เลือกตั้ง69 : กกต.คุมสนามสีแดง งัดหน่วยเคลื่อนที่เร็วสกัดซื้อเสียง

กกต. กับสนามสีแดง
หน่วยเคลื่อนที่เร็วจะสกัดเงินเลือกตั้งได้จริงหรือไม่

 

การเลือกตั้งปี 2569 ไม่ได้วัดกันเฉพาะนโยบายหรือกระแสความนิยม หากแต่เป็นบททดสอบสำคัญของ กลไกกำกับการเลือกตั้ง ว่าจะสามารถทำให้ “เงินไม่มีนัยสำคัญต่อผลการเลือกตั้ง” ได้จริงเพียงใด ท่ามกลางการแข่งขันที่เข้มข้นและรูปแบบการทุจริตที่พัฒนาไปพร้อมเทคโนโลยี

ภารกิจนี้ตกอยู่กับ คณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) ซึ่งต้องรับมือกับสนามเลือกตั้งที่ถูกจัดระดับความเสี่ยงแตกต่างกัน โดยเฉพาะ “พื้นที่สีแดง” ที่มีการแข่งขันรุนแรงและมีโอกาสเกิดการซื้อสิทธิขายเสียงสูง

แบ่งโซนเลือกตั้ง : สีแดง–เหลือง–ขาว

เพื่อใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ กกต.แบ่งพื้นที่เลือกตั้งตามระดับความเสี่ยง ได้แก่

• พื้นที่สีแดง : เขตที่การแข่งขันสูสี ดุเดือด มีประวัติร้องเรียน หรือมีเงื่อนไขเอื้อต่อการทุจริต
• พื้นที่สีเหลือง : เขตแข่งขันปานกลาง ต้องเฝ้าระวังเป็นพิเศษ
• พื้นที่สีขาว : เขตแข่งขันไม่รุนแรง ความเสี่ยงต่ำ

การจัดโซนไม่ได้ยึดโยงกับภูมิภาคใดเป็นพิเศษ แต่กระจายอยู่ทั่วประเทศ และมีการปรับระดับอย่างต่อเนื่องตามข้อมูลข่าวกรองและสถานการณ์จริง

“พื้นที่แข่งขันรุนแรง” วัดจากอะไร

ในมุมของ กกต. คำว่า “แข่งขันรุนแรง” ไม่ได้หมายถึงความรุนแรงทางกายภาพ แต่หมายถึง ความเข้มข้นของการช่วงชิงชัยชนะ ซึ่งอาจนำไปสู่การใช้วิธีการผิดกฎหมาย

เกณฑ์สำคัญ ได้แก่

• คะแนนนิยมสูสี ผู้สมัครหลายรายใกล้เคียงกัน
• การเคลื่อนไหวของเครือข่ายหัวคะแนน
• ประวัติการร้องเรียนหรือคดีเลือกตั้งในอดีต
• สัญญาณการใช้เงินผิดปกติในช่วงหาเสียง

เมื่อเข้าเกณฑ์ดังกล่าว พื้นที่จะถูกยกระดับการเฝ้าระวังทันที

หน่วยเคลื่อนที่เร็ว : กลไกเชิงรุกของ กกต.

หัวใจของการทำงานในสนามสีแดง คือ “หน่วยเคลื่อนที่เร็ว” ซึ่งลงพื้นที่เชิงรุกก่อนและระหว่างการเลือกตั้ง ไม่ใช่รอรับเรื่องร้องเรียนหลังเกิดเหตุ

ภารกิจหลัก ได้แก่

• ตรวจสอบข่าวและเบาะแสการทุจริต
• ประสานงานกับตำรวจและฝ่ายปกครอง
• สังเกตการณ์การหาเสียงและพฤติกรรมผิดปกติ
• สร้างแรงกดดันเชิงป้องปราม ไม่ให้เงินมีอิทธิพลต่อการตัดสินใจของผู้มีสิทธิเลือกตั้ง

แนวคิดสำคัญคือ “ป้องกันก่อนเกิดเหตุ” เพราะประสบการณ์ที่ผ่านมา พบว่าการดำเนินคดีหลังเลือกตั้งมักติดปัญหาพยานไม่กล้าให้ข้อมูล

เทคโนโลยีกับการซื้อเสียงยุคใหม่

ความท้าทายสำคัญของการเลือกตั้งยุคปัจจุบัน คือการใช้เทคโนโลยีเป็นเครื่องมือซื้อเสียง เช่น

• การขอให้ผู้รับเงินถ่ายภาพในคูหาเป็นหลักฐาน
• การโอนเงินผ่านแพลตฟอร์มดิจิทัล
• การใช้เครือข่ายออนไลน์จัดการหัวคะแนนโดยไม่พบตัว

แม้ กกต.จะออกมาตรการคุมเข้ม เช่น การห้ามนำโทรศัพท์หรืออุปกรณ์บันทึกภาพเข้าคูหา แต่การบังคับใช้ยังต้องพึ่งพาความร่วมมือจากเจ้าหน้าที่ประจำหน่วยและประชาชนในพื้นที่

