
'กรมวิชาการเกษตร' จ่อแก้กฎหมายขึ้นทะเบียน 'สารชีวภัณฑ์' เปิดทางนวัตกรรมใหม่ ลดอุปสรรคเกษตรไทย
กรมวิชาการเกษตรเดินหน้าปรับกฎหมายขึ้นทะเบียนสารเคมีและสารชีวภัณฑ์ แยกแนวทางกำกับดูแลให้เหมาะกับนวัตกรรมใหม่ หวังลดอุปสรรคการใช้เทคโนโลยีเกษตร พร้อมชี้มาตรการการค้าโลกบีบไทยเร่งพัฒนาระบบตรวจสอบย้อนกลับและฐานข้อมูลการผลิต
กรมวิชาการเกษตร เผยแนวทางปรับปรุงกฎหมายกำกับดูแลปัจจัยการผลิตทางการเกษตร โดยเฉพาะการแยกกระบวนการขึ้นทะเบียนสารเคมีออกจากสารนวัตกรรมและสารชีวภัณฑ์ เพื่อให้กฎระเบียบสอดคล้องกับเทคโนโลยีที่เปลี่ยนแปลงไป หลังพบว่าการขึ้นทะเบียนผลิตภัณฑ์กลุ่มใหม่ยังมีข้อจำกัด ขณะเดียวกันยังต้องเร่งปรับระบบการผลิตสินค้าเกษตรไทยให้รับมือกับมาตรการการค้าระหว่างประเทศที่เข้มงวดขึ้น ทั้งด้านสิ่งแวดล้อม สุขอนามัยพืช และการตรวจสอบย้อนกลับแหล่งผลิต
นายชัยศักดิ์ รินเกลื่อน ผู้อำนวยการกองควบคุมพืชและวัสดุการเกษตร กรมวิชาการเกษตร เปิดเผยแนวทางดังกล่าวในการบรรยายภายในงาน Thailand Agri Future 2027: The Big Reset ภายใต้แนวคิด “พลิกเกษตรไทย สู่อุตสาหกรรมอนาคต” จัดโดย POST TODAY เมื่อวันที่ 19 พฤศจิกายน 2569 ณ โรงแรมเซ็นทาราแกรนด์ กรุงเทพฯ ราชประสงค์
นายชัยศักดิ์ กล่าวว่า การปรับโครงสร้างภาคเกษตรไทยไม่สามารถเปลี่ยนแปลงได้ทั้งหมดภายในระยะเวลาเพียง 1–2 ปี แม้ภาครัฐและเอกชนจะพยายามปรับตัวมาอย่างต่อเนื่อง แต่ความท้าทายสำคัญในปี 2570 คือปัจจัยภายนอกที่ไม่สามารถควบคุมได้ ทั้งการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ กฎระเบียบทางการค้าระหว่างประเทศ และข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อมที่เกี่ยวข้องกับกระบวนการผลิต
โดยเฉพาะกฎหมายและกฎระเบียบที่เกี่ยวข้องกับปัจจัยการผลิต ซึ่งอาจกลายเป็นข้อจำกัดต่อการนำเทคโนโลยีและนวัตกรรมใหม่เข้าสู่ภาคเกษตร หากไม่สามารถปรับให้ทันต่อการเปลี่ยนแปลง
จ่อปรับกฎหมาย แยกขึ้นทะเบียนสารเคมี–สารชีวภัณฑ์
นายชัยศักดิ์ กล่าวว่า ปัจจุบันระบบการผลิตสินค้าเกษตรไทยมีทั้งเกษตรอินทรีย์ที่ผลิตเพื่อผู้บริโภคเฉพาะกลุ่ม และเกษตรที่ใช้สารเคมีซึ่งยังมีบทบาทสำคัญต่อการผลิตเพื่อบริโภคภายในประเทศ การแปรรูป และการส่งออก
โจทย์สำคัญจึงไม่ใช่เพียงการส่งเสริมเกษตรอินทรีย์ แต่รวมถึงการปรับเปลี่ยนระบบเกษตรที่ใช้สารเคมีให้ลดการพึ่งพาสารเคมีลง โดยนำนวัตกรรม เช่น สารชีวภัณฑ์ ปุ๋ยอินทรีย์ และผลิตภัณฑ์ชีวภาพ เข้ามาใช้ทดแทนหรือผสมผสานให้เหมาะสมกับการผลิต
