posttoday
"Chemical Fingerprint" คืออะไร? เปิดปมลายนิ้วมือทางเคมี ไขปริศนามลพิษสระบุรี!

"Chemical Fingerprint" คืออะไร? เปิดปมลายนิ้วมือทางเคมี ไขปริศนามลพิษสระบุรี!

21 พฤศจิกายน 2569

กรมทรัพยากรน้ำบาดาลตรวจพบสารอินทรีย์ระเหยง่ายในบ่อบาดาลภายในพื้นที่ BWG แม้ยังไม่เกินเกณฑ์มาตรฐาน แต่ยังตอบไม่ได้ว่ามาจากไหน กรรมาธิการจึงเสนอใช้ Chemical Fingerprint เทียบสารปนเปื้อนจากน้ำใต้ดิน น้ำผิวดิน และแหล่งกำเนิด เพื่อค้นหาต้นตอมลพิษที่แท้จริง

KEY

POINTS

  • การตรวจพบสารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) ในบ่อน้ำบาดาลลึกในจังหวัดสระบุรี เป็นจุดเริ่มต้นที่ทำให้ต้องสืบหาแหล่งที่มาของมลพิษ เนื่องจากเป็นการปนเปื้อนที่ผิดปกติแม้ความเข้มข้นจะยังไม่เกินค่ามาตรฐาน
  • "ลายนิ้วมือทางเคมี" (Chemical Fingerprint) คือหัวใจสำคัญในการไขปริศนา โดยเป็นเทคนิคทางวิทยาศาสตร์ที่ใช้เปรียบเทียบองค์ประกอบและสัดส่วนของสารเคมีจากแหล่งน้ำที่ปนเปื้อนกับแหล่งที่คาดว่าเป็นต้นตอ เพื่อหารูปแบบเฉพาะตัวที่ตรงกัน
  • การพิสูจน์แหล่งกำเนิดมลพิษในสระบุรีด้วยวิธีนี้ ต้องอาศัยการเก็บข้อมูลอย่างเป็นระบบ ทั้งตัวอย่างน้ำจากหลายแหล่ง (น้ำใต้ดิน, น้ำชะ, น้ำผิวดิน) และข้อมูลทิศทางการไหลของน้ำใต้ดิน เพื่อสร้างหลักฐานเชื่อมโยงที่น่าเชื่อถือ

พบ VOCs ในน้ำบาดาลลึก 111 เมตร สัญญาณผิดปกติที่รัฐยังต้องหาคำตอบ

 

ปัญหาน้ำสีดำและกลิ่นผิดปกติในพื้นที่จังหวัดสระบุรี โดยเฉพาะบริเวณอำเภอแก่งคอย กำลังขยับจากข้อร้องเรียนด้านสิ่งแวดล้อมไปสู่การตรวจสอบเชิงวิทยาศาสตร์ที่มีความซับซ้อนมากขึ้น 

 

หลัง กรมทรัพยากรน้ำบาดาล เปิดเผยผลการตรวจสอบในเวทีเสวนาปัญหาน้ำเสียจังหวัดสระบุรี เมื่อวันที่ 9 พฤศจิกายน 2569 ว่า พบสารอินทรีย์ระเหยง่าย หรือ Volatile Organic Compounds (VOCs) ในน้ำบาดาลจากบ่อหมายเลข 445504-0027 ภายในพื้นที่บริษัท เบตเตอร์ เวิลด์ กรีน จำกัด (มหาชน) หรือ BWG ซึ่งมีความลึก 111 เมตร

 

โดยระบุว่าบ่อบาดาลหมายเลข 445504-0027 เป็นหนึ่งในจุดที่ตรวจพบสารเคมีหลายชนิด ซึ่งไม่ใช่องค์ประกอบตามธรรมชาติทั่วไปของน้ำบาดาล

 

สารที่ตรวจพบประกอบด้วย

  • เบนซีน (Benzene)
  • คาร์บอนเตตระคลอไรด์ (Carbon Tetrachloride)
  • 1,2-ไดคลอโรอีเทน (1,2-Dichloroethane)
  • ไดคลอโรมีเทน (Dichloromethane)
  • 1,1,2-ไตรคลอโรอีเทน (1,1,2-Trichloroethane)

