วิธีรักษาศีรษะล้าน

โดย...ดร.พญ.รัชต์ธร ปัญจประทีป สาขาตจวิทยา ภาควิชาอายุรศาสตร์ คณะแพทยศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ภาวะผมบาง ศีรษะล้านแบบพันธุกรรม (Androgenetic Alopecia) เป็นปัญหาบั่นทอนบุคลิกภาพและความมั่นใจของผู้ประสบปัญหาอย่างยิ่ง โดยโรคนี้มักพบรุนแรงในเพศชายมากกว่าเพศหญิง

ในอดีตภาวะผมบาง ศีรษะล้านแบบพันธุกรรม เป็นปัญหาของชาวตะวันตกมากกว่าคนไทย แต่ปัจจุบันชายไทยมีปัญหาศีรษะล้านเพิ่มขึ้นมาก และหลายท่านผมบางก่อนวัยโดยไม่มีประวัติศีรษะล้านในครอบครัว

สาเหตุของโรคผมบางศีรษะล้านจากพันธุกรรมเกิดจากปัจจัย 3 ปัจจัยหลัก คือ

1.เมื่อเข้าสู่วัยรุ่นมีการสร้างฮอร์โมนชาย (Testosterone) เพิ่มขึ้น ฮอร์โมนนี้จะเร่งให้เส้นผมบริเวณขมับและกลางกระหม่อมบางลง และมีอายุสั้นลง เส้นผมจะผลัดก่อนกำหนดบ่อยครั้ง

2.พันธุกรรมซึ่งถ่ายทอดเป็นยีนเด่น พันธุกรรมอาจเป็นตัวกำหนดลักษณะของต่อมผม พบว่าเซลล์รากผมบริเวณขมับและกลางกระหม่อมจะมีจำนวนตัวรับสำหรับฮอร์โมนชาย (Androgen Receptor) สูงกว่าผมบริเวณท้ายทอยถึง 1.5 เท่า ทำให้เส้นผมเกิดการหลุดร่วง และบางลงตามลำดับ

3.อายุที่เพิ่มมากขึ้นและปัจจัยแวดล้อมอื่นๆ อายุที่เพิ่มขึ้น ร่วมกับภาวะการอักเสบของหนังศีรษะอย่างต่อเนื่อง อาจทำให้ผมร่วงมากขึ้นได้ เช่น หนังศีรษะอักเสบจากเชื้อยีสต์ หรือแม้กระทั่งแสงแดด และความเครียด

ลักษณะและความรุนแรงของโรค

ในผู้ชายผมร่วงจากพันธุกรรมเริ่มจากมีการร่นของแนวผมด้านหน้าบริเวณขมับ 2 ข้าง ต่อมาจะลามไปยังบริเวณกลางกระหม่อม ถ้าโรคดำเนินต่อไป ผมจะบางทั่วๆ ศีรษะ ยกเว้นบริเวณชายผมด้านหลังและด้านข้าง โดยในโรคนี้ผมจะร่วงโดยเฉลี่ยประมาณ 5% ต่อปี

ส่วนโรคผมบางจากพันธุกรรมในผู้หญิงผมจะบางกลางกระหม่อม หรือบริเวณแสกของผมกลางของศีรษะ ในผู้หญิงบางรายอาจผมบางบริเวณด้านหน้า แต่ความรุนแรงของโรคในผู้หญิงจะน้อยกว่า ผมอาจบางลง แต่ไม่ถึงกับมีภาวะศีรษะล้าน

แนวทางการรักษาโรคแบ่งออกเป็น 2 กลุ่มใหญ่ คือ การรักษาด้วยยา และการผ่าตัดปลูกย้ายเส้นผม

1.การรักษาด้วยยา ปัจจุบันมียา 2 ชนิดที่ผ่านการรับรองจากองค์การอาหารและยา (อย.) ให้ใช้รักษาโรคผมบาง ศีรษะล้านแบบพันธุกรรมในเพศชาย คือยาทา 2-5% Minoxidil และยารับประทาน Finasteride โดยควรอยู่ภายใต้การดูแลจากแพทย์

