวดิน และแหล่งกำเนิด เพื่อค้นหาต้นตอมลพิษที่แท้จริง
KEY
POINTS
- การตรวจพบสารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) ในบ่อน้ำบาดาลลึกในจังหวัดสระบุรี เป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ต้องสืบหาแหล่งที่มาของมลพิษ เนื่องจากเป็นการปนเปื้อนที่ผิดปกติแม้ความเข้มข้นจะยังไม่เกินค่ามาตรฐาน
- "ลายนิ้วมือทางเคมี" (Chemical Fingerprint) คือหัวใจสำคัญในการไขปริศนา โดยเป็นเทคนิคทางวิทยาศาสตร์ที่ใช้เปรียบเทียบองค์ประกอบและสัดส่วนของสารเคมีจากแหล่งน้ำที่ปนเปื้อนกับแหล่งที่คาดว่าเป็นต้นตอ เพื่อหารูปแบบเฉพาะตัวที่ตรงกัน
- การพิสูจน์แหล่งกำเนิดมลพิษในสระบุรีด้วยวิธีนี้ ต้องอาศัยการเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ ทั้งตัวอย่างน้ำจากหลายแหล่ง (น้ำใต้ดิน, น้ำชะ, น้ำผิวดิน) และข้อมูลทิศทางการไหลของน้ำใต้ดิน เพื่อสร้างหลักฐานเชื่อมโยงที่น่าเชื่อถือ
พบ VOCs ในน้ำบาดาลลึก 111 เมตร สัญญาณผิดปกติที่รัฐยังต้องหาคำตอบ
ปัญหาน้ำสีดำและกลิ่นผิดปกติในพื้นที่จังหวัดสระบุรี โดยเฉพาะบริเวณอำเภอแก่งคอย กำลังขยับจากข้อร้องเรียนด้านสิ่งแวดล้อมไปสู่การตรวจสอบเชิงวิทยาศาสตร์ที่มีความซับซ้อนมากขึ้น
หลัง กรมทรัพยากรน้ำบาดาล เปิดเผยผลการตรวจสอบในเวทีเสวนาปัญหาน้ำเสียจังหวัดสระบุรี เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ว่า พบสารอินทรีย์ระเหยง่าย หรือ Volatile Organic Compounds (VOCs) ในน้ำบาดาลจากบ่อหมายเลข 445504-0027 ภายในพื้นที่บริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) หรือ BWG ซึ่งมีความลึก 111 เมตร
โดยระบุว่าบ่อบาดาลหมายเลข 445504-0027 เป็นหนึ่งในจุดที่ตรวจพบสารเคมีหลายชนิด ซึ่งไม่ใช่องค์ประกอบตามธรรมชาติทั่วไปของน้ำบาดาล
สารที่ตรวจพบประกอบด้วย
- เบนซีน (Benzene)
- คาร์บอนเตตระคลอไรด์ (Carbon Tetrachloride)
- 1,2-ไดคลอโรอีเทน (1,2-Dichloroethane)
- ไดคลอโรมีเทน (Dichloromethane)
- 1,1,2-ไตรคลอโรอีเทน (1,1,2-Trichloroethane)
สารเหล่านี้จัดอยู่ในกลุ่ม VOCs ซึ่งเป็นสารอินทรีย์ที่สามารถระเหยเป็นไอได้ง่ายในสภาวะปกติ มีการใช้ในอุตสาหกรรมและผลิตภัณฑ์หลายประเภท เช่น ตัวทำละลาย กระบวนการผลิตสารเคมี และผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม
อย่างไรก็ตาม การพบสารดังกล่าวในตัวอย่างน้ำบาดาลไม่ได้หมายความว่าสามารถระบุแหล่งกำเนิดได้ทันที เพราะสารชนิดเดียวกันอาจมาจากกิจกรรมหลายประเภท การพิสูจน์จึงต้องพิจารณาชนิดสาร ความเข้มข้น สัดส่วนของสารแต่ละชนิด ตำแหน่งที่ตรวจพบ และทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินร่วมกัน
