เปิดนิทรรศการ เวียงกุมกาม

โดย...สมาน สุดโต

อนันต์ ชูโชติ อธิบดีกรมศิลปากร ลั่นฆ้องชัย 3 ลา ที่ศูนย์บริการข้อมูลนักท่องเที่ยวเวียงกุมกาม เมื่อเวลา 10.00 น.ของวันที่ 25 พ.ย. 2559 มิใช่เป็นสัญญาณว่าเมืองหลวงแห่งแรกของล้านนาจะมีการนำเสนอข้อมูลสมบูรณ์ทันสมัยเท่านั้น หากแต่เป็นสัญญาณว่าสถานที่แห่งนี้จะเป็นต้นแบบให้อุทยานประวัติศาสตร์แห่งอื่นๆ เช่น สุโขทัย พัฒนาศูนย์ข้อมูลในรูปแบบเดียวกันด้วย

ท่ามกลางข้าราชการชั้นผู้ใหญ่ทุกระดับของกรมศิลปากร และผู้นำท้องถิ่น เช่น ปลัดจังหวัดเชียงใหม่ นายอำเภอเชียงใหม่ นายก อบต.และองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และประชาชนชาวเชียงใหม่ ที่ชุมนุมกันคับคั่ง ในบรรยากาศแห่งวัฒนธรรมชาวเหนือ มนัส ขันใส ปลัดจังหวัดเชียงใหม่ รายงานว่า การเปิดนิทรรศการถาวรที่ศูนย์ข้อมูลเวียงกุมกามนั้นสำคัญนัก เพราะมิใช่เป็นการประชาสัมพันธ์แหล่งท่องเที่ยวเท่านั้น หากแต่เป็นการใช้เทคโนโลยีใหม่ มานำเสนอข้อมูลทางด้านประวัติศาสตร์ จะช่วยให้ผู้เข้าชมมีความเข้าใจประวัติศาสตร์ง่ายขึ้น ซึ่งหวังว่านิทรรศการถาวรจะช่วยส่งเสริมการเรียนรู้ประวัติศาสตร์ โบราณคดี และมรดกทางวัฒนธรรมให้ยั่งยืนสืบไป

อธิบดีกรมศิลปากร กล่าวว่า กรมศิลป์ขุดแต่งเวียงกุมกามเพื่อให้เป็นมรดกทางวัฒนธรรม มาตั้งแต่ พ.ศ. 2527 และวันนี้ได้จัดตั้งศูนย์บริการข้อมูลนักท่องเที่ยวโดยใช้ระบบมัลติมีเดียที่ทันสมัยเพื่อให้เป็นแหล่งข้อมูลทางวิชาการ ให้ความรู้เรื่องประวัติศาสตร์เวียงกุมกาม และประวัติศาสตร์ล้านนา เพื่อพัฒนาแหล่งท่องเที่ยว และปลูกจิตสำนึกให้เกิดแก่เยาวชนรุ่นใหม่ในการรักษามรดกทางวัฒนธรรมของชาติในเมืองเชียงใหม่ ทั้งนี้ศูนย์ข้อมูลนั้นจัดแสดงในห้องต่างๆ รวม 5 ห้อง เพื่อบอกเล่าเรื่องราว ในระบบมัลติมีเดียใช้เวลาเรียนรู้ไม่เกิน 40 นาที และไม่น่าเบื่อ เพราะเป็นภาพเคลื่อนไหว ซึ่งท่านอธิบดีอนันต์บอกว่า เมื่อราชการจัดให้แล้ว ก็เป็นหน้าที่ของท้องถิ่น ซึ่งประกอบด้วยองค์กรส่วนปกครองท้องถิ่นและประชาชนจะต้องช่วยกันดูแลรักษา

เมื่อลั่นฆ้องชัยแล้วได้เดินชมทุกห้อง พร้อมกับบรรดาผู้ทรงเกียรติที่มาร่วมงาน เริ่มจากห้อง พญามังราย ที่แสดงพระราชประวัติในการสร้างเมืองหลวงแห่งแรกของล้านนา ถัดมาห้องที่ 2 เป็นห้องแสดงวิถีชีวิตชาวเวียงกุมกามที่มีความสุขสงบ ด้วยวิถีชีวิตชาวเมืองที่ทำมาค้าขาย ทำเกษตรกรรม เด็กๆ ขี่ม้าก้านกล้วยอย่างมีความสุข แต่ในที่สุดก็หลีกไม่พ้นธรรม เกิดขึ้น ตั้งอยู่ และดับไป เมื่อเกิดอุทกภัยครั้งใหญ่ จากนั้นก็เกิดการสงครามกับพม่า บ้านเมืองที่มากด้วยผู้คน ก็กลายเป็นเมืองร้าง