ยาชนิดทา Minoxidil 2-5% ทาครั้งละประมาณ 1 มิลลิลิตรลงบนหนังศีรษะบริเวณที่ผมบาง วันละ 2 ครั้ง หลังทานาน4-6 เดือน ยาจะออกฤทธิ์กระตุ้นเส้นผมเดิม ซึ่งมีขนาดเล็กให้มีความหนา ดำ และยาวขึ้น ผลข้างเคียงพบได้น้อย อาจมีอาการแดงคัน หรือระคายเคืองหนังศีรษะได้ ถ้าได้ผลดีจำเป็นต้องทายาไปตลอดชีวิต

สำหรับยารับประทาน Finasteride เป็นยารักษาโรคต่อมลูกหมากโต แต่ได้ผลดีในการรักษาโรคผมบางจากพันธุกรรมด้วย มีฤทธิ์ทำให้ฮอร์โมนเพศชาย บริเวณหนังศีรษะและต่อมขนมีปริมาณลดลง สามารถลดการหลุดร่วง และเพิ่มจำนวนเส้นผมได้ โดยผมเพิ่มขึ้นชัดเจนหลังการรักษาใน 12 เดือน มีผลข้างเคียงน้อย เช่น ความรู้สึกทางเพศลดลง พบร้อยละ 0.3-3 แต่ไม่มีผลต่อการสร้างสเปิร์ม เป็นยาที่ค่อนข้างปลอดภัย

2.การผ่าตัดปลูกผม (Hair Transplantation) เป็นการผ่าตัดย้ายเซลล์รากผมจากบริเวณท้ายทอยและด้านข้าง ซึ่งเป็นรากผมที่แข็งแรงมายังตำแหน่งที่มีปัญหาผมบาง ศีรษะล้าน การผ่าตัดปลูกผมในปัจจุบันนี้ได้ผลดี และปลอดภัยมาก เนื่องจากเป็นการผ่าตัดเล็กที่ไม่ต้องดมยาสลบ

ขั้นตอนการผ่าตัด แพทย์จะวาดแนวผมใหม่ให้เหมาะสมกับรูปหน้า การนำผมออกมาจากทางด้านหลัง มี 2 วิธีหลักคือ การผ่าตัดหนังศีรษะพร้อมรากผม หรือการเจาะรูเส้นผมทีละรู หลังจากได้หนังศีรษะแล้ว จะตัดแบ่งผมโดยใช้กล้องจุลทรรศน์กำลังขยาย 10 เท่า แยกเป็นกอเล็กๆ เลียนแบบธรรมชาติ โดยผม 1 กอ หรือ 1 กราฟต์ จะประกอบด้วยผมตั้งแต่ 1-4 เส้น

ต่อมากราฟต์เล็กๆ เหล่านี้จะถูกปลูกลงบริเวณที่ต้องการ แต่ต้องไม่ทำอันตรายต่อรากผมเดิมและองศาของผมที่มีอยู่ ทำให้ผลที่ได้ออกมาดูธรรมชาติ ผมที่ปลูกจะเริ่มงอกใหม่หลังผ่าตัด 3-4 เดือน จากนั้นจะยาวขึ้นและอยู่ถาวร

จำนวนกราฟต์ที่ใช้และจำนวนครั้งในการผ่าตัดขึ้นอยู่กับว่าบริเวณผมบางมีมากน้อยเพียงไร และขึ้นอยู่กับคุณภาพและปริมาณผมที่เหลือบริเวณท้ายทอยด้วย อาจต้องผ่าตัด 1-3 ครั้ง

สำหรับการรักษาใหม่ๆ ได้แก่ การใช้แสงเลเซอร์ความเข้มข้นต่ำ หรือการฉีดเกล็ดเลือดเข้มข้น ผลการรักษายังไม่มีความแน่นอน