ลัทธิปกป้องการค้าผงาด เสียงสะท้อนโลกไม่เท่าเทียม

โดย...ชญานิศ ส่งเสริมสวัสดิ์

กลุ่มประเทศเศรษฐกิจขนาดใหญ่ 20 ประเทศ (จี20) ยืนยันปฏิเสธลัทธิปกป้องการค้า ในการประชุมซัมมิทเมื่อวันที่ 4-5 ก.ย. โดยลัทธิปกป้องการค้ากำลังเป็นกระแสโลกในปัจจุบัน เหนือความพยายามผลักดันข้อตกลงเขตการค้าเสรี (เอฟทีเอ) ไปแล้ว หลังเศรษฐกิจโตต่ำมาเป็นระยะเวลานาน ประกอบกับภาวะรวยกระจุกจนกระจายที่ขยายตัวขึ้นทั่วโลก

ความเห็นดังกล่าวสะท้อนมาจากข้อเขียนของ โมฮัมเหม็ด เอล-อีเรียน คอลัมนิสต์ของบลูมเบิร์กและหัวหน้า
ที่ปรึกษาด้านเศรษฐกิจของอลิอันซ์ บริษัทการเงินรายใหญ่ในยุโรป รวมถึงประธานสภาพัฒนาเศรษฐกิจโลกของประธานาธิบดี บารัก โอบามา แห่งสหรัฐ

เอล-อีเรียน ระบุว่า แม้ในช่วงหลังวิกฤตเศรษฐกิจปี 2008 เป็นต้นมา ลัทธิปกป้องการค้าจะยังไม่ผงาด แต่ในช่วงหลังวิกฤตดังกล่าว กลุ่ม จี 20 ให้ความสำคัญกับธนาคารกลางและเครื่องมือการเงินมากเกินไป ซึ่งนโยบายการเงินไม่ได้ผลในการช่วยเศรษฐกิจประเทศพัฒนาแล้วหลายแห่ง และเมื่อประกอบกับเศรษฐกิจขยายตัวต่ำ รวมถึงการเพิ่มขึ้นของความไม่เท่าเทียมกับนโยบายชาตินิยมในหลายชาติ ยิ่งทำให้ลัทธิปกป้องการค้าผงาดมากขึ้นไปอีก

เอฟทีเอเป็นปัจจัยหนึ่งในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจนับตั้งแต่ช่วงสิ้นสุดสงครามโลกครั้งที่ 2 โดยการค้าเสรียืนอยู่บนทฤษฎีการแข่งขันเปรียบเทียบ กล่าวคือทุกชาติมีผลิตภัณฑ์ที่สามารถแข่งขันได้เมื่อเทียบกับชาติอื่น ในขณะที่ตลาดที่เปิดกว้างก็จะมีสินค้าให้เลือกหลากหลายมากขึ้นในราคาที่ถูกลง

อย่างไรก็ตาม สินค้าราคาถูกดังกล่าวกลับเป็นปัญหา เพราะจะทำให้สินค้าท้องถิ่นที่ต้นทุนการผลิตแพงกว่าต้องล้มหายตายจากลงไปได้ ยกตัวอย่างการผลิตเหล็กของจีนที่อาศัยแรงงานราคาถูกและการผลิตจำนวนมากขายให้กับต่างชาติในปริมาณมากจนสร้างความไม่พอใจให้แก่สหรัฐที่ยกกำแพงภาษีเหล็กจีนและสหภาพยุโรป (อียู) ที่ขู่จะดำเนินการกับจีนหากสอบสวนและพบทุ่มตลาดจริง

จากดัชนีจีนี ซึ่งแสดงความไม่เท่าเทียมทางรายได้ของแต่ละชาติ จากองค์การเพื่อความร่วมมือทางเศรษฐกิจและการพัฒนา (โออีซีดี) พบว่า ปี 2012 ที่ผ่านมา ซึ่งเป็นปีล่าสุดที่มีข้อมูลปรากฏความไม่เท่าเทียมทางรายได้ของกลุ่มประเทศโออีซีดีปรับตัวขึ้นสูงสุดในรอบครึ่งศตวรรษ โดยความต่างระหว่างรายได้เฉลี่ยประชากรที่มีรายได้สูงสุดท็อป 10% กับกลุ่มที่มีรายได้ต่ำสุด 10% เพิ่มขึ้น 3 เท่า จาก 25 ปีก่อน

นอกจากนี้ เมื่อเดือน ม.ค.ที่ผ่านมา กลุ่มอ็อกซ์แฟม ซึ่งเป็นองค์กรการกุศลที่ต่อสู้กับความยากจนของโลก ใช้ข้อมูลของธนาคารเครดิตสวิสที่เปิดเมื่อเดือน ต.ค. 2015 พบว่า เศรษฐีที่ร่ำรวยที่สุด 1% มีแนวโน้มที่จะมีความมั่งคั่งรวมกันมากเท่ากับประชากรที่เหลือของโลกทั้งหมดภายในปี 2016 นี้ โดยเศรษฐีท็อป 1% ของโลก หรือเพียง 62 คน มีความมั่งคั่งมากขึ้น 44% นับตั้งแต่ปี 2010 ขณะที่คนยากจนมากที่สุดในโลกกลับมีความมั่งคั่งน้อยลง 41%