 

สารเหล่านี้จัดอยู่ในกลุ่ม VOCs ซึ่งเป็นสารอินทรีย์ที่สามารถระเหยเป็นไอได้ง่ายในสภาวะปกติ มีการใช้ในอุตสาหกรรมและผลิตภัณฑ์หลายประเภท เช่น ตัวทำละลาย กระบวนการผลิตสารเคมี และผลิตภัณฑ์ปิโตรเลียม

 

อย่างไรก็ตาม การพบสารดังกล่าวในตัวอย่างน้ำบาดาลไม่ได้หมายความว่าสามารถระบุแหล่งกำเนิดได้ทันที เพราะสารชนิดเดียวกันอาจมาจากกิจกรรมหลายประเภท การพิสูจน์จึงต้องพิจารณาชนิดสาร ความเข้มข้น สัดส่วนของสารแต่ละชนิด ตำแหน่งที่ตรวจพบ และทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินร่วมกัน

 

"Chemical Fingerprint" คืออะไร? เปิดปมลายนิ้วมือทางเคมี ไขปริศนามลพิษสระบุรี!

 

ประเด็นสำคัญอีกด้านคือ กรมทรัพยากรน้ำบาดาลระบุว่า ความเข้มข้นของสารที่ตรวจพบยังไม่เกินเกณฑ์มาตรฐานที่นำมาเปรียบเทียบ แต่การพบสาร VOCs ในบ่อที่มีความลึก 111 เมตรถือเป็นข้อสังเกตทางวิชาการที่ต้องตรวจสอบเพิ่มเติม

 

จึงต้องแยกสองเรื่องออกจากกัน ได้แก่ การประเมินว่าคุณภาพน้ำอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานหรือไม่ กับการค้นหาว่าสารเหล่านั้นเข้ามาอยู่ในน้ำบาดาลได้อย่างไร เพราะแม้ผลตรวจจะยังไม่เกินเกณฑ์ ก็ไม่ได้ทำให้คำถามเรื่องแหล่งกำเนิดหมดความสำคัญ

 

ทั้งนี้ สารอินทรีย์ระเหยง่าย (VOCs) เป็นกลุ่มสารเคมีที่มีความเป็นพิษแตกต่างกันตามชนิดและระดับการสัมผัส หากได้รับในปริมาณสูงหรือเป็นเวลานาน อาจทำให้เกิดการระคายเคืองตา จมูก และทางเดินหายใจ ปวดศีรษะ เวียนศีรษะ คลื่นไส้

 

รวมถึงส่งผลกระทบต่อตับ ไต และระบบประสาท ขณะที่ VOCs บางชนิดมีหลักฐานเชื่อมโยงกับการก่อมะเร็ง เช่น เบนซีนและฟอร์มาลดีไฮด์

 

โดยความเสี่ยงขึ้นอยู่กับชนิดสาร ความเข้มข้น ระยะเวลาและความถี่ในการสัมผัส จึงไม่สามารถสรุปอันตรายจากการตรวจพบ VOCs เพียงอย่างเดียวได้

 

ภาพจำลองการเคลื่อนที่ของมลพิษในชั้นน้ำใต้ดิน แสดงบ่อตรวจวัดน้ำใต้ดินหลายระดับและแนวการเคลื่อนที่ของสารปนเปื้อน / ที่มา: rshydro.co.uk

 

ตรวจน้ำ 34 ตัวอย่าง ส่วนใหญ่ผ่านเกณฑ์ แต่ยังมีจุดที่ต้องติดตาม

ก่อนจะพบข้อสังเกตจากบ่อภายในพื้นที่ BWG กรมทรัพยากรน้ำบาดาลได้เก็บตัวอย่างน้ำบาดาลจำนวน 34 ตัวอย่าง ในพื้นที่ 4 ตำบล ได้แก่ ห้วยแห้ง หนองปลาไหล กุดนกเปล้า และปากข้าวสาร ครอบคลุมบ่อที่มีความลึกประมาณ 73–220 เมตร ซึ่งเป็นชั้นน้ำบาดาลในหินแข็ง

 