ประเด็นสำคัญอีกด้านคือ กรมทรัพยากรน้ำบาดาลระบุว่า ความเข้มข้นของสารที่ตรวจพบยังไม่เกินเกณฑ์มาตรฐานที่นำมาเปรียบเทียบ แต่การพบสาร VOCs ในบ่อที่มีความลึก 111 เมตรถือเป็นข้อสังเกตทางวิชาการที่ต้องตรวจสอบเพิ่มเติม
จึงต้องแยกสองเรื่องออกจากกัน ได้แก่ การประเมินว่าคุณภาพน้ำอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานหรือไม่ กับการค้นหาว่าสารเหล่านั้นเข้ามาอยู่ในน้ำบาดาลได้อย่างไร เพราะแม้ผลตรวจจะยังไม่เกินเกณฑ์ ก็ไม่ได้ทำให้คำถามเรื่องแหล่งกำเนิดหมดความสำคัญ
ทั้งนี้ สารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) เป็นกลุ่มสารเคมีที่มีความเป็นพิษแตกต่างกันตามชนิดและระดับการสัมผัส หากได้รับในปริมาณสูงหรือเป็นเวลานาน อาจทำให้เกิดการระคายเคืองตา จมูก และทางเดินหายใจ ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ คลื่นไส้
รวมถึงส่งผลกระทบต่อตับ ไต และระบบประสาท ขณะที่ VOCs บางชนิดมีหลักฐานเชื่อมโยงกับการก่อมะเร็ง เช่น เบนซีนและฟอร์มาลดีไฮด์
โดยความเสี่ยงขึ้นอยู่กับชนิดสาร ความเข้มข้น ระยะเวลาและความถี่ในการสัมผัส จึงไม่สามารถสรุปอันตรายจากการตรวจพบ VOCs เพียงอย่างเดียวได้
ตรวจน้ำ 34 ตัวอย่าง ส่วนใหญ่ผ่านเกณฑ์ แต่ยังมีจุดที่ต้องติดตาม
ก่อนจะพบข้อสังเกตจากบ่อภายในพื้นที่ BWG กรมทรัพยากรน้ำบาดาลได้เก็บตัวอย่างน้ำบาดาลจำนวน 34 ตัวอย่าง ในพื้นที่ 4 ตำบล ได้แก่ ห้วยแห้ง หนองปลาไหล กุดนกเปล้า และปากข้าวสาร ครอบคลุมบ่อที่มีความลึกประมาณ 73–220 เมตร ซึ่งเป็นชั้นน้ำบาดาลในหินแข็ง
ผลตรวจโดยภาพรวมพบว่าน้ำบาดาลส่วนใหญ่ยังมีคุณภาพอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานสำหรับการบริโภค ขณะที่บางตัวอย่างมีค่าความขุ่น เหล็ก แมงกานีส หรือความกระด้างสูงกว่าเกณฑ์บางรายการ ซึ่งนักธรณีวิทยาอธิบายว่าอาจสัมพันธ์กับลักษณะทางธรณีวิทยาของพื้นที่
ส่วนสารหนูและตะกั่วที่ประชาชนกังวล ผลตรวจส่วนใหญ่ยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน
แต่จุดที่แตกต่างจากบ่อทั่วไปคือบ่อหมายเลข 445504-0027 ภายในพื้นที่ BWG ซึ่งพบสาร VOCs หลายชนิด
การตรวจพบดังกล่าวจึงเป็นเหตุผลที่ต้องขยายการตรวจสอบจากบ่อบาดาลของประชาชนไปยังบ่อสังเกตการณ์ภายในสถานประกอบการ รวมถึงระบบจัดการน้ำชะและจุดระบายน้ำต่าง ๆ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่เชื่อมโยงกันมากขึ้น