อย่างไรก็ตาม การเปลี่ยนผ่านดังกล่าวยังมีข้อจำกัดทั้งด้านพฤติกรรมเกษตรกร ความพร้อมของเทคโนโลยี และกฎระเบียบที่เกี่ยวข้อง โดยเฉพาะการขึ้นทะเบียนสารชีวภัณฑ์ ซึ่งผู้ประกอบการยังประสบปัญหาความยุ่งยากในกระบวนการอนุญาต
“สิ่งที่เป็นเป้าหมายที่กรมวิชาการเกษตรถือและให้สัตยาบันว่า เราจะแก้ไขกฎหมาย แยกในส่วนของการขึ้นทะเบียนที่เป็นเคมี การขึ้นทะเบียนที่เป็นสารนวัตกรรม และช่วยเหลือเกษตรกร”
นายชัยศักดิ์ ระบุว่า การปรับปรุงกฎหมายดังกล่าวอยู่ระหว่างดำเนินการ โดยจำเป็นต้องรับฟังความคิดเห็นจากกลุ่มที่สนับสนุนและกลุ่มที่มีข้อกังวล เพื่อหาจุดสมดุลในการกำกับดูแล ลดผลกระทบต่อผู้เกี่ยวข้อง และยังคงรักษามาตรฐานความปลอดภัย
ขณะเดียวกัน การขยายการใช้สารชีวภัณฑ์และนวัตกรรมใหม่จากพื้นที่ทดลองไปสู่พื้นที่เกษตรขนาดใหญ่ ยังจำเป็นต้องอาศัยความร่วมมือระหว่างภาครัฐ ภาคเอกชน และนักวิจัย เพื่อให้เทคโนโลยีสามารถนำไปใช้งานได้จริงในระดับเกษตรกร
ชี้สูตรปุ๋ยแบบเดียวอาจไม่ตอบโจทย์ทุกพื้นที่
อีกหนึ่งประเด็นที่กรมวิชาการเกษตรให้ความสำคัญคือการใช้ปุ๋ยเคมี ซึ่งประเทศไทยยังต้องนำเข้าวัตถุดิบจากต่างประเทศ ส่งผลให้เกษตรกรต้องแบกรับต้นทุนการผลิตที่สูง
นายชัยศักดิ์ กล่าวว่า การแก้ปัญหาดังกล่าวต้องเริ่มจากการปรับพฤติกรรมการใช้ปุ๋ยให้เหมาะสมกับชนิดพืช สภาพดิน และบริบทของพื้นที่ เนื่องจากสภาพแวดล้อมและความต้องการธาตุอาหารของพืชมีการเปลี่ยนแปลงอยู่ตลอดเวลา ตัวอย่างเช่น การใช้ปุ๋ยสูตร 46-0-0 ในนาข้าวภาคเหนือและภาคกลาง อาจไม่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่ในปัจจุบันเหมือนที่ผ่านมา ขณะที่การปลูกอ้อยอาจมีแนวทางใหม่ในการผสมผสานปุ๋ยเคมีกับปุ๋ยชีวภาพหรือสารชีวภัณฑ์
ดังนั้น การพัฒนาข้อมูลเฉพาะพื้นที่จึงเป็นสิ่งจำเป็น เพื่อให้เกษตรกรสามารถเลือกใช้ปัจจัยการผลิตได้อย่างเหมาะสม ลดต้นทุน และเพิ่มประสิทธิภาพการผลิต โดยไม่จำเป็นต้องใช้สูตรหรือแนวทางเดียวกันทั่วประเทศ
เตือนมาตรการการค้าโลกเข้มงวด ต้องตรวจสอบย้อนกลับถึงแหล่งผลิต
นายชัยศักดิ์ กล่าวถึงความท้าทายด้านการส่งออกสินค้าเกษตรว่า ปัจจุบันมาตรการทางการค้าระหว่างประเทศมีความซับซ้อนมากขึ้น ทั้งข้อกำหนดด้านสิ่งแวดล้อม เช่น กฎระเบียบสินค้าปลอดการตัดไม้ทำลายป่าของสหภาพยุโรป (EUDR) และมาตรการสุขอนามัยและสุขอนามัยพืช (SPS) ซึ่งเกี่ยวข้องกับการควบคุมโรค แมลงศัตรูพืช และความปลอดภัยของสินค้าเกษตร