ผลตรวจโดยภาพรวมพบว่าน้ำบาดาลส่วนใหญ่ยังมีคุณภาพอยู่ในเกณฑ์มาตรฐานสำหรับการบริโภค ขณะที่บางตัวอย่างมีค่าความขุ่น เหล็ก แมงกานีส หรือความกระด้างสูงกว่าเกณฑ์บางรายการ ซึ่งนักธรณีวิทยาอธิบายว่าอาจสัมพันธ์กับลักษณะทางธรณีวิทยาของพื้นที่

 

ส่วนสารหนูและตะกั่วที่ประชาชนกังวล ผลตรวจส่วนใหญ่ยังอยู่ในเกณฑ์มาตรฐาน

แต่จุดที่แตกต่างจากบ่อทั่วไปคือบ่อหมายเลข 445504-0027 ภายในพื้นที่ BWG ซึ่งพบสาร VOCs หลายชนิด

 

การตรวจพบดังกล่าวจึงเป็นเหตุผลที่ต้องขยายการตรวจสอบจากบ่อบาดาลของประชาชนไปยังบ่อสังเกตการณ์ภายในสถานประกอบการ รวมถึงระบบจัดการน้ำชะและจุดระบายน้ำต่าง ๆ เพื่อให้ได้ข้อมูลที่เชื่อมโยงกันมากขึ้น

 

สิ่งที่ยังขาดอยู่คือค่าความเข้มข้นของสารแต่ละชนิดในหน่วยที่ตรวจวัด วิธีการเก็บตัวอย่าง รายงานผลวิเคราะห์ฉบับเต็ม และการเปรียบเทียบกับเกณฑ์มาตรฐานรายสาร ข้อมูลเหล่านี้จำเป็นต่อการประเมินความเสี่ยงและการติดตามการเปลี่ยนแปลงของคุณภาพน้ำในระยะยาว

 

"Chemical Fingerprint" คืออะไร? เปิดปมลายนิ้วมือทางเคมี ไขปริศนามลพิษสระบุรี!

 

Chemical Fingerprint คืออะไร ทำไมจึงเป็นกุญแจสำคัญในการหาต้นตอมลพิษ

เมื่อการตรวจพบสารปนเปื้อนไม่สามารถตอบได้ว่าใครเป็นต้นเหตุ แนวทางที่กรมทรัพยากรน้ำบาดาลและคณะกรรมาธิการให้ความสนใจคือ Chemical Fingerprint หรือการวิเคราะห์ลายนิ้วมือทางเคมี

 

แนวคิดนี้คือการนำองค์ประกอบทางเคมีของตัวอย่างจากหลายแหล่งมาเปรียบเทียบกัน เพื่อพิจารณาว่ามีรูปแบบหรือคุณลักษณะที่สอดคล้องกันหรือไม่

 

ตัวอย่างเช่น หากพบสาร VOCs ในน้ำบาดาล และพบสารชนิดเดียวกันในน้ำชะจากหลุมฝังกลบหรือในน้ำจากระบบระบายน้ำภายในโรงงาน นักวิทยาศาสตร์จะต้องตรวจสอบต่อว่าสัดส่วนของสารเหล่านั้นมีความคล้ายคลึงกันเพียงใด รวมถึงพิจารณาว่าทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินสามารถเชื่อมโยงระหว่างสองพื้นที่ได้หรือไม่

 

การเปรียบเทียบไม่ได้จำกัดเฉพาะสาร VOCs แต่ยังสามารถพิจารณาค่าทางเคมีอื่น ๆ เช่น

  1. ค่า TOC หรือ Total Organic Carbon ปริมาณคาร์บอนอินทรีย์ทั้งหมดในน้ำ
  2. ค่า COD หรือ Chemical Oxygen Demand ปริมาณออกซิเจนที่ต้องใช้ในการออกซิไดซ์สารที่อยู่ในน้ำด้วยวิธีทางเคมี
  3. ค่า TDS หรือ Total Dissolved Solids ปริมาณสารละลายทั้งหมดในน้ำ
  4. คลอไรด์และสารประกอบอนินทรีย์อื่น ๆ
  5. สารอินทรีย์ระเหยง่ายและสารกลุ่มฟีนอล

 

