การกลับมา ของเกมกระดาน

โดย...โยธิน อยู่จงดี ภาพ ทีเค พาร์ค, รอยเตอร์ส, เอเอฟพี

เนิ่นนานจนเราแทบจะจำไม่ได้แล้วว่าครั้งสุดท้ายที่เราเล่นบอร์ดเกมนั้นคือเมื่อไหร่ นับตั้งแต่เกมคอมพิวเตอร์เริ่มเข้ามามีบทบาทความสนุกของเด็กวัยรุ่นยุค 80’s-90’s บอร์ด การเล่นเกมก็เริ่มถดถอยจนแทบกลืนหายไปตามเวลาแม้กระทั่งในความทรงจำ แต่ทว่าในเวลานี้เมื่อเราเดินผ่านตามศูนย์การค้าคอมมูนิตี้มอลล์ ร้านในสถานีรถไฟใต้ดิน หรือแม้กระทั่งร้านคาเฟ่เปิดใหม่ เราจะเห็นกลุ่มคนตั้งแต่วัยรุ่นจนถึงวัยกลางคนนั่งเล่นบอร์ดเกมด้วยกันอย่างสนุกสนาน หรือว่านี่อาจจะเป็นกระแสการกลับมาของบอร์ดเกมยุคใหม่ก็เป็นได้

บอร์ดเกมยุคใหม่โดนใจวัยรุ่น

ธัญสร จันทตรัตน์ นักจัดการความรู้อาวุโส ฝ่ายจัดกิจกรรม อุทยานการเรียนรู้ ทีเค พาร์ค เล่าถึงที่มาที่ไปของการส่งเสริมการเล่นบอร์ดเกมว่า เวลานี้เริ่มเห็นกระแสของการเล่นบอร์ดเกมในประเทศไทยกำลังเติบโตขึ้นเรื่อยๆ มีการเล่นตามสถานศึกษาเพื่อใช้ในการสอนในบางวิชา และร้านบอร์ดเกมคาเฟ่เกิดใหม่ขึ้นเรื่อยๆ เพื่อรองรับความต้องการของกลุ่มคนที่ชอบเล่นบอร์ดเกม ซึ่งมีตั้งแต่รุ่นเด็กไปจนถึงผู้ใหญ่มาเล่นด้วยกัน โดยเฉพาะกลุ่มวัยรุ่นที่กำลังศึกษาในชั้นมัธยมไปจนถึงระดับมหาวิทยาลัยจะชอบเล่นบอร์ดเกมกับเพื่อนๆ มาก

จุดที่ทำให้คนกลับมาสนใจการเล่นบอร์ดเกมก็น่าจะเริ่มมาจากการมาของบอร์ดเกมยุคใหม่ที่มีรูปแบบการเล่นที่หลากหลาย มีสีสันสวยงาม มีความสนุกสนานมากขึ้น และแตกต่างจากบอร์ดเกมยุคเก่าอย่างเห็นได้ชัด ซึ่งบอร์ดเกมยุคเก่าที่เรารู้จักกันก็มีอย่างเกมโมโนโพลีหรือเกมเศรษฐี เกมไพ่ เกมประเภทหมากกระดาน เกมบันไดงูที่นิยมเล่นกันสมัยก่อน

แต่เกมรุ่นใหม่ที่ได้รับความนิยมในปัจจุบันจะเป็นเกมคาทาน (The Settlers of Catan)  เป็นบอร์ดเกมจากประเทศเยอรมนีที่มียอดจำหน่ายทั่วโลกสูงถึง 15 ล้านกล่อง หรือเกมที่ได้รับความนิยมไม่แพ้กันก็คือเกมค้าเพชร (Splendor) สองเกมนี้จะเป็นเกมรุ่นใหม่ที่นักเล่นบอร์ดเกมทั่วโลกรู้จักกันเป็นอย่างดี

