เปิดแผนรัดเข็มขัด-กู้ 5 แสนล้าน สู้ภัยแล้งปี 69-70 ชูยุทธศาสตร์ 3T

รายงานพิเศษ: ยุทธศาสตร์ "กู้ชีพ-กู้วิกฤต" รับมือ ซูเปอร์เอลนีโญ รัฐบาลเขย่าพอร์ตงบประมาณ 2570 เปิดเพดานกู้ 5 แสนล้าน

ท่ามกลางสัญญาณเตือนภัยจากสภาพภูมิอากาศที่นับถอยหลังสู่ภาวะ "ซูเปอร์เอลนีโญ"ซึ่งถูกประเมินว่าจะสร้างความเสียหายรุนแรงที่สุดในรอบหลายทศวรรษในช่วงปี 2569–2570 รัฐบาลภายใต้การนำของนายกรัฐมนตรีอนุทิน ชาญวีรกูล กำลังเผชิญกับโจทย์หินในการบริหารจัดการ "กระสุนงบประมาณ" ที่มีอยู่อย่างจำกัด เพื่อรักษาสมดุลระหว่างการพยุงเศรษฐกิจและการบรรเทาภัยพิบัติที่อาจกลายเป็นวิกฤตซ้อนวิกฤต

สัญญาณเตือนภัย: เมื่อ "งบกลาง" ไม่ใช่คำตอบสุดท้าย

ข้อมูลเชิงลึกระบุว่า รัฐบาลประเมินสถานการณ์ซูเปอร์แอลนีโญไว้สูงมาก โดยมองว่าจะเป็นจุดเปลี่ยนสำคัญที่กระทบต่อภาคเกษตรกรรมและค่าครองชีพประชาชน รุนแรงที่สุดในรอบ 15 ปี หรืออาจถึงขั้นรุนแรงที่สุดในรอบหลายสิบปี

ทว่า ในทางปฏิบัติ "งบกลาง" ปี 2569 ในส่วนสำรองจ่ายกรณีฉุกเฉินหรือจำเป็นเร่งด่วน ซึ่งเป็นกลไกหลักของนายกรัฐมนตรีนั้น เหลืออยู่เพียงประมาณ 25,000 ล้านบาท ซึ่งถือว่า "เบาบาง" เกินกว่าจะรับมือกับภัยพิบัติระดับชาติได้ นี่จึงเป็นจุดเริ่มต้นของการรื้อแผนงบประมาณครั้งใหญ่

รื้อพอร์ตงบประมาณ 2570: ตัด "งบประจำ" เพื่อความอยู่รอด

สำหรับปีงบประมาณ 2570 รัฐบาลได้วางกลไกการบริหารงบประมาณโดยมุ่งเน้นที่การ "ตัดลดงบประจำ" และงบประมาณรายจ่ายทั่วไปที่ไม่จำเป็น โดยสำนักงบประมาณและหน่วยงานที่เกี่ยวข้องกำลังเร่งประเมินสัดส่วนงบประมาณส่วนเกิน เพื่อนำกลับมาเป็นแหล่งเงินสำรองรับมือวิกฤตภัยแล้ง ควบคู่ไปกับการวางแผนกู้เงิน

แม้จะยังไม่มีการระบุเจาะจงว่าโครงการใดจะถูกเฉือนงบ แต่บรรทัดฐานที่รัฐบาลวางไว้คือการ "ทบทวนใหม่ทั้งหมด" เพื่อให้แน่ใจว่าเงินทุกบาทในปี 2570 จะถูกเปลี่ยนเป็น "เกราะคุ้มกัน" ให้ประชาชนจากสภาวะอากาศสุดโต่ง

"พ.ร.ก. กู้เงิน 5 แสนล้าน" อาวุธหนัก หรือดาบสองคม?

ในขณะที่การตัดลดงบประมาณเป็นมาตรการภายใน แต่ "อาวุธหนัก" ที่รัฐบาลเตรียมนำมาใช้คือการออก พระราชกำหนด (พ.ร.ก.) กู้เงิน วงเงินสูงสุด 500,000 ล้านบาท ในช่วงเดือนเมษายนถึงกันยายน 2569

เหตุผลสำคัญคือการใช้ "ช่องว่างทางการคลัง" ที่ยังมีอยู่ เนื่องจากปัจจุบันหนี้สาธารณะอยู่ที่ 66% ของ GDP ซึ่งยังต่ำกว่าเพดานกฎหมายที่กำหนดไว้ที่ 70% ทำให้มีช่องว่างในการกู้เพิ่มได้อีกประมาณ 800,000 ล้านบาท

สรุปยุทธศาสตร์ "3T": เป้าหมายการใช้จ่ายภายใต้วิกฤต

เพื่อให้เกิดความคุ้มค่าและไม่ซ้ำรอยการแจกจ่ายเพื่อบริโภคเพียงอย่างเดียว รัฐบาลได้วางกรอบยุทธศาสตร์การใช้จ่ายไว้ 3 ด้านหลัก ดังนี้:

Target: ลดภาระค่าครองชีพ เน้นกลุ่มเปราะบางที่ได้รับผลกระทบจากราคาอาหารและน้ำอุปโภคบริโภค

Transform & Transition: ปรับโครงสร้างพลังงาน ยกระดับทักษะแรงงาน (Upskill/Reskill) และหาเครื่องยนต์เศรษฐกิจใหม่ ("หน้าน้ำใหม่") เพื่อลดการพึ่งพาภาคเกษตรแบบดั้งเดิมที่เปราะบางต่อสภาพอากาศ

Climate Crisis: งบประมาณโดยตรงสำหรับโครงการบริหารจัดการน้ำและบรรเทาภัยแล้ง

รอยต่อที่ท้าทาย: วินัยการคลัง vs ความเร่งด่วน

ความท้าทายที่สุดของรัฐบาลคือการสร้างสมดุลระหว่างการเร่งใช้งบประมาณกับ "วินัยการคลัง" ท่ามกลางภาวะ GDP เติบโตช้า การกู้เงินครั้งนี้จึงถูกจับตาอย่างใกล้ชิดจากนักวิชาการและฝ่ายค้าน ว่าจะต้องไม่นำไปสู่การกู้เพื่อแจก แต่ต้องเป็นการกู้เพื่อสร้างการปรับตัว อย่างแท้จริง

การดำเนินการหลังจากนี้ จึงไม่ใช่แค่เรื่องของตัวเลขงบประมาณ แต่เป็นการพิสูจน์ฝีมือการบริหารจัดการในภาวะวิกฤตของรัฐบาล ที่ต้องก้าวข้ามผ่านซูเปอร์เอลนีโญไปให้ได้โดยไม่ทิ้งแผลเป็นทางการคลังที่หนักหนาเกินเยียวยา