สลายอำนาจท่อก๊าซ แก้ผูกขาดที่ NGO ไม่สน

ระบบท่อก๊าซและสายส่งไฟฟ้าเป็นสาธารณูปโภคที่ต้องมีเงินลงทุนสูงมาก หากใครสร้างแข่งจะลงทุนซ้ำซ้อน ต้นทุนค่าบริการจะสูงเพราะไม่มีฝ่ายใดหาลูกค้าได้มากพอที่จะคุ้มกับการลงทุน จึงเป็นกิจการที่ “ผูกขาดโดยธรรมชาติ”

แม้ผูกขาดแต่มักเป็นที่ยอมรับหากประกอบการโดยรัฐวิสาหกิจทั้งที่รูปแบบรัฐวิสาหกิจปกติมักทำให้การบริหารอ่อนประสิทธิภาพและเอื้อต่อการคอร์รัปชั่น กำไรจากการผูกขาดอาจไม่ค่อยปรากฏ แต่ผู้บริโภคถูกบังคับให้จ่ายแพงกว่าที่ควรหากต้องเพื่อหล่อเลี้ยงการบริหารที่อ่อนประสิทธิภาพ เสมือนมีกำไรเกินควรที่มิได้เข้ารัฐ แต่ไปเข้ากระเป๋าผู้ที่ได้ผลประโยชน์อันมิควร 

แนวทางที่ใช้กันในสากลจึงให้กิจการที่ผูกขาดโดยธรรมชาติต้องแยกส่วนออกมาให้โปร่งใส และเปิดให้บุคคลที่สามเข้าร่วมใช้ เพื่อให้เกิดการแข่งขันในการให้บริการ โดยการออกกฎหมาย เช่น ในกรณีของไทยคือ พ.ร.บ.การประกอบกิจการพลังงานที่ดึงอำนาจผูกขาดจากองค์กรออกไปให้ Regulator หรือหน่วยกำกับดูแลที่แยกจากฝ่ายนโยบายรัฐ

เป็นการสลายผลร้ายของการผูกขาด

# สมควรทำ! ปรับโครงสร้างแบบนี้ให้กิจการโดยรวมมีประสิทธิภาพสูงขึ้นและลดต้นทุนต่อผู้บริโภค ไม่ว่าจะแปรรูปรัฐวิสาหกิจเข้าตลาดหลักทรัพย์ฯ หรือไม่

# ยิ่งต้องทำ! หากเข้าตลาดฯ เพราะนอกจากสร้างความโปร่งใสยังสกัดอำนาจผูกขาดที่เคยอยู่ในภาครัฐมิให้ไปเข้ามือเอกชน

หลังวิกฤตเศรษฐกิจ 2540 รัฐบาลชวนฯ เริ่มทำแผนแม่บทการแปรรูปรัฐวิสาหกิจ รัฐบาลทักษิณฯ เริ่มแปรรูปรัฐวิสาหกิจซึ่งโดดเด่นที่สุดคือ ปตท.

มีทั้งข้อดี! นอกจากทำให้เป็นองค์กรมีประสิทธิภาพสูงขึ้นแล้วยังมีผลต่อเศรษฐกิจโดยรวม ฟื้นฟูตลาดทุนให้คึกคัก ปตท.สามารถระดมทุนขยายกิจการและช่วยรัฐบาลดูแลโครงการร่วมทุนที่มีปัญหา เช่น โรงกลั่นและปิโตรเคมี ช่วยเศรษฐกิจให้ฟื้นตัวเร็วขึ้น

แต่ก็มีข้อเสีย! เพราะตั้งเป้าดำเนินการเร่งด่วนมาก ทำให้ไม่สามารถแก้ปัญหาการผูกขาดของระบบท่อก๊าซให้เรียบร้อยก่อน แม้การแปรรูปกำหนดให้แยกท่อภายใน 1 ปี แต่รัฐบาลทักษิณก็ได้ยกเลิกนโยบายนั้น 

# ไม่แปลก! ที่ผู้ถือหุ้นรายย่อยไม่ว่าอะไร ส่วนผู้บริหาร ปตท.ยิ่งชอบที่สามารถเก็บการผูกขาดไว้ได้

# แต่แปลก! และน่าเสียดายยิ่งนัก ที่ฝ่าย NGO หรือภาคประชาชนที่เสียงดังวุ่นวายทุกวันนี้ มิได้ประท้วงประณามทักษิณแต่อย่างใด ทำนองเดียวกับที่ไม่คัดค้านการแปรรูปแต่ต้น แม้มีเปิดรับฟังความคิดเห็น
อาจเพราะ “NGO” เป็นพวกทักษิณหรือไม่?

