ปฏิรูปกลไกแต่งตั้ง เพิ่มประสิทธิภาพราชการ

โดย...ทีมข่าวการเมืองโพสต์ทูเดย์

ปัญหาการแต่งตั้งบุคลากรภาครัฐที่ไม่สอดคล้องกับระบบคุณธรรมอันมีเหตุมาจากการเล่นพรรคเล่นพวก การทุจริตซื้อขายตำแหน่ง หรืออคติลำเอียง จนก่อให้เกิดการเลือกปฏิบัติที่ไม่เป็นธรรม เป็นปัญหาของการบริหารราชการแผ่นดินทั้งส่วนกลาง ส่วนภูมิภาค และส่วนท้องถิ่นมาทุกยุคทุกสมัย

ดังจะเห็นได้จากเรื่องร้องเรียนร้องทุกข์ต่อผู้มีอำนาจในการบริหารราชการแผ่นดินและคณะกรรมการพิทักษ์ระบบคุณธรรม (ก.พ.ค.) เป็นจำนวนมาก ตลอดจนมีคดีโต้แย้งการเลื่อนตำแหน่งและโยกย้ายข้าราชการคั่งค้างการพิจารณาอยู่ที่ศาลปกครองจำนวนมากนับร้อยคดี

เป็นที่มาที่ คณะกรรมาธิการขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศด้านการบริหารราชการแผ่นดิน ซึ่งมี พ.ต.ต.ยงยุทธ สาระสมบัติ เป็นประธาน ได้พิจารณาจัดทำรายงานการปฏิรูประบบการแต่งตั้งข้าราชการพลเรือนสามัญและการส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมแก่ข้าราชการ และร่าง พ.ร.บ.ระเบียบข้าราชการพลเรือน ซึ่งที่ประชุมสภาขับเคลื่อนการปฏิรูปประเทศ (สปท.) ได้พิจารณาให้ความเห็นชอบเมื่อวันที่ 8 พ.ย.ที่ผ่านมา

การวิเคราะห์เหตุแห่งการฟ้องคดีด้านการบริหารงานบุคคล สำนักงานศาลปกครอง ได้เคยให้ความเห็น ว่า น่าจะมาจากความบกพร่อง 3 ประการ คือ 1.จากตัวกฎหมาย กฎ และระเบียบ การแต่งตั้งที่ไม่เหมาะสม มีช่องโหว่และมีจุดอ่อน 2.ความบกพร่องของเจ้าหน้าที่ 3.ความบกพร่องที่มา จากตัวผู้บริหารสูงสุด

สำหรับข้อเสนอแนวทางการแก้ไขปัญหาข้อบกพร่องของหลักเกณฑ์ ได้แก่ 1) ควรมีการรวบรวมระเบียบ ข้อกำหนด หนังสือเวียนต่างๆ ของ ก.พ. โดยเฉพาะเรื่องการแต่งตั้งข้าราชการควรรวมไว้เป็นประมวลหรือระเบียบเดียวเพื่อสะดวกในการสืบค้นอ้างอิงในการนำไปใช้ในการปฏิบัติ

2) หลักเกณฑ์และวิธีการ รวมทั้งขั้นตอนในการดำเนินการแต่งตั้งของ ก.พ. ควรสั้นกระชับ ชัดเจน ลดขั้นตอนให้เหลือน้อยที่สุด 3) ก.พ.ควรกำหนดหลักเกณฑ์และวิธีการแต่งตั้งข้าราชการให้มีความชัดเจน มีตัวชี้วัดที่อธิบายได้อย่างโปร่งใสพร้อมตัวอย่างและแจ้งเวียน รวมทั้งประชาสัมพันธ์ให้ข้าราชการทราบอย่างสม่ำเสมอ

4) ก.พ.ควรกำหนดแนวทาง วิธีการในแต่ละเรื่องให้ละเอียด โดยควรยกตัวอย่างข้อผิดพลาดของส่วนราชการต่างๆ เพื่อลดข้อผิดพลาดนั้น 5) ก.พ.ควรเร่งรัดออกหลักเกณฑ์การแต่งตั้งข้าราชการตามมาตรา 63 เพื่อให้เป็นปัจจุบันและสอดคล้องกับ พ.ร.บ.ระเบียบข้าราชการพลเรือน พ.ศ. 2551

ข้อเสนอแก้ไขข้อบกพร่องของการนาหลักเกณฑ์มาใช้ได้แก่ 1) ก.พ.ควรกำหนดแนวทางที่ชัดเจนในการนำหลักเกณฑ์การแต่งตั้งที่ส่วนราชการนำไป ใช้และเผยแพร่ให้ทั่วถึง ป้องกันความลักลั่นในการปฏิบัติตามหลักเกณฑ์ 2) กำหนดมาตรการห้ามกรรมการคัดเลือกมิให้มีบทบาทในฐานะผู้พิจารณาแต่งตั้งข้าราชการที่ขัดแย้งกันจนอาจทำให้เสียความเป็นกลาง 3) ปรับปรุงระบบข้อมูล ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับประวัติ ผลงานประสบการณ์ประวัติการดำรงตำแหน่ง ความดีความชอบ การกระทาทางวินัยของข้าราชการแต่ละคนให้สมบูรณ์ทันสมัยอยู่เสมอ

