ภูมิต้านทานชีวิต

โดย...ชัยยศ จิรพฤกษ์ภิญโญ เครือข่ายพุทธิกา http://www.budnet.org

“ไม่รักชีวิตหรือ ทำไมทำแบบนี้”

“ไม่รักตนเองก็สงสารพ่อแม่บ้าง ฆ่าตัวตายมันบาปนะ”

ข้างต้นคือตัวอย่างมุมมองที่คนส่วนใหญ่มีต่อคนคิดฆ่าตัวตาย ข้อมูลสถิติในเรื่องนี้คือ ผู้หญิงมีอัตราการฆ่าตัวตายสูงกว่าผู้ชาย แต่อัตราความสำเร็จจะน้อยกว่า เนื่องด้วยการฆ่าตัวตายของผู้ชายจะมีความรุนแรงมากกว่า เกิดอะไรขึ้นเมื่อใครคนหนึ่งตัดสินใจจบชีวิตตนเองเช่นนี้

เมื่อใครคนหนึ่งเผชิญความทุกข์ ความเศร้าที่รุมเร้าจิตใจรุนแรง จนกระทั่งพฤติกรรมมีความผิด แปลก เช่น อารมณ์ความรู้สึกแปรปรวน ไร้เรี่ยวแรง ไร้กำลังใจที่จะดำเนินชีวิต โลกรอบตัวเป็นเสมือนสีดำ นี่คือส่วนหนึ่งของอาการป่วยจากโรคซึมเศร้า ความทุกข์ ความเศร้า ความเจ็บปวดในจิตใจรุมเร้า จนหลายครั้งความคิด การกระทำที่ต้องการฆ่าตัวตายก็อาจจะเข้ามา และหากรุนแรงมากขึ้น ไม่ได้รับการดูแลรักษาทันท่วงที การฆ่าตัวตายก็อาจจะเกิดขึ้น กรณีวรรณกรรม “โรมิโอ จูเลียต” โศกนาฏกรรมฉากจบคือ จูเลียตฆ่าตัวตายเพราะความเข้าใจผิดว่าโรมิโอยอดรักของตนตายแล้ว แล้วเมื่อโรมิโอพบว่าจูเลียตยอดรักของตนฆ่าตัวตาย โรมิโอจึงตัดสินใจขอตายจริง ฆ่าตัวตายตามจูเลียต อารมณ์ชั่ววูบหรือแรงบีบคั้น ทำให้คนทั้งคู่ตัดสินใจหาทางออกให้กับตนเองเช่นนี้ การหาทางออกโดยการทำลายชีวิตจะโดยอารมณ์ชั่ววูบ หรือโดยการเจ็บป่วยจากโรคซึมเศร้า สิ่งที่คล้ายคลึงกันคือ การฆ่าตัวตายคือวิธีรับมือกับความทุกข์แสนสาหัสที่เข้ามา เป็นการกระทำภายใต้ภาวะความไม่ปกติสุขของผู้กระทำ

มุมมองจิตบำบัดชี้ว่า อาการซึมเศร้านั้นคือ วิธีรับมือกับความทุกข์ ความเจ็บปวดที่เกิดขึ้นในจิตใจ แท้จริงพวกเขารักชีวิตมาก รักมากทะนุถนอมมากจนเลือกหนทางทำลายชีวิตเพื่อชีวิตไม่ต้องอดทน แบกรับความทุกข์ทรมานในจิตใจอีกต่อไป ความหมายนี้ จึงหมายถึง ตัวความรู้สึก (ทุกข์ เจ็บปวด) ใหญ่โตกว่าตัวเรา ดังนั้นด้วยสภาพเช่นนี้ตัวเราจึงมีสภาพไร้ทางเลือก ไร้อำนาจการปกป้องตนเอง หนทางการช่วยเหลือผู้ป่วยซึมเศร้าที่คิดฆ่าตัวตายเหล่านี้ หรือกับบุคคลที่กระทำด้วยอารมณ์ชั่ววูบ คือ การช่วยเหลือเพื่อให้ผู้ป่วยสามารถคืนสู่ความเข้มแข็ง คืนสู่ความตระหนักรู้ในคุณค่า ในความหมายชีวิต คืนสู่แก่นแท้ในตนเองว่า “เราคือใคร”

ภาวะชีวิตที่ได้เชื่อมโยงได้ค้นพบแก่นแท้คุณค่าชีวิต “เราคือใคร” ช่วยให้ผู้ป่วยได้พบขุมทรัพย์ในตนเอง ได้พบความสามารถในการอยู่ร่วมกับความทุกข์ทรมานเจ็บปวด โดยที่ความทุกข์เจ็บปวดนั้นไม่สามารถทำร้ายตัวเรา หรือกัดกินตัวเรา กล่าวโดยเปรียบเทียบกระบวนการเยียวยาช่วยเหลือผู้ป่วยก็คือ การคืนหรือสร้างความสามารถให้ผู้ป่วยมีภาวะชีวิตที่ใหญ่กว่าตัวความรู้สึก (ทุกข์ เจ็บปวด) ชีวิตมีศักยภาพ และความสามารถ ความเข้มแข็งมากกว่าตัวความรู้สึก