สิ่งที่ยังขาดอยู่คือค่าความเข้มข้นของสารแต่ละชนิดในหน่วยที่ตรวจวัด วิธีการเก็บตัวอย่าง รายงานผลวิเคราะห์ฉบับเต็ม และการเปรียบเทียบกับเกณฑ์มาตรฐานรายสาร ข้อมูลเหล่านี้จำเป็นต่อการประเมินความเสี่ยงและการติดตามการเปลี่ยนแปลงของคุณภาพน้ำในระยะยาว
Chemical Fingerprint คืออะไร ทำไมจึงเป็นกุญแจสำคัญในการหาต้นตอมลพิษ
เมื่อการตรวจพบสารปนเปื้อนไม่สามารถตอบได้ว่าใครเป็นต้นเหตุ แนวทางที่กรมทรัพยากรน้ำบาดาลและคณะกรรมาธิการให้ความสนใจคือ Chemical Fingerprint หรือการวิเคราะห์ลายนิ้วมือทางเคมี
แนวคิดนี้คือการนำองค์ประกอบทางเคมีของตัวอย่างจากหลายแหล่งมาเปรียบเทียบกัน เพื่อพิจารณาว่ามีรูปแบบหรือคุณลักษณะที่สอดคล้องกันหรือไม่
ตัวอย่างเช่น หากพบสาร VOCs ในน้ำบาดาล และพบสารชนิดเดียวกันในน้ำชะจากหลุมฝังกลบหรือในน้ำจากระบบระบายน้ำภายในโรงงาน นักวิทยาศาสตร์จะต้องตรวจสอบต่อว่าสัดส่วนของสารเหล่านั้นมีความคล้ายคลึงกันเพียงใด รวมถึงพิจารณาว่าทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินสามารถเชื่อมโยงระหว่างสองพื้นที่ได้หรือไม่
การเปรียบเทียบไม่ได้จำกัดเฉพาะสาร VOCs แต่ยังสามารถพิจารณาค่าทางเคมีอื่น ๆ เช่น
- ค่า TOC หรือ Total Organic Carbon ปริมาณคาร์บอนอินทรีย์ทั้งหมดในน้ำ
- ค่า COD หรือ Chemical Oxygen Demand ปริมาณออกซิเจนที่ต้องใช้ในการออกซิไดซ์สารที่อยู่ในน้ำด้วยวิธีทางเคมี
- ค่า TDS หรือ Total Dissolved Solids ปริมาณสารละลายทั้งหมดในน้ำ
- คลอไรด์และสารประกอบอนินทรีย์อื่น ๆ
- สารอินทรีย์ระเหยง่ายและสารกลุ่มฟีนอล
การนำข้อมูลหลายตัวแปรมาเปรียบเทียบจะช่วยให้เห็นรูปแบบองค์ประกอบของสารปนเปื้อนที่ละเอียดกว่าการตรวจพบสารชนิดใดชนิดหนึ่งเพียงอย่างเดียว
อย่างไรก็ตาม Chemical Fingerprint ไม่ใช่การตรวจเพียงครั้งเดียวแล้วระบุชื่อโรงงานต้นเหตุได้ทันที เพราะองค์ประกอบของสารอาจเปลี่ยนแปลงระหว่างการเคลื่อนที่ผ่านดินและชั้นหิน สารบางชนิดอาจสลายตัวหรือเคลื่อนที่ได้เร็วกว่าอีกชนิดหนึ่ง จึงต้องใช้ข้อมูลหลายช่วงเวลาและหลายตำแหน่งประกอบกัน
กล่าวอีกนัยหนึ่ง ลายนิ้วมือทางเคมีเป็นเครื่องมือสร้างความเชื่อมโยงทางวิทยาศาสตร์ ไม่ใช่หลักฐานตัดสินความผิดทางกฎหมายโดยลำพัง
เหตุใดต้องตรวจทั้งน้ำชะ น้ำผิวดิน และน้ำใต้ดิน
การตรวจสอบกรณีสระบุรีจำเป็นต้องมองระบบน้ำเป็นเครือข่ายเดียวกัน ไม่ใช่แยกตรวจเฉพาะบ่อน้ำบาดาลหรือคลองที่มีสีผิดปกติ
หากต้องการค้นหาแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน จำเป็นต้องตรวจสอบอย่างน้อย 4 กลุ่มตัวอย่าง
1. น้ำชะจากหลุมฝังกลบ