การนำข้อมูลหลายตัวแปรมาเปรียบเทียบจะช่วยให้เห็นรูปแบบองค์ประกอบของสารปนเปื้อนที่ละเอียดกว่าการตรวจพบสารชนิดใดชนิดหนึ่งเพียงอย่างเดียว


อย่างไรก็ตาม Chemical Fingerprint ไม่ใช่การตรวจเพียงครั้งเดียวแล้วระบุชื่อโรงงานต้นเหตุได้ทันที เพราะองค์ประกอบของสารอาจเปลี่ยนแปลงระหว่างการเคลื่อนที่ผ่านดินและชั้นหิน สารบางชนิดอาจสลายตัวหรือเคลื่อนที่ได้เร็วกว่าอีกชนิดหนึ่ง จึงต้องใช้ข้อมูลหลายช่วงเวลาและหลายตำแหน่งประกอบกัน

 

กล่าวอีกนัยหนึ่ง ลายนิ้วมือทางเคมีเป็นเครื่องมือสร้างความเชื่อมโยงทางวิทยาศาสตร์ ไม่ใช่หลักฐานตัดสินความผิดทางกฎหมายโดยลำพัง

 

"Chemical Fingerprint" คืออะไร? เปิดปมลายนิ้วมือทางเคมี ไขปริศนามลพิษสระบุรี!

 

เหตุใดต้องตรวจทั้งน้ำชะ น้ำผิวดิน และน้ำใต้ดิน

การตรวจสอบกรณีสระบุรีจำเป็นต้องมองระบบน้ำเป็นเครือข่ายเดียวกัน ไม่ใช่แยกตรวจเฉพาะบ่อน้ำบาดาลหรือคลองที่มีสีผิดปกติ

 

หากต้องการค้นหาแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อน จำเป็นต้องตรวจสอบอย่างน้อย 4 กลุ่มตัวอย่าง

1. น้ำชะจากหลุมฝังกลบ

น้ำชะเกิดจากน้ำที่สัมผัสกับกากของเสียและชะละลายสารต่าง ๆ ออกมา องค์ประกอบของน้ำชะขึ้นอยู่กับชนิดของกาก อายุของหลุมฝังกลบ สภาพความชื้น และกระบวนการทางเคมีภายในหลุม

 

การตรวจน้ำชะจึงช่วยให้ทราบว่ามีสารเคมีประเภทใดอยู่ในระบบจัดการของเสีย และสามารถนำไปเปรียบเทียบกับตัวอย่างน้ำจากจุดอื่นได้

 

2. น้ำจากระบบบำบัดและท่อระบายน้ำ

ต้องเก็บตัวอย่างทั้งน้ำก่อนบำบัด ระหว่างกระบวนการ และหลังบำบัด รวมถึงตรวจสอบจุดระบายน้ำทุกจุดที่เกี่ยวข้อง

 

ประเด็นนี้สำคัญเพราะผลตรวจน้ำระหว่างกระบวนการไม่สามารถนำไปตีความเป็นคุณภาพน้ำทิ้งปลายทางได้โดยอัตโนมัติ ต้องทราบว่าตัวอย่างมาจากขั้นตอนใด และน้ำถูกนำไปจัดการต่ออย่างไร

 

3. น้ำผิวดินและตะกอนดิน

การตรวจคลองและแหล่งน้ำสาธารณะจะช่วยให้เห็นการกระจายตัวของสารปนเปื้อน โดยควรเก็บตัวอย่างทั้งต้นน้ำ จุดใกล้สถานประกอบการ จุดรับน้ำ และปลายน้ำ

 

นอกจากน้ำแล้ว ตะกอนดินยังเป็นแหล่งสะสมสารบางชนิดที่อาจช่วยบ่งชี้ประวัติการปนเปื้อนในพื้นที่ได้

 

4. น้ำใต้ดินจากบ่อสังเกตการณ์

เป็นส่วนที่สำคัญที่สุดในการตรวจสอบกรณีนี้ เพราะสามารถใช้ติดตามการเคลื่อนที่ของสารปนเปื้อนในชั้นน้ำใต้ดินได้

 

