จีนเดิมพันครั้งใหญ่ ปราบธนาคารเงารอบใหม่

โดย...นรินรัตน์ พรหมพิทักษ์

ความเคลื่อนไหวอย่างต่อเนื่องล่าสุดของรัฐบาลจีน ในการออกมาตรการคุมเข้มทางการเงิน เพื่อกวาดล้างความผิดปกติในระบบการเงิน ที่รวมถึง “ธนาคารเงา” ตัวการขับเคลื่อนการขยายตัวของหนี้สินทั่วจีนในช่วงที่ผ่านมา ได้สร้างความสั่นสะเทือนขึ้นในตลาดทุน

ล่าสุดเมื่อวันที่ 24 เม.ย. ตลาดหุ้นจีนต่างพากันเคลื่อนไหวในแดนลบ ไม่ว่าจะเป็น ดัชนีเซี่ยงไฮ้ คอมโพสิต ตลาดหุ้นจีน ปิดตลาดปรับตัวลง 1.4% ที่ 3,129.53 จุด แตะระดับต่ำสุดในรอบ 4 เดือน ด้านดัชนีหุ้นบลูชิป ซีเอสไอ300 และดัชนีไชเน็กซ์ ที่ซื้อขายหุ้นสมอลแคป ร่วงลงกว่า 1% หลังรัฐบาลจีนเพิ่มการปราบปรามนักลงทุนรายย่อยที่กู้เงินมาลงทุนเก็งกำไรในตลาดหุ้น

บลูมเบิร์กรายงานว่า บรรยากาศซบเซาดังกล่าวในตลาดเริ่มเกิดขึ้นมาตั้งแต่สัปดาห์ก่อนหน้านี้ โดยบรรดาธนาคารต่างแห่ดึงเงินลงทุนออกจากตลาดทุน คิดรวมประมาณ 3.15 แสนล้านเหรียญสหรัฐ (ราว 10 ล้านล้านบาท) ตลอดช่วง 6 วันที่ผ่านมา

สถานการณ์ดังกล่าวในตลาดทุนจึงหมายถึงความท้าทายของจีนในการปราบปรามธนาคารเงา ที่มีแนวโน้มบั่นทอนเสถียรภาพตลาดทุน แต่วิกฤตหนี้สินท่วมประเทศในขณะนี้ ซึ่งขยายตัวไปอยู่ที่ 277% ต่อจีดีพี ในปี 2016 จาก 254% ในปีก่อนหน้า ทำให้จีนไม่อาจนิ่งนอนใจได้อีกต่อไป

ก่อนหน้านี้ จีนพยายามดำเนินการต่างๆ เพื่อควบคุมระดับหนี้สินดังกล่าว แต่ไม่สำเร็จเท่าที่ควร เนื่องจากยังไม่ได้ดำเนินการเต็มที่ ด้วยเกรงว่าการควบคุมการปล่อยสินเชื่อดังกล่าวอาจกระทบต่อภาคเอกชน

เมื่อทิศทางเศรษฐกิจจีนส่งสัญญาณแข็งแกร่งขึ้น ไม่ว่าจะเป็นข้อมูลการค้าหรือการขยายตัวทางเศรษฐกิจ (จีดีพี) ที่โตถึง 6.9% ในไตรมาสแรก จึงเป็นโอกาสให้รัฐบาลจีนหันมาลดความเสี่ยงหนี้สินในระบบการเงิน และเพิ่มกฎคุมเข้มระบบการเงิน หลังปล่อยให้ปัญหาหนี้ท่วมเรื้อรังอยู่เป็นเวลาหลายปี

ในสัปดาห์ที่ผ่านมา ทางการจีนได้เพิ่มการจัดการภาคธนาคารเงาและความเสี่ยงหนี้ โดยคณะกรรมการกำกับดูแลภาคการประกันภัย (ซีไออาร์ซี) ประกาศใช้มาตรการ 39 ประการ เพื่อการกำกับดูแลทางการเงินใน 10 ด้านด้วยกัน เช่น สั่งให้สถาบันประกันภัยคุมความเสี่ยงสภาพคล่องด้วยการทดสอบกระแสเงินสดอย่างสม่ำเสมอ และวางแผนการบริหารจัดการเงินทุนอย่างรอบคอบ เช่นเดียวกับคณะกรรมการกำกับดูแลภาคธนาคาร (ซีบีอาร์ซี) ที่เพิ่มการปราบปรามความผิดปกติในภาคการเงิน และสืบสวนกรณีต้องสงสัยการละเมิดกฎกำกับดูแลของบรรดาสถาบันการเงินต่างๆ

และมาตรการสำคัญที่จะช่วยถอนรากถอนโคนธนาคารเงาที่เป็นต้นตอก่อหนี้ท่วม คือการตรวจสอบเข้มงวดเกี่ยวกับ Entrusted Investment หรือการที่บรรดาธนาคารถ่ายโอนเงินลงทุนไปให้สถาบันการเงินที่ไม่ใช่ธนาคารดำเนินการบริหารจัดการแทน เพื่อให้สถาบันการเงินเหล่านั้นนำเงินดังกล่าวไปลงทุนในสินทรัพย์เสี่ยงที่ให้ผลตอบแทนสูง ซึ่งจะทำให้บรรดาธนาคารมีเงินมาจ่ายให้ลูกค้าที่ซื้อผลิตภัณฑ์บริหารความมั่งคั่ง (WMP) ที่ครบกำหนดไถ่ถอนแล้ว โดยการขาย WMP ช่วยให้ธนาคารสามารถทำกำไรได้สูงๆ เนื่องจากเสนอผลตอบแทนที่ดึงดูดใจลูกค้า โดยธนาคารระบุว่าจะให้ผลตอบแทนผู้ซื้อที่กว่า 5% สูงกว่าการฝากเงินกับธนาคารทั่วไปที่ให้ผลตอบแทนเพียง 2-3%