น้ำชะเกิดจากน้ำที่สัมผัสกับกากของเสียและชะละลายสารต่าง ๆ ออกมา องค์ประกอบของน้ำชะขึ้นอยู่กับชนิดของกาก อายุของหลุมฝังกลบ สภาพความชื้น และกระบวนการทางเคมีภายในหลุม
การตรวจน้ำชะจึงช่วยให้ทราบว่ามีสารเคมีประเภทใดอยู่ในระบบจัดการของเสีย และสามารถนำไปเปรียบเทียบกับตัวอย่างน้ำจากจุดอื่นได้
2. น้ำจากระบบบำบัดและท่อระบายน้ำ
ต้องเก็บตัวอย่างทั้งน้ำก่อนบำบัด ระหว่างกระบวนการ และหลังบำบัด รวมถึงตรวจสอบจุดระบายน้ำทุกจุดที่เกี่ยวข้อง
ประเด็นนี้สำคัญเพราะผลตรวจน้ำระหว่างกระบวนการไม่สามารถนำไปตีความเป็นคุณภาพน้ำทิ้งปลายทางได้โดยอัตโนมัติ ต้องทราบว่าตัวอย่างมาจากขั้นตอนใด และน้ำถูกนำไปจัดการต่ออย่างไร
3. น้ำผิวดินและตะกอนดิน
การตรวจคลองและแหล่งน้ำสาธารณะจะช่วยให้เห็นการกระจายตัวของสารปนเปื้อน โดยควรเก็บตัวอย่างทั้งต้นน้ำ จุดใกล้สถานประกอบการ จุดรับน้ำ และปลายน้ำ
นอกจากน้ำแล้ว ตะกอนดินยังเป็นแหล่งสะสมสารบางชนิดที่อาจช่วยบ่งชี้ประวัติการปนเปื้อนในพื้นที่ได้
4. น้ำใต้ดินจากบ่อสังเกตการณ์
เป็นส่วนที่สำคัญที่สุดในการตรวจสอบกรณีนี้ เพราะสามารถใช้ติดตามการเคลื่อนที่ของสารปนเปื้อนในชั้นน้ำใต้ดินได้
หากมีบ่อสังเกตการณ์หลายตำแหน่งและหลายระดับความลึก จะช่วยให้ทราบว่าสารปนเปื้อนอยู่บริเวณใด เคลื่อนที่ไปในทิศทางไหน และมีแนวโน้มกระจายตัวอย่างไร
การเก็บตัวอย่างต้องมีข้อมูลระดับน้ำใต้ดินและระดับความลึกของชั้นกรองในแต่ละบ่อด้วย เพราะบ่อที่มีความลึกเท่ากันไม่ได้หมายความว่าจะเก็บน้ำจากชั้นน้ำเดียวกันเสมอไป
ปมสำคัญ ทำไมการเข้าถึงบ่อสังเกตการณ์ภายในโรงงานจึงมีความสำคัญ
หนึ่งในข้อจำกัดของการตรวจสอบที่ผ่านมา คือข้อมูลจากภายนอกสถานประกอบการยังไม่เพียงพอที่จะเชื่อมโยงแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อนได้อย่างชัดเจน
ดร.มนัสวีให้ข้อมูลว่า กรมทรัพยากรน้ำบาดาลเคยประสานขอเข้าตรวจสอบพื้นที่สถานประกอบการ 2 แห่ง ได้แก่ TNC Recycle และ BWG เพื่อเก็บตัวอย่างน้ำและตรวจสอบข้อมูลประกอบ
กรณี TNC Recycle เจ้าหน้าที่สามารถเข้าตรวจสอบพื้นที่ได้เมื่อวันที่ 21 ส.ค. 2569
แต่กรณี BWG มีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับการเข้าพื้นที่ โดยกรมทรัพยากรน้ำบาดาลระบุว่าได้ทำหนังสือประสานหน่วยงานกำกับดูแลเพื่อขอความร่วมมือในการเข้าตรวจสอบ
ด้าน BWG ชี้แจงผ่านเอกสารที่นำเสนอโดย Decode Thai PBS ว่า บริษัทได้ตอบหนังสือกรมทรัพยากรน้ำบาดาลเมื่อวันที่ 20 ส.ค. โดยยืนยันความพร้อมให้ความร่วมมือ แต่ขอให้หน่วยงานชี้แจงหลักเกณฑ์ทางวิชาการและเงื่อนไขการตรวจสอบก่อน เพื่อป้องกันการนำข้อมูลที่ยังไม่ยุติไปเผยแพร่จนเกิดความเข้าใจผิด
