เงินทุนสภาพภูมิอากาศไทย 8 ปี ทุ่มลดก๊าซกว่า 2 ล้านล้าน! แต่ละเลยการปรับตัว

ภาพรวมการลงทุนด้านสภาพภูมิอากาศของไทย และโจทย์ใหญ่ที่ยังต้องเร่งแก้

 

ทั่วโลกและประเทศไทยกำลังเผชิญทั้งแรงกดดันจากภัยพิบัติที่เกิดบ่อยขึ้น และความจำเป็นในการปรับโครงสร้างเศรษฐกิจสู่สังคมคาร์บอนต่ำ รายงาน Thailand Climate Finance Tracker 2026 จึงมีความสำคัญอย่างยิ่งในฐานะเครื่องมือที่ช่วยติดตามและประเมินทิศทางการใช้เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศของประเทศอย่างเป็นระบบ

 

รายงานฉบับนี้จัดทำโดยความร่วมมือระหว่าง Climate Finance Network Thailand (CFNT) และ สถาบันวิจัยเศรษฐกิจป๋วย อึ๊งภากรณ์ (PIER) โดยมีเป้าหมายสำคัญในการเพิ่ม ความโปร่งใสทางการคลัง (Fiscal Transparency) และช่วยให้ภาครัฐ ภาคเอกชน และนักลงทุนสามารถเห็นภาพรวมของการจัดสรรงบประมาณด้านสภาพภูมิอากาศได้อย่างชัดเจน

 

ข้อมูลในรายงานครอบคลุมช่วงเวลาตั้งแต่ ปี 2018 ถึงเดือนพฤษภาคม 2026 ซึ่งเป็นช่วงเวลาที่ยาวนานพอที่จะสะท้อนให้เห็นว่า นโยบายด้านสิ่งแวดล้อมของประเทศถูกแปลงเป็นการลงทุนจริงมากน้อยเพียงใด ทั้งในด้านการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและการเตรียมความพร้อมรับมือกับผลกระทบจากสภาพภูมิอากาศ

 

 

การเงินเพื่อการลดก๊าซเรือนกระจก เม็ดเงินกว่า 2 ล้านล้านบาท

 

หัวใจสำคัญของการลงทุนด้านสภาพภูมิอากาศของไทยในช่วงแปดปีที่ผ่านมา คือ การเงินเพื่อการลดก๊าซเรือนกระจก (Climate Mitigation Finance) ซึ่งครอบคลุมการลงทุนในภาคพลังงานสะอาด การเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน การพัฒนาอุตสาหกรรมคาร์บอนต่ำ ระบบขนส่งที่ปล่อยคาร์บอนต่ำ ตลอดจนการเพิ่มแหล่งกักเก็บคาร์บอน เช่น การฟื้นฟูป่าและระบบนิเวศ

 

รายงานระบุว่า ระหว่างปี 2018 ถึงพฤษภาคม 2026 ประเทศไทยมีงบประมาณด้านการลดก๊าซเรือนกระจก รวม 2,001,992.80 ล้านบาท หรือมากกว่า 2 ล้านล้านบาท

 

ตัวเลขดังกล่าวสะท้อนให้เห็นว่า ภาครัฐและภาคเอกชนให้ความสำคัญกับการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำอย่างจริงจัง การลงทุนในระดับนี้ถือเป็นก้าวสำคัญของประเทศในการสนับสนุนเป้าหมายการลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกและเป้าหมาย Net Zero Emissions ในระยะยาว

 

อย่างไรก็ตาม นักวิเคราะห์มองว่า “ปริมาณเงินลงทุน” เพียงอย่างเดียวไม่เพียงพอ สิ่งที่สำคัญยิ่งกว่าคือ ประสิทธิผลของการใช้เงิน ว่าโครงการต่าง ๆ สามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้จริงหรือไม่ และให้ผลตอบแทนด้านสิ่งแวดล้อมคุ้มค่ากับงบประมาณที่ใช้ไปเพียงใด

 

การเงินเพื่อการปรับตัว จุดอ่อนที่ยังน่ากังวล

 

แม้ประเทศไทยจะลงทุนด้านการลดก๊าซเรือนกระจกอย่างต่อเนื่อง แต่เมื่อพิจารณาในอีกมิติหนึ่งคือ การเงินเพื่อการปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ (Climate Adaptation Finance) ภาพที่ปรากฏกลับสะท้อนความไม่สมดุลอย่างชัดเจน