จนหลายปีให้หลัง คงเป็นเพราะการแปรรูปประสบความสำเร็จ ทำให้ ปตท.เป็นบริษัทที่ยังเป็นรัฐวิสาหกิจซึ่งขยายกิจการเติบโตอย่างมากและมีกำไรดีด้วย จึงเริ่มมีการต่อต้าน ทั้งนี้ หากไม่ได้แปรรูปก็คงมิได้เติบโตจนกลายเป็นที่รังเกียจได้ขนาดนี้

นับเป็นเรื่องแปลกประหลาดที่น่าสลดใจ! เพราะการต่อต้านในสื่อออนไลน์อยู่ในขั้นรุนแรง ร้อนเป็นไฟแต่ถูกสุมด้วยความเข้าใจผิดและข้อมูลบิดเบือนหลายๆ อย่าง 

แม้ศาลปกครองจะยกฟ้องคดีแปรรูป ปตท. จากที่รัฐบาลสุรยุทธ์ฯ ได้ผ่าน พ.ร.บ.การประกอบกิจการพลังงาน แต่การผูกขาดท่อก๊าซยังคาราคาซังมาเรื่อยมา เพราะฝ่ายการเมืองไม่มีนโยบายแก้ไข ส่วน Regulator ก็มิได้กล้าใช้อำนาจเต็มตามที่ พ.ร.บ.ได้เขียนไว้ 

มาถึงรัฐบาลประยุทธ์ฯ แม้มีนโยบายจะแยกท่อแต่ก็ถูกขัดขวางโดย NGO  เพียงเพราะคำตัดสินของศาลปกครองไม่ได้อย่างใจ ไม่เพิกถอนการแปรรูป แต่ให้คืนท่อส่วนที่ได้มาจากการใช้อำนาจมหาชนรอนสิทธิ์เอกชน NGO เลยเรียกร้องว่าต้องคืนท่อทั้งหมด ทั้งที่สัดส่วนระบบท่อตอนแปรรูป (ปี 2544) เป็นเพียง 60% ของระบบในปัจจุบัน (ปลาย 2559) 

ในส่วนของท่อก๊าซที่ ปตท.คืนรัฐตามคำพิพากษา ซึ่งเป็น 15% ของทั้งหมดในปี 2544 มีการเช่าจากกรมธนารักษ์กลับมาใช้งาน ก็มีการใส่ไคล้ว่า ปตท.ฟันกำไรถึง 59-73 เท่าตัวของค่าเช่า เป็นการเปรียบเทียบอย่างบิดเบือน เพราะรายได้ค่าผ่านท่อมีทั้งที่ผ่านส่วนที่เช่ากรมธนารักษ์และส่วนอื่นๆ ซึ่งรวมถึงท่อก๊าซเส้นใหม่ๆ จำนวนมากที่มีการลงทุนสูงต่อเนื่องหลังแปรรูป

เนื่องจากยังไม่แยกท่อเพราะถูก NGO ต้าน จึงยังไม่มีความโปร่งใสว่ากำไรในกิจการท่อก๊าซของ ปตท. มีมากน้อยแค่ไหน และก็ยังไม่มีบุคคลที่สามเริ่มใช้ท่อแข่งกับ ปตท.ทั้งที่รัฐบาลประยุทธ์ได้เปิดทางแล้ว

ส่วนหนึ่งเพราะ ปตท.ได้ “จอง” ท่อไว้ล่วงหน้าในฐานะผู้ลงทุนที่ต้องจัดหาก๊าซและหาลูกค้าล่วงหน้าจึงจะลงทุนได้ อีกส่วนหนึ่งเพราะกิจการไฟฟ้ายังไม่มีการแยกสายส่งและศูนย์ควบคุมระบบ จึงยังไม่เกิดบุคคลที่สามที่มีศักยภาพพอที่จะเข้ามาใช้ท่อแข่งกับ ปตท. ซึ่งจะได้เล่าในโอกาสต่อไป

แทนที่จะบิดเบือนให้เกิดความชิงชัง NGO น่าจะสนับสนุนการแยกท่อ และช่วยกันจับตา-กดดัน Regulator ผู้มีอำนาจตามกฎหมายที่จะสลายผลร้ายของการผูกขาดโดยธรรมชาติ ทั้งในกิจการท่อก๊าซและไฟฟ้า

NGO ไทยจะได้เป็นพลังที่สร้างสรรค์อย่างแท้จริง