นี่จึงเป็นข้อเท็จจริงสองด้านที่ต้องนำมาพิจารณาร่วมกัน โดยยังไม่ควรสรุปว่าบริษัทปฏิเสธการตรวจสอบโดยเด็ดขาด หรือสรุปว่าหน่วยงานรัฐสามารถเข้าตรวจได้ครบถ้วนแล้ว
สิ่งที่จำเป็นในขั้นต่อไปคือการกำหนดขั้นตอนการตรวจสอบร่วมกันอย่างเป็นทางการ ทั้งหน่วยงานที่รับผิดชอบ ผู้เชี่ยวชาญอิสระ วิธีเก็บตัวอย่าง จุดเก็บตัวอย่าง การรักษาสภาพตัวอย่าง และการเปิดเผยผลวิเคราะห์
เพราะหากไม่มีตัวอย่างจากบ่อสังเกตการณ์ภายในโรงงาน การเปรียบเทียบกับน้ำบาดาลและแหล่งน้ำภายนอกก็ยังขาดข้อมูลสำคัญไปหนึ่งส่วน
ตรวจ VOCs ต้องระวังตั้งแต่การเก็บตัวอย่าง
อีกประเด็นที่ไม่ควรมองข้ามคือธรรมชาติของสาร VOCs ซึ่งสามารถระเหยได้ง่าย การเก็บตัวอย่างจึงต้องควบคุมขั้นตอนอย่างเคร่งครัด เพื่อไม่ให้สารสูญเสียไปก่อนถึงห้องปฏิบัติการ
กรมทรัพยากรน้ำบาดาลมีแนวทางการเก็บและรักษาสภาพตัวอย่างน้ำ โดยระบุว่าการเก็บตัวอย่างต้องมีข้อมูลหมายเลขบ่อ พิกัด สถานที่ตั้ง ความลึก ผู้เก็บตัวอย่าง และวันที่เก็บ รวมถึงต้องใช้ภาชนะที่เหมาะสมและนำส่งวิเคราะห์ตามวิธีที่กำหนด
สำหรับการวิเคราะห์สาร VOCs จำเป็นต้องใช้ภาชนะและวิธีเก็บรักษาที่เหมาะสมกับสารระเหยง่าย โดยต้องควบคุมการสัมผัสอากาศและป้องกันการสูญเสียสารระหว่างขนส่ง
กรมควบคุมมลพิษยังเผยแพร่แนวทางการรักษาตัวอย่างสำหรับการวิเคราะห์สารอินทรีย์ระเหยง่าย โดยกำหนดภาชนะและอุณหภูมิการเก็บรักษาไว้เป็นการเฉพาะ
ดังนั้น การตรวจสอบรอบใหม่ควรเปิดเผยข้อมูลคุณภาพตัวอย่าง เช่น วันและเวลาที่เก็บ ผู้เก็บตัวอย่าง วิธีการเก็บ การปิดผนึก การควบคุมอุณหภูมิ และห้องปฏิบัติการที่ใช้วิเคราะห์ เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้
หากผลตรวจจากแต่ละหน่วยงานไม่สามารถเปรียบเทียบกันได้ เพราะใช้วิธีเก็บตัวอย่างต่างกันหรือเก็บคนละช่วงเวลา ก็อาจทำให้การสรุปแหล่งกำเนิดมลพิษคลาดเคลื่อนได้
จากผลตรวจสู่การพิสูจน์แหล่งกำเนิด ต้องมีข้อมูลอีก 3 ชั้น
การใช้ Chemical Fingerprint ในกรณีสระบุรีจะมีน้ำหนักมากขึ้น หากดำเนินการควบคู่กับข้อมูลอีก 3 ด้าน
ชั้นแรก ข้อมูลธรณีวิทยาและทิศทางน้ำใต้ดิน
ต้องจัดทำแผนที่แสดงระดับน้ำใต้ดิน ทิศทางการไหลของน้ำ และลักษณะชั้นหินในพื้นที่ เพื่อประเมินว่าสารปนเปื้อนสามารถเคลื่อนที่จากจุดใดไปยังจุดใดได้จริงหรือไม่
การพบสารชนิดเดียวกันในสองพื้นที่ไม่ได้ยืนยันว่ามีการไหลเชื่อมถึงกัน หากไม่มีข้อมูลทางอุทกธรณีวิทยาสนับสนุน
ชั้นที่สอง ข้อมูลกิจกรรมและสารเคมีในสถานประกอบการ
ต้องตรวจสอบชนิดกากอุตสาหกรรมที่รับเข้า กระบวนการคัดแยกและกำจัด สารเคมีที่ใช้ ปริมาณน้ำชะ และระบบบำบัดน้ำเสีย
ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้ทราบว่ามีสารใดที่อาจเกี่ยวข้องกับสารที่ตรวจพบในน้ำบาดาล และมีโอกาสเข้าสู่สิ่งแวดล้อมผ่านเส้นทางใด
ชั้นที่สาม การตรวจซ้ำอย่างต่อเนื่อง
ควรตรวจในจุดเดิมและจุดใหม่ในช่วงเวลาที่เหมาะสม เพื่อดูแนวโน้มความเข้มข้นของสาร หากพบว่าสารชนิดเดิมเพิ่มขึ้น ลดลง หรือเคลื่อนที่ไปยังตำแหน่งอื่น จะช่วยให้เข้าใจสถานการณ์ได้ชัดเจนกว่าผลตรวจเพียงครั้งเดียว
ข้อมูลทั้งสามชั้นจะช่วยให้การพิสูจน์แหล่งกำเนิดมีความน่าเชื่อถือมากขึ้น และเป็นพื้นฐานสำหรับประเมินความเสี่ยงต่อประชาชนและสิ่งแวดล้อม
โจทย์ของกรรมาธิการ จากการตรวจพบ ต้องไปให้ถึงการพิสูจน์ต้นตอ
ในการประชุมติดตามปัญหา BWG เมื่อวันที่ 11 พ.ย. 2569 นายเกรียงยศ สุดลาภา ประธานคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษากลั่นกรองเรื่องร้องเรียนและสภาพปัญหาด้านอุตสาหกรรม ในคณะกรรมาธิการการอุตสาหกรรม ได้รับฟังข้อมูลจากกรมโรงงานอุตสาหกรรมและกรมทรัพยากรน้ำบาดาล
ประเด็นที่ได้รับความสนใจคือการตรวจพบ VOCs ในน้ำบาดาลภายในพื้นที่โรงงาน แต่ยังไม่สามารถระบุแหล่งกำเนิดได้ เนื่องจากข้อมูลจากบ่อสังเกตการณ์ภายในพื้นที่ยังไม่ครบถ้วน
ที่ประชุมจึงเสนอแนวทางให้จังหวัดสระบุรีเป็นหน่วยงานหลักในการประสานการตรวจสอบ พร้อมเสนอให้ใช้มาตรการทางกฎหมายเพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถเข้าถึงพื้นที่และเก็บตัวอย่างได้ หากไม่สามารถดำเนินการด้วยความร่วมมือโดยสมัครใจ
ต่อมาในการติดตามประเด็นเมื่อวันที่ 18 พ.ย. มีข้อเสนอให้ตรวจบ่อสังเกตการณ์น้ำใต้ดิน 15 บ่อตามรายงาน EIA และใช้ Chemical Fingerprint เปรียบเทียบตัวอย่างน้ำจากแหล่งต่าง ๆ รวมถึงเรียกเอกสารแบบก่อสร้างจริงของหลุมฝังกลบมาใช้ประกอบการตรวจสอบ
ข้อเสนอเหล่านี้ยังเป็นขั้นตอนการผลักดันให้หน่วยงานดำเนินการ ไม่ใช่ผลพิสูจน์ว่ามีการปนเปื้อนจาก BWG หรือคำวินิจฉัยว่าบริษัทเป็นผู้ก่อมลพิษ
แต่ถือเป็นการขยับจากการตรวจคุณภาพน้ำเป็นรายจุด ไปสู่การตรวจสอบเชิงระบบที่พยายามเชื่อมโยงแหล่งกำเนิด เส้นทางการเคลื่อนที่ และผลกระทบต่อทรัพยากรน้ำ
คำถามที่รัฐต้องตอบให้ได้
กรณีพบ VOCs ในน้ำบาดาลลึก 111 เมตร ไม่ควรจบลงเพียงการรายงานว่าค่าตรวจยังไม่เกินมาตรฐาน เพราะประชาชนจำเป็นต้องรู้ว่าสารเหล่านั้นมาจากไหน มีโอกาสแพร่กระจายไปยังแหล่งน้ำอื่นหรือไม่ และต้องเฝ้าระวังอย่างไร
สิ่งที่ควรเปิดเผยต่อสาธารณะอย่างน้อย 5 เรื่อง ได้แก่
- ผลตรวจ VOCs รายสาร พร้อมค่าความเข้มข้นและเกณฑ์มาตรฐานที่ใช้เปรียบเทียบ
