ตลาดเกิดใหมาฐานไม่มั่น ศก.แข็ง อ่อนหัดการเมือง

ในการประชุมสุดยอดครั้งที่ 3 ของกลุ่มประเทศ BRICS ที่เมืองซานยา บนเกาะไหหลำของจีน เมื่อช่วงกลางเดือน เม.ย. ปีนี้

โดย...ทีมข่าวต่างประเทศ

ในการประชุมสุดยอดครั้งที่ 3 ของกลุ่มประเทศ BRICS ที่เมืองซานยา บนเกาะไหหลำของจีน เมื่อช่วงกลางเดือน เม.ย. ปีนี้ พลังอำนาจของกลุ่มนี้ดูเหมือนจะล้นเหลือ จนแซงหน้ามหาอำนาจประเทศพัฒนาแล้วไปโดยปริยาย

ทั้งยังประกาศลั่นกลางที่ประชุมว่า ภายในปี 2015 ขนาดเศรษฐกิจของกลุ่มประเทศ BRICS อันประกอบไปด้วย บราซิล (B) รัสเซีย (R) อินเดีย (I) จีน (C) และแอฟริกาใต้ (S) จะมีสัดส่วนถึง 1 ใน 3 ของเศรษฐกิจโลก หรือแซงหน้าสหรัฐขึ้นมาเป็นกลุ่มประเทศมหาอำนาจทางเศรษฐกิจอันดับ 1 ของโลก

หมายความว่า ถึงไม่ได้รับแรงหนุนจากประเทศพัฒนาแล้ว หรือกลุ่มตลาดเดิม ตลาดเกิดใหม่ก็ยังสามารถดำรงอยู่ด้วยพลวัตของตัวเองได้ เพราะมีขนาดที่ใหญ่เกือบครึ่งหนึ่งของระบบทั้งโลก

นอกเหนือจากพลังอำนาจทางเศรษฐกิจ BRICS ยังมีความมั่นใจถึงขนาดว่า จะสามารถเปลี่ยนแปลงระบบการเมืองโลกได้ ด้วยอิทธิพลและความมั่งคั่งทางเศรษฐกิจของตน

มั่นใจกันถึงขนาดที่ว่า นับแต่นี้ต่อไป ภูมิรัฐศาสตร์โลก (Geopolitics) หรือขั้วอำนาจโลก จะเปลี่ยนโฉมหน้าไปอย่างสิ้นเชิง จากเดิมที่สหรัฐเคยผูกขาดอำนาจเพียงลำพัง โดยมียุโรปและญี่ปุ่นคอยเกื้อกูล บัดนี้ มหาอำนาจโลกจะมีความหลากหลาย แต่รวมไว้ใต้ร่มธงเดียว ที่นำโดยตลาดเกิดใหม่ โดยมี BRICS เป็นศูนย์กลางการนำ

เป็นที่น่าสนใจว่า ในช่วงเวลาเดียวกับที่มีการประชุมสุดยอด BRICS และการประชุมกลุ่มประเทศ G20 ซึ่งเป็นกลุ่มความร่วมมือ (หรือปันส่วนอำนาจ) ระหว่างประเทศพัฒนาแล้วและตลาดเกิดใหม่ ขณะนั้น สถานการณ์ในตะวันออกกลางคุกรุ่นอย่างหนัก โดยที่คณะมนตรีความมั่นคงแห่งสหประชาชาติ (UNSC) เพิ่งมีมติให้เปิดฉากถล่มลิเบีย

ปรากฏว่า รัสเซียและจีนซึ่งเป็นสมาชิกถาวรของ UNSC งดออกเสียงรับมติถล่มลิเบีย ขณะที่อินเดียและบราซิล ซึ่งเป็นสมาชิกหมุน เวียนงดออกเสียงเช่นกัน (ขณะนั้นแอฟริกาใต้ ยังไม่เข้าเป็นสมาชิกของ BRICS)

ท่าทีนี้ นับเป็นการส่งสัญญาณเผชิญหน้าทางการเมืองครั้งแรกของ BRICS รวมถึง G20 ต่อชาติตะวันตก

แม้จะไม่สามารถหยุดยั้งการใช้กำลังทหารโจมตีลิเบียได้ แต่การงดออกเสียงถือเป็นสัญลักษณ์ที่ชัดเจนว่า ตลาดเกิดใหม่พร้อมที่ใช้ความเป็นเอกภาพทางเศรษฐกิจ ให้เป็นอาวุธต่อรองทางการเมืองในฉับพลัน