เกมคาทาน เป็นเกมสร้างเมืองของนักสำรวจ จึงจะสอนให้ทุกคนรู้จักเลือกทำเลในการสร้างเมือง เก็บสะสมทรัพยากรและแลกเปลี่ยนทรัพยากรกับคนอื่นๆ เพื่อเปลี่ยนจากหมู่บ้านเล็กๆ ให้เป็นเมืองใหญ่ที่มั่งคั่ง จากกระแสความดังของเกมคาทานนี้ทำให้เกิดหมู่ผู้คนที่นิยมเล่นบอร์ดเกมในแถบทวีปยุโรปเป็นอย่างมาก ส่วนเกมค้าเพชรนั้นจะเป็นเกมที่มีรูปแบบการเล่นง่ายๆ ตัวเกมจะให้เราเป็นนักค้าเพชรและพัฒนาระดับเพชรเพื่อให้เป็นที่ยอมรับของขุนนางแห่งยุคเรอเนสซองซ์

จากกระแสทั้งสองเกมก็เริ่มมีนักพัฒนาบอร์ดเกมหน้าใหม่ๆ ที่เข้ามาพัฒนาบอร์ดเกมให้มีความหลากหลายมากขึ้น ในปัจจุบันบอร์ดเกมรุ่นใหม่ๆ หลักๆ ก็จะมีเกมของโซนยุโรปและโซนอเมริกา รูปแบบเกมก็จะแตกต่างกัน โซนยุโรปก็จะเน้นในการคิดวางแผนเยอะๆ ตัวเกมก็จะออกแบบมาในแนวคลาสสิกดูหรูหราน่าเล่น ส่วนทางอเมริกันก็จะเน้นแนวแอ็กชั่นวางแผนสงครามสู้รบ ซึ่งปัจจุบันนักพัฒนาเกมก็ไม่ได้จำกัดอยู่แค่ 2 โซนนี้อีกต่อไป ตอนนี้ก็เริ่มบอร์ดเกมของคนไทยและบอร์ดเกมของประเทศญี่ปุ่นและจีน หรืออาจจะเรียกได้ว่าเป็นเกมในโซนเอเชียเข้าสู่ตลาดบอร์ดเกมมากขึ้น

เมื่อเทียบกับช่วงเวลาประมาณ 5-6 ปีที่แล้ว ใครจะเอาบอร์ดเกมไปขายในงานสัปดาห์หนังสือฯ ผู้จัดงานยังไม่อนุญาตให้มาวางขายเพราะเขาเองไม่รู้จักและไม่แน่ใจว่าจะขายได้หรือไม่ แต่ในปีนี้สามารถวางจำหน่ายในงานสัปดาห์หนังสือฯ ได้แล้ว เพราะมีผู้คนรู้จักมากขึ้น มีเด็กรุ่นใหม่ให้การยอมรับและสนใจมาเล่นมากขึ้น แสดงให้เห็นว่าตอนนี้คนไทยเริ่มมองบอร์ดเกมในมุมมองใหม่ ว่าเป็นเกมที่สามารถใช้เวลาว่างเล่นด้วยกันในครอบครัว กับเพื่อนๆ เป็นเกมที่ทำให้เราได้ลงมือทำด้วยมือตัวเอง ได้คิด ได้วางแผน มองเห็นมีปฏิสัมพันธ์กับผู้เล่นคนอื่นๆ ในสถานการณ์จริงๆ

บอร์ดเกม 4 ประเภท

นนท์ชัย บุญเกิด เกมมาสเตอร์ บอร์ดเกม อธิบายเพิ่มเติมว่า ดูรูปแบบของเกมก็จะมีอยู่หลายรูปแบบ บางเกมก็อาจเป็นแนวผสมผสานกันเพื่อให้เกิดความสนุกในรูปแบบใหม่ แต่หลักๆ แล้วแบ่งออกเป็น