หากมีบ่อสังเกตการณ์หลายตำแหน่งและหลายระดับความลึก จะช่วยให้ทราบว่าสารปนเปื้อนอยู่บริเวณใด เคลื่อนที่ไปในทิศทางไหน และมีแนวโน้มกระจายตัวอย่างไร

 

การเก็บตัวอย่างต้องมีข้อมูลระดับน้ำใต้ดินและระดับความลึกของชั้นกรองในแต่ละบ่อด้วย เพราะบ่อที่มีความลึกเท่ากันไม่ได้หมายความว่าจะเก็บน้ำจากชั้นน้ำเดียวกันเสมอไป

 

ปมสำคัญ ทำไมการเข้าถึงบ่อสังเกตการณ์ภายในโรงงานจึงมีความสำคัญ

หนึ่งในข้อจำกัดของการตรวจสอบที่ผ่านมา คือข้อมูลจากภายนอกสถานประกอบการยังไม่เพียงพอที่จะเชื่อมโยงแหล่งกำเนิดสารปนเปื้อนได้อย่างชัดเจน

 

ดร.มนัสวีให้ข้อมูลว่า กรมทรัพยากรน้ำบาดาลเคยประสานขอเข้าตรวจสอบพื้นที่สถานประกอบการ 2 แห่ง ได้แก่ TNC Recycle และ BWG เพื่อเก็บตัวอย่างน้ำและตรวจสอบข้อมูลประกอบ

 

กรณี TNC Recycle เจ้าหน้าที่สามารถเข้าตรวจสอบพื้นที่ได้เมื่อวันที่ 21 ส.ค. 2569

 

แต่กรณี BWG มีข้อโต้แย้งเกี่ยวกับการเข้าพื้นที่ โดยกรมทรัพยากรน้ำบาดาลระบุว่าได้ทำหนังสือประสานหน่วยงานกำกับดูแลเพื่อขอความร่วมมือในการเข้าตรวจสอบ

 

ด้าน BWG ชี้แจงผ่านเอกสารที่นำเสนอโดย Decode Thai PBS ว่า บริษัทได้ตอบหนังสือกรมทรัพยากรน้ำบาดาลเมื่อวันที่ 20 ส.ค. โดยยืนยันความพร้อมให้ความร่วมมือ แต่ขอให้หน่วยงานชี้แจงหลักเกณฑ์ทางวิชาการและเงื่อนไขการตรวจสอบก่อน เพื่อป้องกันการนำข้อมูลที่ยังไม่ยุติไปเผยแพร่จนเกิดความเข้าใจผิด

 

นี่จึงเป็นข้อเท็จจริงสองด้านที่ต้องนำมาพิจารณาร่วมกัน โดยยังไม่ควรสรุปว่าบริษัทปฏิเสธการตรวจสอบโดยเด็ดขาด หรือสรุปว่าหน่วยงานรัฐสามารถเข้าตรวจได้ครบถ้วนแล้ว

 

สิ่งที่จำเป็นในขั้นต่อไปคือการกำหนดขั้นตอนการตรวจสอบร่วมกันอย่างเป็นทางการ ทั้งหน่วยงานที่รับผิดชอบ ผู้เชี่ยวชาญอิสระ วิธีเก็บตัวอย่าง จุดเก็บตัวอย่าง การรักษาสภาพตัวอย่าง และการเปิดเผยผลวิเคราะห์

 

เพราะหากไม่มีตัวอย่างจากบ่อสังเกตการณ์ภายในโรงงาน การเปรียบเทียบกับน้ำบาดาลและแหล่งน้ำภายนอกก็ยังขาดข้อมูลสำคัญไปหนึ่งส่วน

 

ตรวจ VOCs ต้องระวังตั้งแต่การเก็บตัวอย่าง

อีกประเด็นที่ไม่ควรมองข้ามคือธรรมชาติของสาร VOCs ซึ่งสามารถระเหยได้ง่าย การเก็บตัวอย่างจึงต้องควบคุมขั้นตอนอย่างเคร่งครัด เพื่อไม่ให้สารสูญเสียไปก่อนถึงห้องปฏิบัติการ

 