อาวุธทางเศรษฐกิจของกลุ่ม BRICS นั้นมีมากมาย และชาติตะวันตกควรเกรงใจ โดยเฉพาะอย่างยิ่งจีนที่พยุงชาติตะวันตกด้วยการกว้านซื้อพันธบัตรที่พ่วงมากับหนี้ก้อนมหึมา ทำให้สหรัฐและยุโรปยังเคลื่อนไปข้างหน้าได้ ทั้งๆ ที่ระบบการเงินการคลังย่อยยับสุดขีด

ฝ่ายรัสเซียมีปริมาณพลังงานสำรองมากที่สุดในโลกทั้งน้ำมันและก๊าซธรรมชาติ แอฟริกาใต้มีเหมืองทองคำที่ใหญ่ที่สุดในโลก ขณะที่อินเดียกำลังก้าวขึ้นมาเป็นมหาอำนาจด้าน IT

พลังอำนาจเหล่านี้ เพียงพอที่จะทำให้บางประเทศในโลกตะวันตกเกรงใจ และทำให้ตลาดเกิดใหม่กล้าท้วงติงชาติตะวันตกอย่างไม่ไว้หน้า

ความวุ่นวายเกี่ยวกับคดีความของผู้อำนวยการกองทุนการเงินระหว่างประเทศ (IMF) และการสรรหาผู้อำนวยการคนใหม่ กลายเป็นวิวาทะล่าสุด ที่ตลาดเกิดใหม่และประเทศพัฒนาแล้วนำมาใช้คานงัดอำนาจ แปรเปลี่ยนจากประเด็นเศรษฐกิจเป็นประเด็นทางการเมือง

ในช่วงแรก ตลาดเกิดใหม่รุกหนัก โดยเฉพาะบราซิล อินเดีย และแอฟริกาใต้ ที่เรียกร้องให้สรรหาผู้อำนวยการ IMF คนใหม่จากกลุ่มประเทศตลาดเกิดใหม่ ขณะที่จีนเรียกร้องให้ขยายสัดส่วนทุนของตลาดเกิดใหม่ในกองทุนของ IMF เพื่อเพิ่มสิทธิและเสียงในการตัดสินใจใดๆ เกี่ยวกับกองทุน จากเดิมและในขณะนี้ที่ชาติตะวันตกกุมสัดส่วนทุนส่วนใหญ่ จึงมีสิทธิออกเสียงมากกว่าประเทศกำลังพัฒนา

ความพยายามของจีนมิได้เป็นเรื่องผิดที่ผิดเวลา แต่ตรงประเด็นที่สุด เพราะหากมีการเพิ่มสิทธิและเสียงในการตัดสินใจใน IMF ตลาดเกิดใหม่จะสามารถชี้นำขบวนการสรรหาผู้อำนวยการคนใหม่ได้อย่างแท้จริง มิใช่ด้วยวาจาเรียกร้องอย่างไร้ผล

ท่าทีกดดันจากตลาดเกิดใหม่ค่อนข้างรุนแรง ถึงขั้นที่ประเทศพัฒนาแล้วบางประเทศยังคล้อยตาม โดยเฉพาะอย่างยิ่ง เยอรมนี

อย่างไรก็ตาม ตั้งแต่ช่วงปลายสัปดาห์ที่แล้ว เริ่มเป็นที่ชัดเจนแล้วว่า ชาติตะวันตกจะไม่ยินยอมให้เก้าอี้นี้หลุดไปถึงมือของเอเชียหรือละตินอเมริกาอย่างแน่นอน

หลังจากแสดงความเห็นคลุมเครือมานาน บรรดาชาติในยุโรปพากันตบเท้าสนับสนุนให้ คริสติน ลาการ์ด รัฐมนตรีคลังของฝรั่งเศส ดำรงตำแหน่งผู้อำนวยการคนใหม่ สมดังความปรารถนาของประธานาธิบดีนิโกลาส์ ซาร์โกซี ที่มิได้คิดยื่นมือช่วยผู้อำนวยการคนเดิมที่เป็นเพื่อนร่วมชาติแต่แรก แต่คิดส่งเสริม ลาการ์ด ซึ่งเป็นขุนคลังในรัฐบาลของตนในทันที ซึ่งส่วนหนึ่งเป็นเพราะโดมินิก สเตราคานห์ จะเป็นคู่แข่งชิงตำแหน่งประธานาธิบดีกับซาร์โกซี ในปีหน้า