1.เกมสำหรับครอบครัว เป็นเกมที่สามารถเล่นได้ตั้งแต่พ่อแม่จนถึงเด็กๆ เล็กๆ มีกฎกติกาง่ายๆ เล่นได้สนุกและเล่นซ้ำได้อีกเรื่อยๆ คิดแบบง่ายๆ วางแผนไม่ต้องซับซ้อนมาก เล่นได้ตั้งแต่เด็ก 5 ขวบขึ้นไปจนถึงรุ่นคุณตาคุณยายก็สามารถมาเล่นด้วยกันได้ เช่น เกม Sleeping Queen เป็นเกมที่มีการวางแผนเล็กๆ น้อยๆ มีกลเม็ด มีลูกเล่นในการแสดงกันในครอบครัว แล้วก็ได้ทักษะในการบวกคิดคำนวณกันไปด้วย และอีกเกมหนึ่งที่แนะนำให้มีติดบ้านกันไว้ก็คือเกมคาทาน ซึ่งเป็นเกมที่มีรูปแบบสามารถเล่นซ้ำได้เรื่อยๆ

2.เกมแนวปาร์ตี้ เกมนี้จะคล้ายครอบครัวแต่ว่าจะเน้นสีสันเฮฮา แกล้งกัน เรียกเสียงหัวเราะ มีการโกหกกันบ้าง ข่มขวัญกันบ้าง ซึ่งเกมปาร์ตี้นี้ก็จะทำให้เราเห็นตัวตนของเพื่อนในอีกมุมหนึ่ง ซึ่งเราไม่สามารถรับรู้ในมุมนี้จากชื่อประจำวันทั่วไปของเขา

3.เกมแนววางแผน เป็นเกมที่เน้นการคิดวางแผนล่วงหน้า คนที่ชอบคิดล่วงหน้าเก่งๆ จะติดเกมนี้มาก  อย่างเช่น เกมคาทานที่ฮิตๆ กันอยู่ในเวลานี้ ก็เป็นเกมวางแผนได้เหมือนกัน หรือบอร์ดเกมดังๆ อย่าง เกม ออฟ โทรน ที่มาจากหนังสือนวนิยาย หรือ วอร์ แฮมเมอร์ 40,000 ก็ถือเป็นบอร์ดเกมวางแผนชนิดหนึ่ง ที่ต้องใช้เวลาเล่นไม่ต่ำกว่า 6 ชั่วโมงกว่าจะจบเกม

4.เกมแนวเนื้อเรื่อง เป็นเกมที่เล่นครั้งเดียวจบ หากกลับมาเล่นซ้ำความสนุกจะลดลง แต่ก็อาจจะมีบางเกมที่มีรูปแบบการจบที่แตกต่างกันออกไป เหมือนกับเราอ่านหนังสือเล่มหนึ่ง พอรู้ตอนจบแล้วก็คือจบเกม แต่บางเกมก็ใช้เพียงแค่หนังสือเพียงเล่มเดียวและผู้ดำเนินเกม 1 คน ให้เพื่อนๆ ทุกคนมาร่วมอ่านและเล่นไปด้วยกัน อย่างเช่น เกมหมาป่า (Werewolf) เกมนี้สามารถเล่นได้ตั้งแต่ 10 คน ไปจนถึง 40 คน โดยแต่ละคนจะได้การ์ดกำหนดตัวละครว่าใครจะได้เป็นชาวบ้านหรือหมาป่า เกมจะดำเนินไปเรื่อยๆ พอถึงจุดที่ผู้ดำเนินเกมบอกว่ามีคนตายต้องออกจากเกมนี้ไป เพราะถูกหมาป่าฆ่าตาย คนที่เล่นเป็นชาวบ้านก็ต้องหาให้ได้ว่าเพื่อนคนไหนที่น่าจะเป็นหมาป่า ส่วนคนที่เล่นเป็นหมาป่าก็ต้องแฝงตัวแนบเนียนอยู่ในกลุ่มชาวบ้าน ซึ่งจะมีทั้งการใส่ร้ายป้ายสีอีกคนเพื่อให้ตัวเองหลุดจากกลุ่มผู้ต้องสงสัยให้มากที่สุด

“หากจะให้ผมแนะนำบอร์ดเกมที่ควรมีติดบ้านคิดว่าน่าจะเป็นเกมคาทาน เป็นบอร์ดเกมพื้นฐานแรกที่ควรเล่น ตามด้วยเกม Sleeping Queen เป็นการ์ดเกมที่เล่นง่ายๆ สนุกกันได้ในครอบครัว แต่อย่างไรก็ดีบอร์ดเกมมีมากมาย เราอาจจะลองศึกษาด้วยการเล่นตามร้านจำหน่ายบอร์ดเกมใกล้บ้าน เพื่อทดลองเล่นดูว่าชอบบอร์ดเกมแนวไหนมากที่สุด ก่อนจะตัดสินใจซื้อมาเล่นที่บ้าน”