กกต.ออกประกาศเตือน : ซื้อ–ขายเสียงผิดกฎหมาย โทษหนัก

ท่ามกลางกระแสข่าวการซื้อเสียง สำนักงานคณะกรรมการการเลือกตั้งได้ออก ประกาศเตือนผู้มีสิทธิเลือกตั้ง ผู้สมัครรับเลือกตั้ง และพรรคการเมือง ให้หลีกเลี่ยงการกระทำที่เข้าข่ายซื้อสิทธิขายเสียง ซึ่งเป็นความผิดร้ายแรงตามกฎหมายเลือกตั้ง

• กรณีผู้ซื้อเสียง
• ตามพระราชบัญญัติประกอบรัฐธรรมนูญว่าด้วยการเลือกตั้ง ส.ส. มาตรา 73
• กรณีผู้ขายเสียง
• ตามมาตรา 101

ผู้ฝ่าฝืนต้องระวางโทษ จำคุกตั้งแต่ 1–5 ปี หรือปรับตั้งแต่ 20,000–100,000 บาท หรือทั้งจำทั้งปรับ และศาลมีอำนาจ เพิกถอนสิทธิเลือกตั้งเป็นเวลา 10 ปี

ช่องทางรอดของผู้รับเงิน : แจ้งก่อน ไม่ต้องรับโทษ

อย่างไรก็ตาม กฎหมายเปิดช่องให้ผู้ที่ รับหรือยอมจะรับเงิน ทรัพย์สิน หรือประโยชน์อื่นใด หากแจ้งต่อ กกต. หรือผู้ที่ กกต.มอบหมาย ก่อนถูกจับกุม จะ

• ไม่ต้องรับโทษ
• ไม่ถูกเพิกถอนสิทธิเลือกตั้ง

ตามมาตรา 164 ซึ่งเป็นกลไกสำคัญที่รัฐใช้ดึงประชาชนเข้ามาเป็น “ผู้ร่วมปราบโกง” มากกว่าผู้ต้องหา

แจ้งเบาะแส–รางวัลนำจับ 1 ล้านบาท

กกต.ยังเชิญชวนประชาชนที่พบเห็นการซื้อสิทธิขายเสียง สามารถแจ้งข้อมูลพร้อมหลักฐาน เช่น ภาพถ่ายหรือคลิปวิดีโอ ได้ผ่าน

• สายด่วน กกต. 1444
• แอปพลิเคชัน “ตาสับปะรด”
• สำนักงาน กกต.จังหวัดทุกจังหวัด
• หรือเจ้าหน้าที่ตำรวจท้องที่

ข้อมูลของผู้แจ้งจะถูกเก็บเป็นความลับ และได้รับความคุ้มครองตามกฎหมาย โดยหากเรื่องนำไปสู่การจับกุมและศาลมีคำพิพากษาถึงที่สุด ผู้แจ้งจะได้รับ รางวัลนำจับสูงสุด 1 ล้านบาท

ข้อจำกัดของกฎหมายและพยานหลักฐาน

แม้มีกลไกทางกฎหมายครบถ้วน แต่อุปสรรคสำคัญยังคงอยู่ที่ ภาระการพิสูจน์ ซึ่งต้องอาศัยพยานหลักฐานชัดเจน ทั้งพยานบุคคล เส้นทางการเงิน และความเชื่อมโยงถึงผู้สมัครหรือพรรคการเมือง

ในทางปฏิบัติ

• พยานจำนวนมากไม่กล้าให้ข้อมูล
• การกระทำมักเป็นความลับ ตรวจจับยาก
• การเชื่อมโยงเงินถึงตัวผู้สมัครมีความซับซ้อน

จึงทำให้การทำงานเชิงรุกและการข่าว มีความสำคัญยิ่งกว่าการรอคดีหลังเลือกตั้ง

เป้าหมายสูงสุด : ทำให้ “เงินไม่มีนัยสำคัญ”

แสวง บุญมี เลขาธิการ กกต. ย้ำว่า หน้าที่ของ กกต. ไม่ใช่เลือกข้างใดข้างหนึ่ง แต่คือการทำให้ ผลการเลือกตั้งเป็นที่ยอมรับ โดยประชาชนตัดสินใจจากนโยบายและคุณภาพผู้สมัคร ไม่ใช่อำนาจเงิน

บทสรุป : กลไกรัฐพอหรือยัง

คำถามของสนามสีแดงจึงไม่ใช่แค่ว่า กกต.มีเครื่องมือหรือไม่ หากแต่คือ

• เครื่องมือเหล่านั้น เร็วพอ เข้มพอ และครอบคลุมพอหรือไม่
• และประชาชนพร้อมร่วมมือมากเพียงใดในการตัดอิทธิพลเงินออกจากการเมือง

เพราะท้ายที่สุด ต่อให้กลไกรัฐเข้มแข็งเพียงใด หากสังคมยังยอมรับอำนาจเงิน ผลการเลือกตั้งก็ยากจะหลุดพ้นจากข้อครหาเดิม