ท่าเรือปากบารา การพัฒนากับการอนุรักษ์

โดย...ดร.ธนิต โสรัตน์

เมื่อปลายสัปดาห์ที่แล้วการล้มเวทีฟังความคิดเห็นของประชาชนผู้มีส่วนได้-ส่วนเสียในการสร้างท่าเรือปากบารา ที่ อ.ละงู จ.สตูล ที่ทางกระทรวงคมนาคมและหน่วยงานด้านความมั่นคงเป็นผู้จัดเพื่อที่จะได้เดินหน้าโครงการก่อสร้างท่าเรือน้ำลึกฝั่งอันดามัน แต่มีม็อบคัดค้านเกิดการปะทะกันเล็กน้อยจนตำรวจและทหารเห็นว่าจะบานปลายต้องสั่งยกเลิกการประชุม กลุ่มผู้ประท้วงยังท้าทายว่า หากมาอีกก็จะพังเวทีอีก

ท่าเรือปากบาราเป็นโครงการหนึ่งที่ท้าทายแผนพัฒนาตามโรดแมปของรัฐบาล เพราะมีหลายโครงการที่เผชิญหน้ากับมวลชนจนไม่สามารถขับเคลื่อนได้ สำหรับการล้มเวทีรับฟังความคิดเห็นเมื่อวันที่ 16 มี.ค. 2560 ไม่ใช่ครั้งแรก เพราะทุกครั้งเมื่อมีเวทีระดมความเห็นจะมีชาวบ้านกลุ่มหนึ่งออกมาคัดค้าน

บริเวณก่อสร้างกินเนื้อที่บางส่วนของอุทยานแห่งชาติหมู่เกาะเภตรา บอกว่าสวยมาก น้ำใส มีเกาะสวยงามหลายแห่ง มองเห็นอุทยานแห่งชาติเกาะตะรุเตา เป็นพื้นที่ท่องเที่ยวที่ใฝ่ฝันของคนไทยและต่างชาติ นอกจากนี้ยังมีหมู่เกาะอาดังราวี หรือหลีเป๊ะ ซึ่งเป็น “Unseen Thailand” และยังมีเกาะเล็กเกาะน้อยประมาณ 100 แห่ง พื้นทะเลใสแจ๋วเห็นปะการังและหญ้าทะเล ปัจจุบันสตูลกลายเป็นแหล่งท่องเที่ยวทางทะเลที่สำคัญระดับประเทศ ทำรายได้ปีละเป็นหลักหมื่นล้านบาท

ก่อนอื่นต้องเข้าใจว่าโครงการนี้มีทั้งผู้เห็นด้วยและกลุ่มที่คัดค้านที่กังวลว่าจะกระทบแหล่งทำมาหากินทั้งด้านประมงและท่องเที่ยว โดยเฉพาะในช่วงก่อสร้าง 4-5 ปี อาจมีตะกอนทำลายแหล่งปลาและระบบนิเวศจนทำลายแหล่งท่องเที่ยวที่เป็นรายได้หลัก ส่วนเงินที่ใช้ในโครงการ 4 หมื่นล้านบาท ชาวบ้านบอกว่าพวกเขาไม่ได้รับเพราะเงินไปตกอยู่กับบริษัทก่อสร้างขนาดใหญ่ และเมื่อท่าเรือเสร็จจะมีอุตสาหกรรมตามมา ผลประโยชน์จะไปตกอยู่กับคนนอกพื้นที่ แต่ชาวบ้านท้องถิ่นจะไม่ได้อะไร ข้อมูลเหล่านี้คล้ายกับในอดีตที่ผมเคยรับรู้มาด้วยตนเอง

