เศรษฐกิจพอเพียง ใช้ได้กับเศรษฐี-คนจน

ประเด็นหนึ่งที่หลายต่อหลายคนมีความเข้าใจไม่ตรงกัน คือ “หลักปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียง” แม้ว่าพระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช จะได้พระราชทานให้กับคนไทยมาเป็นเวลาหลายสิบปี ตั้งแต่ก่อนวิกฤตเศรษฐกิจเมื่อปี 2540 แต่ก็ยังมีอยู่ไม่น้อยที่ยังไม่เข้าใจถึงแก่นแท้ของหลักปรัชญาดังกล่าว ซึ่ง “ปานเทพ กล้าณรงค์ราญ” อดีตเลขาธิการ กปร. ได้ใช้โอกาสนี้อธิบายเพื่อสร้างความเข้าใจไว้อย่างน่าสนใจ ดังนี้

“ปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงเป็นสิ่งที่พระองค์ทรงทำเป็นอย่างมาตลอด โดยหลักสำคัญของปรัชญานี้ คือ ให้ประชาชนพออยู่พอกิน มีงานอยู่ตลอด คำว่า พอเพียง หมายถึง การพอประมาณ และมีเหตุผลต่างๆ อย่างผมเองก็คิดว่าคำว่า พอเพียง ใกล้เคียงกับคำว่า สันโดษ”

“สันโดษไม่ใช่ว่าไม่ทำอะไรเลยนะครับ เราต้องพยายามที่จะให้มันพอดีกับตัวเราเองนะครับ แต่ว่าจะต้องไม่สันโดษในการทำความดีนะ ในเรื่องของคุณธรรมจะต้องไม่สันโดษ หลักคือว่าสันโดษในสิ่งเสพ แต่ไม่สันโดษในคุณธรรม อย่างนี้เป็นต้นนะครับ เพราะฉะนั้นเศรษฐกิจพอเพียง หมายความว่า ทำอะไรก็ตามต้องให้พอเพียงกับฐานะความเป็นอยู่ของตนเอง แต่ว่าถ้าสามารถทำให้ดีขึ้นได้ก็ต้องทำให้ดีขึ้น”

ส่วนตัวมองว่าประชาชนมีความเข้าใจปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมากน้อยขนาดไหนอย่างไร? ปานเทพ ตอบว่า “คิดว่าประชาชนก็เข้าใจมากขึ้น เพราะว่าได้มีการพูดกันอะไรต่ออะไรเยอะ เมื่อก่อนนี้นึกว่าเศรษฐกิจพอเพียงเป็นเรื่องของชาวไร่ชาวนาเท่านั้น แต่จริงๆ แล้วไม่ใช่อย่างนั้น เพราะเศรษฐกิจพอเพียงใช้ได้กับกลุ่มทั้งหมดเลย สามารถที่จะมาดำเนินชีวิตนะครับ”

“คนที่เป็นเศรษฐีก็เศรษฐกิจพอเพียงได้ เพราะถ้าทำอะไรเกินตัวไปโดยไม่ระมัดระวังก็จะเกิดปัญหา เพราะฉะนั้นเศรษฐกิจพอเพียง คือ ความพอเพียง พอประมาณ ความมีเหตุผล แล้วมีภูมิคุ้มกัน มีความรู้ แล้วก็ต้องมีคุณธรรมเป็นหลักที่ใครๆ ก็ต้องยึด ไม่ว่าจะเป็นคนร่ำรวยหรือคนยากจน”

“เศรษฐกิจพอเพียงเนี่ย คือ การดำเนินชีวิต ถ้ายึดหลักของเราศาสนาพุทธ นี่ก็คือการดำเนินการทางสายกลางนั่นเอง ส่วนตัวก็คิดว่าปัจจุบันประชาชนเข้าใจหลักปรัชญาเศรษฐกิจมากขึ้น”

ถ้าจะเอาปรัชญาเศรษฐกิจพอเพียงมาปรับใช้กับตัวเองในช่วงที่เศรษฐกิจในภาพรวมยังมีปัญหาอยู่ในปัจจุบัน ควรจะต้องทำอย่างไร? ระบุว่า “ตอนนี้เราก็ต้องตั้งสติของเรานะครับ และดำเนินชีวิตของเราด้วยความระมัดระวัง ดำเนินชีวิตด้วยการมองว่าอะไรที่จำเป็นจะต้องใช้ก็ใช้ไป อะไรที่คิดว่ามันไม่สำคัญ มันเป็นความฟุ้งเฟ้อก็ต้องระมัดระวังตัว ซึ่งไม่ว่าใครจะมีฐานะอย่างไรก็ต้องปรับตัวและดำเนินชีวิตด้วยความระมัดระวัง”