ข้อกำหนดเหล่านี้ทำให้ประเทศผู้ผลิตจำเป็นต้องปรับกระบวนการผลิต โดยเฉพาะการใช้สารเคมีอย่างเหมาะสม การลดสารเคมีที่ไม่จำเป็น และการพัฒนาระบบข้อมูลที่สามารถตรวจสอบย้อนกลับได้
นายชัยศักดิ์ ยกตัวอย่างทุเรียนไทย ซึ่งเป็นสินค้าเกษตรที่ได้รับการยอมรับในตลาดต่างประเทศ แต่ปัจจุบันประเทศคู่ค้าไม่ได้ต้องการทราบเพียงว่าสินค้ามาจากประเทศไทยเท่านั้น หากยังต้องการข้อมูลถึงแหล่งผลิต วิธีการเพาะปลูก และการใช้ปัจจัยการผลิต ข้อมูลดังกล่าวจึงมีความสำคัญต่อการสร้างความเชื่อมั่นให้ประเทศคู่ค้า และการปฏิบัติตามมาตรฐานการนำเข้าของแต่ละประเทศ
ทั้งนี้ การพัฒนาระบบฐานข้อมูลขนาดใหญ่ (Big Data) และการเชื่อมโยงข้อมูลระหว่างหน่วยงานผ่านระบบ API จะช่วยสนับสนุนการวางแผนการผลิต การช่วยเหลือเกษตรกร และการปรับกระบวนการผลิตให้สอดคล้องกับข้อกำหนดของประเทศคู่ค้า โดยเฉพาะการนำข้อมูลภูมิสารสนเทศจากหน่วยงานที่เกี่ยวข้อง เช่น สำนักงานพัฒนาเทคโนโลยีอวกาศและภูมิสารสนเทศ (GISTDA) มาเชื่อมโยงกับข้อมูลภาคเกษตร เพื่อเพิ่มประสิทธิภาพการบริหารจัดการและการตรวจสอบย้อนกลับ
เร่งวิจัยพันธุ์พืชรับมือแล้ง–ร้อน–น้ำท่วม
นอกจากการปรับกฎหมายและมาตรฐานการค้าแล้ว นายชัยศักดิ์ ยังให้ความสำคัญกับการวิจัยและพัฒนาพันธุ์พืช เพื่อรับมือกับสภาพภูมิอากาศที่เปลี่ยนแปลง ทั้งภัยแล้ง อุณหภูมิสูง และน้ำท่วม ตัวอย่างเช่น การพัฒนาพันธุ์มันสำปะหลังที่สามารถลดระยะเวลาการเก็บเกี่ยวจากประมาณ 10 เดือน เหลือ 8 เดือน ซึ่งจะช่วยเพิ่มทางเลือกในการวางแผนเพาะปลูกและลดความเสี่ยงจากสภาพอากาศ
ขณะที่ข้าวโพดเลี้ยงสัตว์มีการพัฒนาพันธุ์ที่สามารถทนต่อสภาพแห้งแล้ง เช่น พันธุ์นครสวรรค์ 4 และนครสวรรค์ 5 เพื่อเพิ่มความสามารถในการปรับตัวของระบบการผลิตภายใต้สภาพภูมิอากาศที่ไม่แน่นอน
นายชัยศักดิ์ กล่าวทิ้งท้ายว่า การเปลี่ยนแปลงของเทคโนโลยี นวัตกรรม และสภาพแวดล้อม ทำให้กฎหมายที่เคยใช้กำกับดูแลภาคเกษตรจำเป็นต้องได้รับการทบทวนเช่นเดียวกัน โดยต้องคำนึงถึงความสมดุลระหว่างการคุ้มครองสิ่งแวดล้อม ความปลอดภัยของประชาชน และความสามารถในการประกอบอาชีพของเกษตรกร
การปรับปรุงกฎระเบียบจึงต้องไม่สร้างภาระหรือความเดือดร้อนเกินจำเป็นให้เกษตรกร ขณะเดียวกันยังต้องรักษาคุณภาพและมาตรฐานสินค้าเกษตรไทย เพื่อให้สามารถแข่งขันในตลาดโลกได้อย่างยั่งยืน