พีวาย สแตนดาร์ด บริษัทวิจัยทางการเงินในเมืองเฉิงตูของจีน เปิดเผยว่า เงินจากการจำหน่าย WMP ที่ธนาคารนำไปลงทุน Entrusted Investment นั้น อยู่ที่ 3.46 ล้านล้านหยวน (ราว 17 ล้านล้านบาท) ณ วันที่ 30 ก.ย. 2016 ขณะที่สถาบันวิจัย เอสดับเบิ้ลเอส ในเซี่ยงไฮ้ประเมินว่า วงเงินลงทุนดังกล่าวทั้งหมดของธนาคารในปัจจุบันอยู่ที่ 11.8 ล้านล้านหยวน (ราว 58 ล้านล้านบาท)

ด้าน ฟิทช์ เรทติ้งส์ สถาบันจัดอันดับความน่าเชื่อถือชื่อดัง เปิดเผยว่า ธนาคารขนาดกลางของจีนมีการทำ Entrusted Investment มากที่สุด คิดเป็นสัดส่วน 19% ของสินทรัพย์ทั้งหมด สูงกว่าบรรดาธนาคารใหญ่ ที่สัดส่วนดังกล่าวอยู่ที่ราว 1% โดยยิ่งธนาคารนำเงินไปลงทุน Entrusted Investment มากเท่าไหร่ เงินกันสำรองความเสี่ยงก็จะยิ่งลดลงมากเท่านั้น หมายความว่า หากธนาคารไม่สามารถทำกำไรได้ หรือขาดสภาพคล่องแบบกะทันหัน ธนาคารเหล่านี้มีความเสี่ยงล้มในที่สุด ซึ่งจะส่งผลกระทบต่อภาคธนาคารทั้งหมดและระบบการเงินของจีน

ทั้งนี้ ซีบีอาร์ซีสั่งให้บรรดาธนาคารรายงานวงเงินการลงทุนดังกล่าวภายในวันที่ 12 มิ.ย.นี้ รวมถึงปรับเปลี่ยนแนวทางการลงทุนที่ผิดปกติ เช่น การลงทุนที่ก่อหนี้สูง การลงทุนซ้ำซ้อนหลายชั้น และการอาศัยช่องโหว่ของกฎระเบียบทำกิจกรรมทางการเงินต่างๆ ภายในวันที่ 30 พ.ย.

นอกเหนือจากการคุมเข้ม Entrusted Investment และ WMP แล้ว ไคซิน เปิดเผยว่า ซีบีอาร์ซียังสั่งให้บรรดาธนาคารท้องถิ่นเพิ่มการประเมินการขอกู้แบบค้ำประกันไขว้ระหว่างผู้กู้ด้วยเช่นกัน โดยการขอกู้ดังกล่าวถือเป็นส่วนหนึ่งของธนาคารเงาและสร้างหนี้ซ่อนเร้น เนื่องจากบรรดาผู้กู้ไม่ใส่การกู้เงินดังกล่าวลงในงบดุล

การขอกู้แบบค้ำประกันไขว้ระหว่างผู้กู้ถือเป็นอีกหนึ่งระเบิดเวลาที่รอการปะทุ เนื่องจากบริษัทที่ขอกู้แบบดังกล่าวส่วนใหญ่เป็นบริษัทขนาดเล็ก ที่ไม่สามารถขอกู้จากธนาคารใหญ่ๆ ได้ หมายความว่า หากเกิดกรณีผิดนัดชำระหนี้ขึ้นมา บริษัทที่เป็นคู่ค้ำประกันอาจไม่สามารถหาเงินมาใช้หนี้เงินกู้ได้ โดยบริษัทหลักทรัพย์ ซิติส์ ซีเคียวริตี้ส์ เปิดเผยว่า สัดส่วนการกู้เงินแบบดังกล่าวของภาคเอกชนอยู่ที่ 11% ของสินทรัพย์ ขณะที่บริษัทหลักทรัพย์ เอเวอร์ไบรท์ ระบุว่า 44% ของบรรดาบริษัทดังกล่าว มีระดับความน่าเชื่อถือต่ำกว่า AA- 

“หากบริษัทในภูมิภาคเดียวกันต่างแลกกันค้ำประกันเงินกู้ การดำเนินการดังกล่าวจะสร้างเครือข่ายเชื่อมระหว่างบริษัทจำนวนมากขึ้น และถ้าบริษัทหนึ่งในเครือข่ายเกิดไม่สามารถจ่ายหนี้ได้ บริษัททั้งหมดที่อยู่ในเครือข่ายจะได้รับผลกระทบโดยตรงทันที” กังเมิ่ง ผู้อำนวยการ โกลเด้น เครดิต เรตติ้ง ที่จัดระดับความน่าเชื่อถือในจีน กล่าว

หลายฝ่ายคาดว่าจีนจะออกมาตรการใหม่ๆ มากขึ้นอีกในอนาคต เพื่อควบคุมความเสี่ยงหนี้และสกัดอิทธิพลของธนาคารเงา ซึ่งนับเป็นการเดิมพันครั้งใหญ่ โดยยอมเอาเสถียรภาพตลาดทุนมาเสี่ยง ความเคลื่อนไหวครั้งใหม่ล่าสุดจึงน่าจับตาดูว่าจีนจะมีวิธีการใดในการบริหารจัดการครั้งนี้