- ผลตรวจบ่อสังเกตการณ์ทั้ง 15 บ่อตาม EIA พร้อมพิกัดและระดับความลึกของชั้นกรอง
- ผลตรวจน้ำชะ น้ำจากระบบบำบัด น้ำผิวดิน และน้ำใต้ดินที่เก็บในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน
- แผนที่ทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินและผลการวิเคราะห์ Chemical Fingerprint
- ผลประเมินความเสี่ยงต่อบ่อน้ำบาดาลของประชาชนและแผนเฝ้าระวังในระยะยาว
ท้ายที่สุด การตรวจพบสาร VOCs ในบ่อบาดาลภายในพื้นที่ BWG ยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าบริษัทเป็นต้นเหตุของมลพิษในสระบุรี แต่เป็นหลักฐานเชิงสังเกตการณ์ที่มีความสำคัญและต้องได้รับการตรวจสอบอย่างจริงจัง
โจทย์ของหน่วยงานรัฐจึงไม่ใช่เพียงการยืนยันว่าคุณภาพน้ำผ่านหรือไม่ผ่านมาตรฐาน หากต้องไปให้ถึงคำตอบว่า สารเคมีมาจากไหน เคลื่อนที่ผ่านเส้นทางใด และมีความเสี่ยงต่อแหล่งน้ำที่ประชาชนใช้ประโยชน์มากน้อยเพียงใด
เพราะเมื่อพบสารปนเปื้อนแล้ว การปกป้องประชาชนจะเกิดขึ้นได้อย่างแท้จริงก็ต่อเมื่อสามารถระบุแหล่งกำเนิดและจัดการความเสี่ยงได้ด้วยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ตรวจสอบย้อนกลับได้..
แหล่งข้อมูลอ้างอิง:
- กรมทรัพยากรน้ำบาดาล — หลักเกณฑ์การเก็บและรักษาสภาพตัวอย่างน้ำบาดาล การเก็บและรักษาสภาพตัวอย่างน้ำ
- กรมควบคุมมลพิษ — คู่มือแนวปฏิบัติการประเมินพื้นที่ปนเปื้อนมลพิษ มีนาคม 2567 คู่มือประเมินพื้นที่ปนเปื้อนมลพิษ (PDF)
- กรมควบคุมมลพิษ — แนวทางการเก็บรักษาตัวอย่างเพื่อวิเคราะห์ VOCs หลักเกณฑ์การรักษาตัวอย่าง
- Thai PBS Policy Watch — รายงานวิเคราะห์สถานการณ์น้ำดำสระบุรีและข้อมูลลายนิ้วมือทางเคมี หายนะสิ่งแวดล้อม: มลพิษน้ำดำสระบุรี
- Decode Thai PBS — รายละเอียดบ่อบาดาลหมายเลข 445504-0027 และข้อชี้แจงของ BWG หน่วยงานรัฐเชื่อปัญหาน้ำดำสระบุรีมีทางออก
- The Active Thai PBS — เปรียบเทียบข้อโต้แย้งระหว่าง BWG กับ Decode เกี่ยวกับผลตรวจน้ำและดิน เปิดข้อโต้แย้ง BWG–Decode
- กรุงเทพธุรกิจ — รายงานการประชุมกรรมาธิการและข้อเสนอการตรวจสอบ BWG อนุ กมธ.อุตสาหกรรม จ่อขอหมายศาลตรวจ BWG
- สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 — ความคืบหน้าการเฝ้าระวังและฟื้นฟูคุณภาพน้ำในพื้นที่แก่งคอยและเมืองสระบุรี รายงานการประชุมคณะทำงาน 6 พ.ย. 2569
- USGS สหรัฐอเมริกา — ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับการพบ VOCs ในน้ำใต้ดินและเส้นทางการปนเปื้อน How frequently are VOCs detected in groundwater?