ข้อเสนอแก้ไขปัญหาเกี่ยวกับการใช้ดุลพินิจของผู้มีอำนาจแต่งตั้ง 1) ส่วนราชการต้องเปิดโอกาสให้ข้าราชการทุกคนได้มีโอกาสสมัครเข้ารับการคัดเลือกเพื่อแต่งตั้งทันทีที่มีตำแหน่งว่างในโอกาสแรกที่กระทำได้ 2) ผู้มีอำนาจในการสั่งบรรจุต้องพิจารณาแต่งตั้งข้าราชการโดยใช้ดุลพินิจสอดคล้องกับระบบคุณธรรมตามกฎหมาย หากละเลยมีโทษทางวินัย

3) การพิจารณาคัดเลือกเพื่อเสนอชื่อผู้สมควรได้รับการคัดเลือกต่อผู้มีอำนาจต้องกระทำโดยคณะกรรมการที่ประกอบไปด้วยกรรมการที่เป็นกลางตามกฎหมาย และต้องแจ้งรายชื่อกรรมการให้ผู้เข้ารับการแต่งตั้งทราบเพื่อคัดค้าน 4) ควรมีการกำหนดแนวทางและขอบเขตการใช้ดุลพินิจให้ชัดเจน เพื่อจำกัดการใช้ดุลพินิจโดยมิชอบ  5) ในการออกคาสั่งแต่ละครั้ง ควรให้มีการระบุเหตุผลชัดเจนโดยเคร่งครัด

6) ควรมีการส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรมของผู้มีอำนาจแต่งตั้งอย่างสม่ำเสมอ 7) ควรนำกระบวนการสอบที่มีหลักเกณฑ์การให้คะแนนมาใช้ประกอบในการเลื่อนตำแหน่ง เพื่อช่วยจำกัดการ ใช้อำนาจดุลพินิจ 8) ต้องมีการเปิดเผยข้อมูลการพิจารณาและมติที่ประชุมทุกครั้ง ที่มีการประชุมพิจารณาโยกย้ายแต่งตั้ง

ข้อเสนอแก้ไขข้อบกพร่องที่เกิดจากการแทรกแซงการแต่งตั้งข้าราชการจากภายนอก 1) กำหนดโทษไว้ในกฎหมาย กรณีผู้ดำรงตำแหน่งทางการเมืองแทรกแซงการแต่งตั้งข้าราชการ 2) ควรมีบทกำหนดโทษทางกฎหมายและโทษทางวินัยแก่ผู้แทรกแซงและผู้ที่ยินยอมให้มีการแทรกแซงทั้งสองฝ่าย 3) สร้างจิตสำนึกให้ตระหนักในประโยชน์ราชการและสาธารณะเป็นหลัก ไม่หวังผลตอบแทน 4) ส่งเสริมให้การแต่งตั้งข้าราชการให้มีคุณธรรมและจริยธรรมตามหลักธรรมาภิบาล

ปัญหาการส่งเสริมคุณธรรมและจริยธรรม 1) กำหนดมาตรการเพิ่มตัวช่วยเพื่อให้ ก.พ.ค.สามารถพิจารณาวินิจฉัยเรื่องอุทธรณ์และร้องทุกข์ได้รวดเร็วยิ่งขึ้น 2) กำหนดให้การเคยเป็นกรรมการวินิจฉัยอุทธรณ์หรือกรรมการวินิจฉัยร้องทุกข์มาแล้วไม่ต่ำกว่า 6 ปี เป็นคุณสมบัติที่สามารถสมัครเป็นกรรมการ ก.พ.ค.ได้ 3) ส่งเสริมสนับสนุนให้มีระบบเจรจาลดความคับข้องใจระหว่างผู้บังคับบัญชากับผู้บังคับบัญชา

ข้อเสนอแก้ไขปัญหาคุณธรรม และจริยธรรมในการแต่งตั้งข้าราชการ 1) ควรมีการกำหนดโครงสร้างอัตรากำลังของกลุ่มงานคุ้มครองจริยธรรมให้เกิดความชัดเจน 2) ควรกำหนด ระบบ กระบวนการ และวิธีการปลูกฝังคุณธรรมและจริยธรรมภายในหน่วยงานเพื่อนำไปสู่การปฏิบัติอย่างแท้จริง 3) เสริมสร้างคุณธรรมและจริยธรรมให้แก่ข้าราชการทุกระดับอย่างจริงจัง รวมถึงข้าราชการทางการเมืองและผู้บริหารระดับสูง