กรมทรัพยากรน้ำบาดาลมีแนวทางการเก็บและรักษาสภาพตัวอย่างน้ำ โดยระบุว่าการเก็บตัวอย่างต้องมีข้อมูลหมายเลขบ่อ พิกัด สถานที่ตั้ง ความลึก ผู้เก็บตัวอย่าง และวันที่เก็บ รวมถึงต้องใช้ภาชนะที่เหมาะสมและนำส่งวิเคราะห์ตามวิธีที่กำหนด

 

สำหรับการวิเคราะห์สาร VOCs จำเป็นต้องใช้ภาชนะและวิธีเก็บรักษาที่เหมาะสมกับสารระเหยง่าย โดยต้องควบคุมการสัมผัสอากาศและป้องกันการสูญเสียสารระหว่างขนส่ง

 

กรมควบคุมมลพิษยังเผยแพร่แนวทางการรักษาตัวอย่างสำหรับการวิเคราะห์สารอินทรีย์ระเหยง่าย โดยกำหนดภาชนะและอุณหภูมิการเก็บรักษาไว้เป็นการเฉพาะ

 

ดังนั้น การตรวจสอบรอบใหม่ควรเปิดเผยข้อมูลคุณภาพตัวอย่าง เช่น วันและเวลาที่เก็บ ผู้เก็บตัวอย่าง วิธีการเก็บ การปิดผนึก การควบคุมอุณหภูมิ และห้องปฏิบัติการที่ใช้วิเคราะห์ เพื่อให้สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้

 

หากผลตรวจจากแต่ละหน่วยงานไม่สามารถเปรียบเทียบกันได้ เพราะใช้วิธีเก็บตัวอย่างต่างกันหรือเก็บคนละช่วงเวลา ก็อาจทำให้การสรุปแหล่งกำเนิดมลพิษคลาดเคลื่อนได้

 

จากผลตรวจสู่การพิสูจน์แหล่งกำเนิด ต้องมีข้อมูลอีก 3 ชั้น

การใช้ Chemical Fingerprint ในกรณีสระบุรีจะมีน้ำหนักมากขึ้น หากดำเนินการควบคู่กับข้อมูลอีก 3 ด้าน

 

ชั้นแรก ข้อมูลธรณีวิทยาและทิศทางน้ำใต้ดิน

ต้องจัดทำแผนที่แสดงระดับน้ำใต้ดิน ทิศทางการไหลของน้ำ และลักษณะชั้นหินในพื้นที่ เพื่อประเมินว่าสารปนเปื้อนสามารถเคลื่อนที่จากจุดใดไปยังจุดใดได้จริงหรือไม่

 

การพบสารชนิดเดียวกันในสองพื้นที่ไม่ได้ยืนยันว่ามีการไหลเชื่อมถึงกัน หากไม่มีข้อมูลทางอุทกธรณีวิทยาสนับสนุน

 

ชั้นที่สอง ข้อมูลกิจกรรมและสารเคมีในสถานประกอบการ

ต้องตรวจสอบชนิดกากอุตสาหกรรมที่รับเข้า กระบวนการคัดแยกและกำจัด สารเคมีที่ใช้ ปริมาณน้ำชะ และระบบบำบัดน้ำเสีย

 

ข้อมูลเหล่านี้จะช่วยให้ทราบว่ามีสารใดที่อาจเกี่ยวข้องกับสารที่ตรวจพบในน้ำบาดาล และมีโอกาสเข้าสู่สิ่งแวดล้อมผ่านเส้นทางใด

 

ชั้นที่สาม การตรวจซ้ำอย่างต่อเนื่อง

ควรตรวจในจุดเดิมและจุดใหม่ในช่วงเวลาที่เหมาะสม เพื่อดูแนวโน้มความเข้มข้นของสาร หากพบว่าสารชนิดเดิมเพิ่มขึ้น ลดลง หรือเคลื่อนที่ไปยังตำแหน่งอื่น จะช่วยให้เข้าใจสถานการณ์ได้ชัดเจนกว่าผลตรวจเพียงครั้งเดียว

 

ข้อมูลทั้งสามชั้นจะช่วยให้การพิสูจน์แหล่งกำเนิดมีความน่าเชื่อถือมากขึ้น และเป็นพื้นฐานสำหรับประเมินความเสี่ยงต่อประชาชนและสิ่งแวดล้อม

 

"Chemical Fingerprint" คืออะไร? เปิดปมลายนิ้วมือทางเคมี ไขปริศนามลพิษสระบุรี!