สนุกดี-มีประโยชน์

ธัญสร  เสริมต่อว่า “หากว่าเราจะโยงทักษะในการเล่นบอร์ดเกมเข้ากับศตวรรษที่ 21 และไทยแลนด์ 4.0 คุณจะพบว่าการเล่นบอร์ดเกมนั้นสามารถพัฒนาทักษะที่จําเป็นต่อศตวรรษที่ 21 ค่อนข้างที่จะเยอะมาก ตั้งแต่ในเรื่องของการยืดหยุ่นการปรับตัวให้เข้ากับสถานการณ์ต่างๆ พัฒนาการความสามารถในการแก้ไขบริหารการจัดการทรัพยากรให้เกิดประสิทธิผลและประสิทธิภาพสูงสุด

“ในเรื่องของระบบการคิด เกมมีเงื่อนไขแบบนี้ ในเมื่อมีเงื่อนไขแบบนี้เหตุและผลจะเป็นอย่างไร ถ้าเราทำแบบนี้เหตุและผลจะเป็นอย่างไร ถ้าเกิดเราจะต้องการผลอีกแบบหนึ่งเราจะต้องทำอย่างไร นั่นคือสิ่งที่เราจะต้องปรับตัวและเรียนรู้ในเรื่องของระบบกระบวนการคิดในแบบในการแก้ไขสถานการณ์เฉพาะหน้าในทันทีทันใด

“อีกอย่างหนึ่งก็คือการเล่นบอร์ดเกมนั้นสามารถสร้างสกิลได้มากกว่า ในระดับที่ลงลึกได้มากกว่าการเล่นเกมคอมพิวเตอร์ เพราะว่าเราได้ลงมือทำ มีการพูดคุย มีการแลกเปลี่ยนปฏิสัมพันธ์ที่ตอบโต้กับผู้เล่นคนอื่นๆ บางเกมก็เป็นการจำลองสถานการณ์ในชีวิตจริง เช่น เกมซีวี (CV) เป็นเกมที่ให้เราเล่นเป็นคนคนหนึ่งที่ต้องพัฒนาทักษะความสามารถด้านต่างๆ ในตอนเริ่มต้น และทักษะความรู้เหล่านั้นจะเป็นตัวกำหนดอาชีพของเราในอนาคต และเล่นต่อไปจนกว่าจะประสบความสำเร็จในชีวิต

“บางเกมก็จะสร้างสถานการณ์ในชีวิตจริงที่ผู้ใหญ่ทุกคนต้องเผชิญ โดยเกมนั้นจะให้เรากับเพื่อนๆ ช่วยกันขนสมบัติออกจากเกาะให้มากที่สุด แต่ในขณะเดียวกันก็จะมีการแกล้งเพื่อนที่ช่วยกันมาให้ออกจากเกมเพื่อที่เราชนะในเกม ซึ่งผู้เล่นจะต้องเรียนรู้ทั้งการทำงานร่วมกันเป็นทีม และต้องทำอย่างไรก็ได้เพื่อเป็นผู้ชนะเพียงคนเดียวในเกมนั้น ดูเป็นเกมที่โหดร้าย แต่นี่คือการฝึกทักษะการแก้ปัญหาในชีวิตจริงที่เด็กๆ จะได้สัมผัสในเกมนี้ ถามว่าเรื่องแบบนี้เป็นสิ่งที่เราควรให้เด็กได้เรียนรู้ไหม ก็คงไม่ใช่ แต่ขึ้นอยู่กับว่าเราจะสอนเด็กๆ ให้เรียนรู้วิธีการจัดการกับปัญหานั้นอย่างไร กับสิ่งที่เกิดขึ้นในเกมก่อนที่พวกเขาจะเผชิญกับโลกความเป็นจริงมากกว่า”