ห้องที่ 3 เป็นห้องแสดงสถาปัตยกรรม ห้องนี้จัดแสดงผ่านสื่อวีดิทัศน์ Augmented Reality ทำให้ผู้ชมได้สัมผัสกับความวิจิตรงดงามทางสถาปัตยกรรมอย่างใกล้ชิด ห้องที่ 4 เป็นห้องศิลปกรรมและโบราณวัตถุ จัดแสดงศิลปกรรมและโบราณวัตถุที่บอกเล่าเรื่องราวทางประวัติศาสตร์ของเวียง ที่ต่อมาอยู่ใต้พิภพ เพราะถูกน้ำท่วมใหญ่ ห้องสุดท้ายคือห้องโบราณคดี แสดงถึงการขุดค้นพบนครโบราณใต้พิภพ รวมทั้งภารกิจของสำนักโบราณคดีที่ 8 เชียงใหม่

ขณะที่เดินชมและแสดงความคิดเห็นในการจัดแสดงครั้งนี้ อธิบดีกล่าวแก่โพสต์ทูเดย์ว่าศูนย์ข้อมูลแบบนี้ไม่ใช่ของใหม่ กรมเคยทำมาแล้ว แต่รู้สึกเงียบๆ จึงคิดว่าจะใช้ศูนย์ที่เวียงกุมกามให้เป็นต้นแบบสำหรับนำเสนอข้อมูลในอุทยานประวัติศาสตร์อื่นๆ ที่เล็งไว้ตอนนี้ คือ สุโขทัย

จากนั้นได้นั่งรถรางชมโบราณสถานที่ขุดแต่งเปิดให้ประชาชนทั่วไปชมของจริง เช่น อุโบสถ เจดีย์ วิหาร เป็นต้น โดยมีกำแพงอิฐยืนยันความมีอยู่ กระจายในพื้นที่ 3 ตารางกิโลเมตร ใน อ.สารภี และเมือง และน่าจะมีมากกว่านี้ ถ้าหากประชาชนยินยอมให้ขุดค้น

พญามังรายสร้างเวียงกุมกาม เมื่อ พ.ศ. 1829 (เทียบสมัยพระเจ้าอู่ทอง ที่สร้างอยุธยา พ.ศ. 1893) โดยโปรดให้ขุดคูเวียงทั้ง 4 ด้าน ไขน้ำแม่ปิงมาขังไว้ในคูเมือง เป็นเมืองต้นแบบของเมืองเชียงใหม่ ในระยะต่อมา ส่วนโบราณสถานที่สำคัญมีมากกว่า 40 แห่ง เช่น วัดเจดีย์เหลี่ยม วัดช้างค้ำ วัดธาตุขาว วัดอีค่าง ซึ่งรูปแบบทางศิลปกรรมและสถาปัตยกรรมนี้มีทั้งแบบรุ่นเก่าและสมัยเชียงใหม่รุ่งเรืองปะปนกันไป

โดยเฉพาะที่วัดธาตุขาวนั้น มีเรื่องเล่าว่าเป็นที่บรรจุอัฐิของนางอั้วมิ่งเวียงไชย พระมเหสีของพญามังราย ที่มาบวชชีและก็ได้สิ้นพระชนม์ และสิ้นพระชนม์ที่นี่ สาเหตุบวชชี เพราะเสียพระทัยที่พญามังรายเสียสัตย์ไปได้พระมเหสีองค์ใหม่เป็นชาวพม่า ทั้งๆ ที่เคยสาบานกับนางอั้วมิ่งเวียงไชยไว้ว่าจะมีเธอผู้เดียวเท่านั้น ส่วนพญามังรายที่ผิดคำสาบาน เสด็จสวรรคตเพราะอสนีบาต (ฟ้าผ่า) ในระหว่างที่เสด็จประพาสตลาด

พระธาตุขาวมีจริง แต่เรื่องเล่านี้โปรดใช้วิจารณาญาณ