การศึกษาทางเลือก

โดย...นาย ป.

เกิดแนวคิดใหม่ๆ เรื่องการศึกษาทางเลือก หรือการศึกษาเฉพาะกลุ่ม เป้าหมายสำคัญคือเพื่อสนับสนุนสิทธิชุมชน ด้วยการส่งเสริมให้ชุมชนจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้แบบองค์การชุมชนด้วยตัวเอง โดยให้ชาวบ้านรวมตัวกัน 7 คน มาจัดตั้ง

สำหรับรูปแบบเป็นการคัดสรรขึ้นมาในชุมชน เพื่อเป็นคณะกรรมการสถานศึกษา และให้มีผู้รับรองให้ถูกต้องตามกฎหมายไม่ต่ำกว่า 20 คน เป็นคนในชุมชนต้องรับรอง และใน 7 คนนี้จะเลือกกันเองขึ้นมา 1 คน เพื่อเป็นผู้บริหารสถานศึกษา

ถือเป็นแนวคิดที่ดี เพราะบรรดาปราชญ์ชุมชนหลายๆ คนก้าวขึ้นมาเป็นผู้บริหารสถานศึกษาได้โดยถูกต้องตามกฎหมาย ขณะเดียวกันเป็นการสนับสนุนเด็กหรือเยาวชนที่มีความรู้ให้กลับมาเป็นครูในชุมชน เน้นสนับสนุนองค์ความรู้ในการจัดการศึกษา ภูมิปัญญา หรือวิถีชีวิต

ตัวอย่างเช่น ผู้ใหญ่บ้านของชุมชนแห่งหนึ่ง ต้องการจัดการศึกษาขึ้นมาโดยมีเป้าหมายทางการศึกษาที่จะสร้างเด็กรุ่นใหม่ให้ดูแลผืนป่าของชุมชนตัวเอง อีกตัวอย่างที่เห็นชัด คือ ศูนย์การเรียนรู้ชุมชนศรีสุวรรณสะเนพ่อง-วิถีกะเหรี่ยงทุ่งใหญ่นเรศวร อ.สังขละบุรี จ.กาญจนบุรี สนับสนุนการสอนภาษากะเหรี่ยงเป็นเรื่องเป็นราว

ซึ่งในที่สุดสามารถขยับให้กลายเป็นรหัสรายวิชาได้ โดยเขตการศึกษา 8 ให้การยอมรับและบรรจุไว้เป็นหลักสูตรมีรหัสรายวิชาเหมือนภาษาอังกฤษด้วยซ้ำไป รวมถึงการสอนนาฏศิลป์ รำตง และวัฒนธรรมของกะเหรี่ยงด้วยเช่นกัน

ถ้าไม่มีศูนย์การเรียนรู้แห่งนี้ ภาษากะเหรี่ยงหรือวัฒนธรรมกะเหรี่ยงจะสาบสูญไปเลย จึงเกิดความเคลื่อนไหวทางสังคมด้านการศึกษา ที่ต้องการนำสิ่งเหล่านี้ไปเป็นหลักฐานเพื่อยืนยันกับภาครัฐ เกี่ยวกับการสร้างความร่วมมือและการปฏิบัติต่อการศึกษาทางเลือกของชุมชนและท้องถิ่น

จึงเกิดการเคลื่อนไหวและผลักดันโดยภาคประชาสังคมที่อยากเห็นการศึกษาทางเลือกเป็นสิ่งสำคัญในการจัดการศึกษาชุมชน เพื่อไปให้ถึงปรัชญาทางการศึกษาให้ได้ นั่นคือการกำหนดอนาคตของตัวเองหรือชุมชน

องค์ประกอบสำคัญ คือ ต้องมีผลลัพธ์ตรงนี้ออกมา องค์ประกอบของศูนย์การเรียนรู้ที่จะสามารถอธิบายกับเขตการศึกษา หรือกระทรวง หรือชุมชนอื่นๆ ที่สนใจจะจัดตั้งศูนย์การเรียนรู้มีอะไรบ้าง เช่น คณะกรรมการ หลักสูตร หรือเนื้อหา และสิทธิชุมชนกับการจัดการเรียนในรูปแบบสถานศึกษา

นับเป็นเรื่องสำคัญในการจะนำมาเป็นเครื่องมือในการอธิบายการทำงานการศึกษาทางเลือก เพื่อสร้างความเข้าใจและความร่วมมือจากทุกภาคส่วน ระหว่างสิทธิกับกฎหมายเพื่อนำไปสู่การขยายผล โดยเป็นความเคลื่อนไหวที่ภาคประชาสังคมกำลังขับเคลื่อนกันอยู่

อย่างไรก็ตาม จริงๆ แล้วทุกวันนี้ รูปแบบการศึกษาทางเลือกอื่นๆ มีมากมาย แต่จบแค่เพียงเป็นงานศึกษาวิจัยที่ขึ้นหิ้งในสถาบันการศึกษาหรือมหาวิทยาลัยที่ศึกษาวิจัยทิ้งกองไว้เยอะมาก แต่จบแค่นั้นเพราะไม่ได้นำไปใช้ประโยชน์ และไม่ได้ถูกนำมาเคลื่อนไหว

เพราะจุดแตกหักหรือความสำเร็จของการศึกษาทางเลือก คือข้อมูลในพื้นที่ในการขับเคลื่อนสังคมด้านการศึกษา โดยมีชุมชนเป็นตัวตั้งที่จะกำหนดอนาคตของตัวเองในสิทธิชุมชนทางการศึกษา

จึงนับว่าเป็นแนวคิดใหม่ที่น่าสนใจเป็นอย่างยิ่ง แต่ประเด็นสำคัญคือการผสมผสานระหว่างการศึกษากระแสหลักกับกระแสรองจะไปด้วยกันได้อย่างไร