ขณะเดียวกัน ข้อตกลงการค้าเสรีในปัจจุบัน ไม่ได้หยุดอยู่ที่การลดกำแพงภาษีและการเปิดตลาดเพียงอย่างเดียว แต่ยังครอบคลุมไปถึงสิทธิบัตร สิ่งแวดล้อม และการเข้าถึงบริการของรัฐด้วย รวมถึงยังพยายามเจาะเข้าไปยังตลาดที่ฝั่งใดฝั่งหนึ่งต้องการจะปกป้อง เช่น ภาพยนตร์ของยุโรป ซึ่งเป็นสาเหตุให้เกิดการคัดค้านการเจรจาความตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์การค้าและการลงทุนทรานส์แอตแลนติก (ทีทีไอพี) หรือการค้าเสรียกแพ็กอียูและสหรัฐ

ก่อนหน้าที่ทางเจ้าหน้าที่ยุโรปหลายคนจะประกาศล้มโต๊ะเจรจาทีทีไอพี กลุ่มสหภาพการค้าเรียกร้องให้ประชาชนออกมาชุมนุมต้านทีทีไอพีทั่วเยอรมนีในวันที่ 17 นี้ ขณะเดียวกันเหตุการณ์ในลักษณะเดียวกันก็เกิดขึ้นในญี่ปุ่นอยู่เรื่อยๆ โดยชาวญี่ปุ่นเดินหน้าประท้วงทีทีพี เนื่องจากหุ้นส่วนยุทธศาสตร์เศรษฐกิจเอเชียแปซิฟิก (ทีพีพี) ซึ่งคือการค้าเสรียกภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ครอบคลุมไปถึงสินค้าเกษตร ซึ่งเป็นประเด็นอ่อนไหวในญี่ปุ่นด้วยเช่นกัน และทีพีพีเองก็อาจจะไม่ผ่านสภาสหรัฐทันก่อนที่ประธานาธิบดี บารัก โอบามา แห่งสหรัฐ จะหมดสมัยลง

“กระแสในตอนนี้แสดงให้เห็นว่าการค้าจำเป็นต้องยุติธรรมด้วย ไม่ใช่แค่เสรีเพียงอย่างเดียว” เอล-อีเรียน ระบุในบทความ

นักการเมืองพยายามดึงฐานเสียงหรือรักษาฐานเสียงของประชากรจำนวนมากที่ไม่พอใจ เห็นได้ชัดที่สุดจากการเลือกตั้งประธานาธิบดีสหรัฐในครั้งนี้ โดยผู้สมัครจากทั้งสองพรรคต่างต่อต้านการค้าเสรี ทั้ง ฮิลลารี คลินตัน จากพรรคเดโมแครตที่ระบุไม่เห็นด้วยกับทีพีพี ซึ่งคือการค้าเสรียกภูมิภาคเอเชียแปซิฟิก ขณะที่ โดนัลด์ ทรัมป์ จากรีพับลิกันเอง ก็ระบุว่า เอฟทีเอทำให้ชาวอเมริกันต้องตกงานจำนวนมาก

อย่างไรก็ตาม การค้าที่ลดลง จะส่งผลกระทบต่อการขยายตัวทางเศรษฐกิจด้วยเช่นเดียวกัน โดย แองเจิล เกอร์เรีย หัวหน้าโออีซีดี เปิดเผยว่า ลัทธิปกป้องการค้าทำให้การค้าโลกโตเพียง 3% จากเดิมที่ควรเป็น 6-7% แสดงให้เห็นถึงการก้าวถอยหลังไปอยู่ในยุค 1930 ซึ่งเป็นช่วงก่อนมีการค้าเสรีเกิดขึ้นและทุกประเทศต่างปิดตัวเองไม่ทำการค้าซึ่งกันและกัน

ขณะเดียวกัน โรเบอร์โต อาเซเวโด ผู้อำนวยการทั่วไปขององค์การการค้าโลก (ดับเบิ้ลยูทีโอ) เปิดเผยว่า การจ้างงานในสหรัฐและยุโรปจะเพิ่มขึ้นหรือลดลงเป็นผลมาจากปัจจัยด้านนวัตกรรมและศักยภาพการผลิต ไม่ใช่การค้า ซึ่งให้ผลกระทบน้อยกว่า 2 ปัจจัยข้างต้น

ทว่า ความไม่พอใจที่เกิดขึ้นแล้วยากจะดับลงได้ ดังนั้นการหาทางตรงกลางระหว่างลัทธิปกป้องการค้าและการค้าเสรีจึงเป็นเรื่องสำคัญ เพราะปฏิเสธไม่ได้ว่า การค้าเองก็เป็นส่วนช่วยในการผลักดันเศรษฐกิจให้ขยายตัวท่ามกลางภาวะโลกที่เต็มไปด้วยความไม่แน่นอน