 

โจทย์ของกรรมาธิการ จากการตรวจพบ ต้องไปให้ถึงการพิสูจน์ต้นตอ

ในการประชุมติดตามปัญหา BWG เมื่อวันที่ 11 พ.ย. 2569 นายเกรียงยศ สุดลาภา ประธานคณะอนุกรรมาธิการพิจารณาศึกษากลั่นกรองเรื่องร้องเรียนและสภาพปัญหาด้านอุตสาหกรรม ในคณะกรรมาธิการการอุตสาหกรรม ได้รับฟังข้อมูลจากกรมโรงงานอุตสาหกรรมและกรมทรัพยากรน้ำบาดาล

 

ประเด็นที่ได้รับความสนใจคือการตรวจพบ VOCs ในน้ำบาดาลภายในพื้นที่โรงงาน แต่ยังไม่สามารถระบุแหล่งกำเนิดได้ เนื่องจากข้อมูลจากบ่อสังเกตการณ์ภายในพื้นที่ยังไม่ครบถ้วน

 

ที่ประชุมจึงเสนอแนวทางให้จังหวัดสระบุรีเป็นหน่วยงานหลักในการประสานการตรวจสอบ พร้อมเสนอให้ใช้มาตรการทางกฎหมายเพื่อให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องสามารถเข้าถึงพื้นที่และเก็บตัวอย่างได้ หากไม่สามารถดำเนินการด้วยความร่วมมือโดยสมัครใจ

 

ต่อมาในการติดตามประเด็นเมื่อวันที่ 18 พ.ย. มีข้อเสนอให้ตรวจบ่อสังเกตการณ์น้ำใต้ดิน 15 บ่อตามรายงาน EIA และใช้ Chemical Fingerprint เปรียบเทียบตัวอย่างน้ำจากแหล่งต่าง ๆ รวมถึงเรียกเอกสารแบบก่อสร้างจริงของหลุมฝังกลบมาใช้ประกอบการตรวจสอบ

 

ข้อเสนอเหล่านี้ยังเป็นขั้นตอนการผลักดันให้หน่วยงานดำเนินการ ไม่ใช่ผลพิสูจน์ว่ามีการปนเปื้อนจาก BWG หรือคำวินิจฉัยว่าบริษัทเป็นผู้ก่อมลพิษ

 

แต่ถือเป็นการขยับจากการตรวจคุณภาพน้ำเป็นรายจุด ไปสู่การตรวจสอบเชิงระบบที่พยายามเชื่อมโยงแหล่งกำเนิด เส้นทางการเคลื่อนที่ และผลกระทบต่อทรัพยากรน้ำ

 

"Chemical Fingerprint" คืออะไร? เปิดปมลายนิ้วมือทางเคมี ไขปริศนามลพิษสระบุรี!

 

คำถามที่รัฐต้องตอบให้ได้

กรณีพบ VOCs ในน้ำบาดาลลึก 111 เมตร ไม่ควรจบลงเพียงการรายงานว่าค่าตรวจยังไม่เกินมาตรฐาน เพราะประชาชนจำเป็นต้องรู้ว่าสารเหล่านั้นมาจากไหน มีโอกาสแพร่กระจายไปยังแหล่งน้ำอื่นหรือไม่ และต้องเฝ้าระวังอย่างไร

 

สิ่งที่ควรเปิดเผยต่อสาธารณะอย่างน้อย 5 เรื่อง ได้แก่

  1. ผลตรวจ VOCs รายสาร พร้อมค่าความเข้มข้นและเกณฑ์มาตรฐานที่ใช้เปรียบเทียบ
  2. ผลตรวจบ่อสังเกตการณ์ทั้ง 15 บ่อตาม EIA พร้อมพิกัดและระดับความลึกของชั้นกรอง
  3. ผลตรวจน้ำชะ น้ำจากระบบบำบัด น้ำผิวดิน และน้ำใต้ดินที่เก็บในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน
  4. แผนที่ทิศทางการไหลของน้ำใต้ดินและผลการวิเคราะห์ Chemical Fingerprint
  5. ผลประเมินความเสี่ยงต่อบ่อน้ำบาดาลของประชาชนและแผนเฝ้าระวังในระยะยาว