 

การเงินเพื่อการปรับตัวหมายถึงการลงทุนเพื่อเพิ่มความสามารถในการรับมือกับผลกระทบที่เกิดขึ้นแล้วหรือกำลังจะเกิดขึ้นจากการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ เช่น

• การบริหารจัดการน้ำและป้องกันน้ำท่วม
• การรับมือภัยแล้ง
• การเสริมความแข็งแกร่งของโครงสร้างพื้นฐาน
• การพัฒนาระบบเตือนภัย
• การสนับสนุนภาคเกษตรกรรมให้ปรับตัวต่อสภาพอากาศที่แปรปรวน

 

รายงานระบุว่า ในช่วงปี 2018 ถึงพฤษภาคม 2026 ประเทศไทยมีงบประมาณด้านการปรับตัว รวม 279,539.76 ล้านบาท

 

แม้ตัวเลขดังกล่าวจะดูสูงในเชิงปริมาณ แต่เมื่อนำมาเปรียบเทียบกับงบประมาณด้านการลดก๊าซเรือนกระจก จะพบว่า สัดส่วนอยู่ที่ประมาณ 7 ต่อ 1 กล่าวคือ ทุก ๆ เงินลงทุน 7 บาทที่ใช้เพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก มีเพียงประมาณ 1 บาทเท่านั้นที่ใช้เพื่อเตรียมความพร้อมรับมือกับผลกระทบของสภาพภูมิอากาศ

 

นี่คือสิ่งที่รายงานสะท้อนว่าเป็น “ช่องว่างด้านการปรับตัว (Adaptation Gap)” ซึ่งอาจกลายเป็นความเสี่ยงเชิงระบบของประเทศในอนาคต

 

สำหรับประเทศไทย ซึ่งเป็นประเทศที่มีความเปราะบางต่ออุทกภัย ภัยแล้ง คลื่นความร้อน และผลกระทบต่อภาคเกษตรกรรม การลงทุนด้านการปรับตัวถือเป็นการสร้าง ภูมิคุ้มกันทางเศรษฐกิจและสังคม หากยังคงลงทุนในด้านนี้ไม่เพียงพอ ความเสียหายจากภัยพิบัติอาจมีมูลค่าสูงกว่างบประมาณที่ประหยัดได้หลายเท่า

 

 

แนวคิดใหม่ในรายงานปี 2026 Maladaptation หรือ “การปรับตัวที่ผิดพลาด”

 

หนึ่งในประเด็นสำคัญที่สุดของรายงานฉบับปี 2026 คือการนำเสนอแนวคิด Maladaptation หรือ “การปรับตัวที่ผิดพลาด”

 

แนวคิดนี้ถือเป็นการยกระดับมาตรฐานการประเมินโครงการด้านสภาพภูมิอากาศ เพราะไม่ได้มองเพียงว่าโครงการใช้งบประมาณเท่าใด แต่ตั้งคำถามว่า โครงการนั้นสร้างผลลัพธ์ที่ยั่งยืนจริงหรือไม่

 

Maladaptation หมายถึง การดำเนินโครงการที่ตั้งใจช่วยให้ชุมชนหรือภาคเศรษฐกิจปรับตัวต่อสภาพภูมิอากาศ แต่กลับก่อให้เกิดผลกระทบด้านลบในระยะยาว เช่น

• การสร้างโครงสร้างป้องกันน้ำท่วมที่ผลักน้ำไปสร้างความเสียหายให้พื้นที่อื่น
• การใช้น้ำบาดาลมากเกินไปเพื่อแก้ปัญหาภัยแล้ง จนทำให้ทรัพยากรน้ำเสื่อมโทรม
• การลงทุนในโครงสร้างพื้นฐานที่ไม่สอดคล้องกับสภาพภูมิอากาศในอนาคต

 

รายงานจึงเสนอให้ใช้แนวคิด Maladaptation เป็น “แนวกันชน” (Guardrail) สำหรับการคัดกรองโครงการด้านการปรับตัว เพื่อให้มั่นใจว่าเงินทุกบาทที่ลงทุนจะไม่กลายเป็น “ขยะงบประมาณ” หรือสร้างความเปราะบางรูปแบบใหม่ให้แก่สังคมและระบบนิเวศ

 