ระบบความสัมพันธ์เชิงวัฏจักรในโลกนี้ มีผู้ล่าและเหยื่อ มีฤดูกาลของความงอกงาม ตายจากไป แล้วงอกงามขึ้นใหม่ มีระบบชีวิตที่มีทั้งผู้ผลิต ผู้บริโภคและผู้ย่อยสลาย สมดุลธรรมชาติในจิตใจก็เช่นกัน มีทั้งความสุข ความทุกข์ การอยู่รอดและการเติบโต และเพื่อที่เราแต่ละคนจะอยู่รอดและเติบโต งอกงาม บททดสอบชีวิตที่เข้ามา ท้าทายชีวิตเราเป็นระยะๆ คือ เรามีความสุข แล้วความทุกข์ก็จะเข้ามา มีคนชื่นชม รักใคร่ สรรเสริญ แล้ววันหนึ่งก็พบว่ามีคนนินทากล่าวร้ายตัวเรา มีความสมหวัง ผิดหวังเข้ามา โลกธรรม 8 อันประกอบด้วย ลาภ ยศ สรรเสริญ สุข เสื่อมลาภ เสื่อมยศ นินทาว่าร้าย ทุกข์ เป็นสิ่งที่เข้ามาในระบบชีวิต ระบบความสัมพันธ์ ผ่านเข้า จากไปแล้วก็ผ่านเข้ามาอีก

ชีวิตที่ปราศจากการเรียนรู้ การฝึกฝนเพื่อเข้าถึง และยอมรับความจริงของชีวิต ชีวิตที่ติดจมกับความไม่รู้ จึงหมายถึงชีวิตที่ปราศจากภูมิคุ้มกัน และเมื่อปราศจากภูมิคุ้มกันชีวิต ชีวิตที่เป็นอยู่ก็จะมีแต่การเบียดเบียนตนเอง และผู้อื่น การเบียดเบียนที่ก่อผลกระทบทางลบ และสร้างสิ่งเลวร้ายต่อๆ ไป การสร้างภูมิคุ้มกันชีวิตให้กับตนเอง จึงเป็นพันธกิจของชีวิตที่ต้องเรียนรู้ ฝึกฝนตั้งแต่เด็ก เป็นเนื้อหาวิชาชีวิตที่ต้องศึกษาเรียนรู้ ครูคนแรกคือ พ่อแม่ คือแบบอย่างการเรียนรู้สำคัญที่จะส่งมอบวิชาชีวิตเพื่อเด็กๆ ได้เติบโตเป็นผู้ใหญ่ที่มีภูมิคุ้มกันชีวิต เช่น เรียนรู้รับผิดชอบการกระทำ ความคิด ความรู้สึกของตนเอง เรียนรู้ที่จะคบหากัลยาณมิตร ดูแลมิตรภาพความสัมพันธ์ ซึ่งหมายถึงการเรียนรู้ ใส่ใจความรู้สึกของคนอื่น  

พร้อมๆ กับการเรียนรู้เพื่อมีความสามารถที่จะตอบรับหรือปฏิเสธสิ่งที่เข้ามากระทบชีวิตได้เหมาะสม ตามกาลเทศะ และบริบทเรื่องราว พร้อมกับการเรียนรู้ตนเอง เข้าใจตนเองถึงทัศนคติ ความเชื่อ ระบบคุณค่า อบรมศึกษาตนเองเพื่อสร้างความสามารถให้ตนเองมีทัศนคติที่ดีต่อชีวิต ต่อสังคม บุคคล รอบข้าง ผ่านการศึกษาเรียนรู้ อบรมตนเอง จึงหมายถึงการได้สร้างภูมิคุ้มกันให้กับชีวิต ภูมิคุ้มกันที่ช่วยเราเป็นอิสระจากโลกธรรม 8 ได้ จากความทุกข์ เจ็บปวดที่รุมเร้าชีวิต

Resilence ศัพท์อังกฤษนี้มีความหมายคือ การมีความสามารถคืนสู่สภาพเดิม ยามเมื่อพบสถานการณ์ยากลำบาก การมีภูมิคุ้มกันชีวิตคือ การช่วยให้เรามีความสามารถเผชิญสถานการณ์ยากลำบากโดยที่เรายังคงรักษาความมั่นคงภายใน ความสุขภายในได้ แม้สถานการณ์ยากลำบากจะรุนแรงเพียงใด ชีวิตก็ยังสามารถคืนสู่ความมั่นคงภายในได้

แม้โลกทุกวันนี้ก้าวหน้าด้วยวิทยาการต่างๆ แต่ชีวิตเราทุกคนล้วนมีบททดสอบเข้ามาเสมอๆ และด้วยการเรียนรู้ในการข้ามผ่านข้ามบททดสอบก็จะช่วยเสริมสร้างภูมิคุ้มกันชีวิต

ปีใหม่ที่กำลังเดินทางมา การได้สำรวจ ใส่ใจ และดูแลภูมิคุ้มกันชีวิต คือ พันธกิจชีวิตที่เราต้องดูแล