ในฐานะเป็นนักโลจิสติกส์ ถามว่าประเทศไทยควรมีท่าเรือฝั่งตะวันตกหรือไม่ คำตอบคงอยากได้ เพราะก่อนหน้านี้ไปสร้างท่าเรือที่ จ.ระนอง ซึ่งผิดที่ผิดทางเพราะไปสร้างอยู่ก้นซอยใช้ประโยชน์ได้ไม่คุ้มค่า ประเทศไทยเกี่ยวข้องกับการส่งออกต้องอาศัยวัตถุดิบนำเข้า ท่าเรือจึงเป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญ แนวคิดท่าเรือฝั่งตะวันตกรวมไปถึงการขุดคลองลัดเชื่อมฝั่งทะเลอันดามันกับอ่าวไทยมีมานานแล้ว
วันนี้ขนาดเป็นรัฐบาลทหารยังสร้างไม่ได้ อนาคตไทยคงไม่มีโอกาสมีท่าเรือฝั่งตะวันตก

ผมชอบตั้งโจทย์หากไม่มีท่าเรือน้ำลึกฝั่งตะวันตกที่จะเป็น “West Gate” ของประเทศจะกระทบด้านเศรษฐกิจในอนาคตอย่างไรบ้าง ต้องเข้าใจตรงกันก่อนว่า ประเทศไทยขนส่งสินค้าฝั่งตะวันตกประมาณ 20-25% ของมูลค่าการส่งออก ส่วนใหญ่เราค้าขายกับประเทศฝั่งตะวันออก โดยมีตลาดเวียดนาม ฟิลิปปินส์ สิงคโปร์ อินโดนีเซีย จีน ฮ่องกง ญี่ปุ่น เกาหลี ออสเตรเลีย และสหรัฐอเมริกา ขณะที่ตำแหน่งท่าเรือปากบาราไม่ได้อยู่ในจุดที่เรือข้ามมหาสมุทรจะต้องตีวงอ้อมหมู่เกาะนิโคบาร์ที่ขวางทางอยู่

สิ่งที่ต้องเข้าใจคือท่าเรือน้ำลึกเป็นโครงสร้างพื้นฐานหากมีสตางค์ มีอำนาจก็สร้างได้ แต่เรือหรือไลน์เนอร์ที่จะเข้ามาจะมีหรือไม่เป็นอีกเรื่องหนึ่ง เพราะท่าเรือที่ประสบความสำเร็จต้องมีฐานอุตสาหกรรมเข้ามาสนับสนุน ในพื้นที่ภาคใต้ตั้งแต่สุราษฎร์ธานีลงไป 70% ผลิตผลเกี่ยวข้องกับยางพารา ส่วนใหญ่ลูกค้าคือจีนและญี่ปุ่น การขนส่งเกือบทั้งหมดผ่านท่าเรือปีนัง ประเทศมาเลเซีย ซึ่งมีต้นทุนค่าระวางเรือต่ำกว่าท่าเรือแหลมฉบัง 2.5 เท่า ทั้งฐานอุตสาหกรรมที่เกี่ยวกับประมงแปรรูปของภาคใต้ตอนล่างสามารถขนส่งผ่านท่าเรือสงขลาไปต่อเรือที่สิงคโปร์

ผมไม่ได้ไปคัดค้านการก่อสร้างท่าเรือหรือไปสนับสนุนกลุ่มต่อต้าน เพียงแต่กำลังสื่อสารว่าท่าเรือน้ำลึกจะต้องมีเรือข้ามสมุทรเข้ามาเทียบ เรือที่มาต้องมีสินค้าบรรทุกเต็มลำและนำสินค้าเกือบเต็มลำกลับออกไปจึงจะคุ้มค่า คำถามคือในพื้นที่ภาคใต้ทั้งฝั่งอันดามันและอ่าวไทยในปัจจุบันและอนาคตจะมีฐานอุตสาหกรรมอะไรบ้างที่จะพัฒนาต่อยอดไปพร้อมกับโครงการก่อสร้างท่าเรือ

โจทย์ใหญ่คือต้นทุนขนส่งของเอกชนหากใช้ท่าเรือที่ปีนังถูกกว่าก็จะไปทางนั้น ทั้งหมดเป็นปัจจัยที่รัฐบาลต้องนำมาประเมินความเป็นไปได้การสร้างท่าเรือน้ำลึกปากบารา