ปมเงื่อนทางการเมืองภายในของฝรั่งเศส ยังไม่เท่ากับการเปลี่ยนท่าทีของเยอรมนี โดยล่าสุด วอล์ฟกัง ชอยเบล รัฐมนตรีต่างประเทศของเยอรมนี เอ่ยปากสนับสนุนตัวแทนจากฝรั่งเศสอย่างออกนอกหน้า ตรงกันข้ามกับกุยโด เวสเทอร์เวลเลอ รองนายกรัฐมนตรีเยอรมนี ที่สนับสนุนตัวแทนจากตลาดเกิดใหม่

ท่าทีที่คล้ายสับสนของเยอรมนี แท้จริงแล้วมิใช่ความสับสน แต่เป็นการหยั่งเชิงทางการทูตในช่วงเวลาที่ขั้วอำนาจโลกเริ่มไม่ชัดเจนว่าจะเอนไปทางตลาดเกิดใหม่ หรือยังคงอยู่ที่อำนาจเดิม ซึ่งน่าเห็นใจเยอรมนี เพราะด้านหนึ่งต้องรับบทผู้นำโลกตะวันตก ในฐานะมหาอำนาจเศรษฐกิจอันดับ 1 ของยุโรป แต่ขณะเดียวกันต้องเกรงใจตลาดเกิดใหม่ เพราะต้องพึ่งพาพลังงานจากรัสเซียเกือบเต็มตัว

อย่างไรก็ตาม ท่าทีของเยอรมนีและการรุกคืบของชาติตะวันตก ยังไม่เท่ากับความไม่เป็นเอกภาพภายในตลาดเกิดใหม่เอง แม้แต้ภายในกลุ่ม BRICS ก็มีความเห็นไม่ลงรอยกันในเรื่องนี้

ด้วยสาเหตุดังกล่าว จึงอาจกล่าวได้ว่า แม้ BRICS และตลาดเกิดใหม่จะมาแรงในด้านเศรษฐกิจ แต่ยังขาดวุฒิภาวะทางการเมือง

คำว่า วุฒิภาวะทางการเมืองหมายถึง บารมีมากล้นจนคนทั่งโลกต้องรับฟังเหมือนดังสหรัฐ และความเป็นหนึ่งเดียวกันเหมือนกับที่ยุโรปมี ซึ่งการที่จะเป็นเช่นนั้นได้ BRICS และตลาดเกิดใหม่จะต้องจัดการประชุมให้บ่อยครั้งขึ้น และเข้มข้นขึ้น ที่สำคัญต้องสามัคคีกันมากกว่านี้

แต่ภาพที่ปรากฏ คือ ต่างคนต่างเสนอชื่อคนของตนเข้าชิงเก้าอี้ผู้อำนวยการคนใหม่ของ IMF ไม่ว่าจะเป็นรัฐบาลชิลี และเม็กซิโก ที่ออกชื่อคนของตนมาแล้ว อินเดียและจีนแพลมแคนดิเดตของตนเช่นกันแม้จะยังไม่ถึงกับเป็นการเสนอจากระดับรัฐบาล ขณะบราซิลกลับแปรพักตร์ โดยรัฐมนตรีคลัง กุยโด มันเตกา กล่าวอย่างแบ่งรับแบ่งสู้ว่า อาจรับตัวแทนจากยุโรปได้ หากฝ่ายนั้นไม่ยึดติดกับสัญชาติผู้อำนวยการคนใหม่มากเกินไป

ยังไม่นับท่าทีที่ยังคลุมเครือของมหาอำนาจเศรษฐกิจเกิดใหม่ ตั้งแต่อินโดนีเซีย ตุรกี เกาหลีใต้ หรือแม้กระทั่งซาอุดีอาระเบีย

สิ่งที่เกิดขึ้น สะท้อนความจริงอย่างหนึ่งว่า BRICS และตลาดเกิดใหม่ยังขาดอำนาจทางการเมือง ไม่สามารถต่อรองกับอิทธิพลที่เคยเหนือกว่า ดังที่เคยวาดหวังไว้ แต่อย่างน้อย BRICS ก็ยังมีอำนาจทางเศรษฐกิจที่พร้อมจะพัฒนาให้กลายเป็นเครื่องต่อรองชั้นเลิศได้

วันนี้ เป็นเพียงการเริ่มต้นของยุทธการชิงขั้วอำนาจใหม่ และตลาดเกิดใหม่ยังไม่พร้อมที่จะสู้ศึกนี้ด้วยความมั่นใจในตนเองอย่างเต็มที่