กล่าวอีกนัยหนึ่ง รายงานปี 2026 เปลี่ยนจุดเน้นจาก “จำนวนเงินที่ใช้” ไปสู่ “คุณภาพของการใช้จ่าย (Quality of Spend)” ซึ่งเป็นแนวทางที่สอดคล้องกับมาตรฐานการเงินเพื่อสภาพภูมิอากาศในระดับสากล

 

Methodology 2026 มาตรฐานใหม่ของการติดตามเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศ

 

อีกหนึ่งพัฒนาการสำคัญของรายงานฉบับนี้คือ Methodology 2026 หรือระเบียบวิธีการติดตามและจำแนกเงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศที่ได้รับการปรับปรุงใหม่

 

การปรับปรุงดังกล่าวครอบคลุมการกำหนด การจำแนกประเภทรายสาขา (Sector Classification) ที่มีความชัดเจนและละเอียดมากขึ้น ทำให้สามารถระบุได้ว่าเงินลงทุนแต่ละส่วนถูกใช้ไปในกิจกรรมด้านสภาพภูมิอากาศประเภทใด

 

มาตรฐานใหม่นี้มีความสำคัญในหลายมิติ ได้แก่

• เพิ่มความแม่นยำของข้อมูล
• ลดความซ้ำซ้อนในการจัดหมวดหมู่โครงการ
• ช่วยให้หน่วยงานภาครัฐสามารถวางแผนงบประมาณได้ดีขึ้น
• สร้างความเชื่อมั่นให้แก่นักลงทุนและสถาบันการเงินระหว่างประเทศ
• สนับสนุนการระดมทุนด้านสภาพภูมิอากาศจากแหล่งเงินทุนโลก

 

การมี Updated Tracker ที่เป็นมาตรฐานเดียวกันจึงถือเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้านข้อมูลที่สำคัญสำหรับการกำหนดนโยบายสภาพภูมิอากาศของประเทศไทยในระยะต่อไป

 

 

รายงาน Thailand Climate Finance Tracker 2026 ไม่ได้เป็นเพียงรายงานสถิติการใช้จ่าย แต่เป็น เครื่องมือเชิงกลยุทธ์ ที่สะท้อนทั้งจุดแข็งและจุดอ่อนของระบบการเงินด้านสภาพภูมิอากาศของประเทศไทย

 

1. ความไม่สมดุลของงบประมาณ (7:1 Ratio)

ประเทศไทยลงทุนด้านการลดก๊าซเรือนกระจกมากกว่าด้านการปรับตัวถึงประมาณ 7 เท่า ซึ่งสะท้อนช่องว่างเชิงโครงสร้างที่ควรได้รับการแก้ไขอย่างเร่งด่วน โดยเฉพาะในบริบทที่ภัยพิบัติจากสภาพภูมิอากาศเกิดขึ้นบ่อยและรุนแรงขึ้นทุกปี

 

2. คุณภาพของการใช้เงินสำคัญกว่าปริมาณ

การนำแนวคิด Maladaptation มาใช้ในการประเมินโครงการ ช่วยให้การลงทุนด้านสภาพภูมิอากาศมุ่งสู่ผลลัพธ์ที่ยั่งยืน ลดความเสี่ยงจากการใช้งบประมาณอย่างไม่มีประสิทธิภาพ และป้องกันผลกระทบเชิงลบที่อาจเกิดขึ้นในอนาคต

 

3. การตัดสินใจต้องอยู่บนฐานข้อมูล

การพัฒนา Tracker และ Methodology 2026 ทำให้ประเทศไทยมีเครื่องมือในการติดตามและวิเคราะห์เงินทุนด้านสภาพภูมิอากาศที่ทันสมัยและเป็นมาตรฐานมากขึ้น ซึ่งจะช่วยให้การจัดสรรทรัพยากรของประเทศเป็นไปอย่าง มีกลยุทธ์ แม่นยำ และสอดคล้องกับเป้าหมายการพัฒนาที่ยั่งยืน

 

ในระยะต่อไป ความสำเร็จของประเทศไทยจะไม่ได้วัดเพียงว่าลงทุนด้านสภาพภูมิอากาศ “มากเพียงใด” แต่จะวัดจากว่า เงินทุกบาทสามารถลดความเสี่ยง เพิ่มความสามารถในการแข่งขัน และสร้างความยั่งยืนให้แก่เศรษฐกิจและสังคมไทยได้จริงเพียงใด