 

ท้ายที่สุด การตรวจพบสาร VOCs ในบ่อบาดาลภายในพื้นที่ BWG ยังไม่ใช่ข้อสรุปว่าบริษัทเป็นต้นเหตุของมลพิษในสระบุรี แต่เป็นหลักฐานเชิงสังเกตการณ์ที่มีความสำคัญและต้องได้รับการตรวจสอบอย่างจริงจัง

 

โจทย์ของหน่วยงานรัฐจึงไม่ใช่เพียงการยืนยันว่าคุณภาพน้ำผ่านหรือไม่ผ่านมาตรฐาน หากต้องไปให้ถึงคำตอบว่า สารเคมีมาจากไหน เคลื่อนที่ผ่านเส้นทางใด และมีความเสี่ยงต่อแหล่งน้ำที่ประชาชนใช้ประโยชน์มากน้อยเพียงใด

 

เพราะเมื่อพบสารปนเปื้อนแล้ว การปกป้องประชาชนจะเกิดขึ้นได้อย่างแท้จริงก็ต่อเมื่อสามารถระบุแหล่งกำเนิดและจัดการความเสี่ยงได้ด้วยหลักฐานทางวิทยาศาสตร์ที่ตรวจสอบย้อนกลับได้..

 

 

 

แหล่งข้อมูลอ้างอิง:

  1. กรมทรัพยากรน้ำบาดาล — หลักเกณฑ์การเก็บและรักษาสภาพตัวอย่างน้ำบาดาล การเก็บและรักษาสภาพตัวอย่างน้ำ
  2. กรมควบคุมมลพิษ — คู่มือแนวปฏิบัติการประเมินพื้นที่ปนเปื้อนมลพิษ มีนาคม 2567 คู่มือประเมินพื้นที่ปนเปื้อนมลพิษ (PDF)
  3. กรมควบคุมมลพิษ — แนวทางการเก็บรักษาตัวอย่างเพื่อวิเคราะห์ VOCs หลักเกณฑ์การรักษาตัวอย่าง
  4. Thai PBS Policy Watch — รายงานวิเคราะห์สถานการณ์น้ำดำสระบุรีและข้อมูลลายนิ้วมือทางเคมี หายนะสิ่งแวดล้อม: มลพิษน้ำดำสระบุรี
  5. Decode Thai PBS — รายละเอียดบ่อบาดาลหมายเลข 445504-0027 และข้อชี้แจงของ BWG หน่วยงานรัฐเชื่อปัญหาน้ำดำสระบุรีมีทางออก
  6. The Active Thai PBS — เปรียบเทียบข้อโต้แย้งระหว่าง BWG กับ Decode เกี่ยวกับผลตรวจน้ำและดิน เปิดข้อโต้แย้ง BWG–Decode
  7. กรุงเทพธุรกิจ — รายงานการประชุมกรรมาธิการและข้อเสนอการตรวจสอบ BWG อนุ กมธ.อุตสาหกรรม จ่อขอหมายศาลตรวจ BWG
  8. สำนักงานสิ่งแวดล้อมและควบคุมมลพิษที่ 7 — ความคืบหน้าการเฝ้าระวังและฟื้นฟูคุณภาพน้ำในพื้นที่แก่งคอยและเมืองสระบุรี รายงานการประชุมคณะทำงาน 6 พ.ย. 2569
  9. USGS สหรัฐอเมริกา — ข้อมูลทางวิทยาศาสตร์เกี่ยวกับการพบ VOCs ในน้ำใต้ดินและเส้นทางการปนเปื้อน How frequently are VOCs detected in groundwater?

 

 

ข่าวล่าสุด

ถ่ายทอดสด นิวคาสเซิ่ล พบ อาร์เซน่อล พรีเมียร์ลีก วันนี้ 21 พ.ย.69

ถ่ายทอดสด นิวคาสเซิ่ล พบ อาร์เซน่อล พรีเมียร์ลีก วันนี้ 21 พ.ย.69