วิสัยทัศน์

โดย...สมชาย สกุลสุรรัตน์

คาศัพท์ภาษาไทยสุดฮิตคำหนึ่งในยุคนี้ เห็นจะได้แก่คำว่า “วิสัยทัศน์” เพราะคำว่าวิสัยทัศน์จะเป็นศัพท์คำแรกที่ท่านเห็น ถ้าหยิบรายงานประจำปีของหน่วยงานทั้งภาครัฐและภาคเอกชนขึ้นมาว่า

พจนานุกรมฉบับราชบัณฑิตยสถานให้ความหมายของคำว่า “วิสัยทัศน์” ไว้สั้นๆ ว่า “การมองการณ์ไกล” เพราะฉะนั้นจึงไม่ใช่เรื่องน่าแปลกหรือผิดปกติที่หน่วยงานทุกหน่วยงานจะต้องกำหนดวิสัยทัศน์ไว้สำหรับหน่วยงานของตน เพราะถ้าหน่วยงานไหนขาดวิสัยทัศน์ คือ ขาดการมองการณ์ไกลไปในอนาคตหน่วยงานนั้นก็คงทำงานเช้าชามเย็นชามตามโลกในยุคโลกาภิวัตน์ไม่ทัน

บทเรียนของธุรกิจขนาดใหญ่ที่ขาดวิสัยทัศน์ตามโลกไม่ทันนั้นมีให้เห็นมากมาย คนยุคผมนั้นเวลาจะซื้อผงซักฟอกจะให้เด็กไปซื้อ “แฟ้บ” หรือถ้าจะซื้อน้ำดื่มใส่ขวดก็ให้ไปซื้อ “โพลาริส” หรือจะสำเนาเอกสารก็ให้ไป “โรเนียว” เป็นต้น แต่เดี๋ยวนี้เด็กรุ่นใหม่คงไม่รู้ความหมายของคำเหล่านี้ เพราะมีตัวเลือกมากมายหรือ เพราะผู้ผลิตตามเทคโนโลยีไม่ทัน ขาดสิ่งที่เรียกว่า “วิสัยทัศน์” มองภาพในอนาคตไม่เห็นหรือเห็นไม่ชัดเจน ทำให้ยึดติดในอัตตา หรือความยิ่งใหญ่ของตัวเองจนลืมไปว่า ความแน่นอนที่สุดคือความไม่แน่นอน

ในต่างประเทศบริษัทยักษ์ใหญ่ที่มีอดีตยาวนานนับศตวรรษ อย่างบริษัท อีสต์แมน โกดัก ซึ่งเคยเป็นบริษัทยักษ์ใหญ่มีพนักงานกว่า 1.4 แสนคนทั่วโลก และเป็นเจ้าตลาดฟิล์มถ่ายรูปและกล้องถ่ายรูปนั้น ถึงกับต้องขอยื่นล้มละลายเพราะมองไม่เห็นว่า วันหนึ่งผู้คนจะหันมาใช้กล้องถ่ายรูประบบดิจิทัลหรือที่เคยถูกเรียกอย่างหยามเหยียดว่า กล้องปัญญาอ่อนที่เราใช้ทุกวันนี้ หรือบริษัทยักษ์ใหญ่ด้านคอมพิวเตอร์อย่างไอบีเอ็ม ยังถูกคู่แข่งที่ผลิตคอมพิวเตอร์เล็กๆ แบบมือถือเข้ามาแข่งขันจนเกือบล้มละลายเหมือนโกดัก แต่โชคดีที่ปรับตัวทันจึงทำให้ยืนหยัดอยู่ได้ โดยหันไปเป็นการให้บริการด้านซอฟต์แวร์แก่ลูกค้าแทนการจำหน่ายเครื่องคอมพิวเตอร์ขนาดใหญ่ที่เรียกว่า เมนเฟรม แต่ก็ไม่ยิ่งใหญ่เหมือนในอดีตต่อไป

อย่างไรก็ตาม ผมมีความเชื่ออยู่อย่างหนึ่งว่าการกำหนดวิสัยทัศน์นั้นจะต้องกำหนดในสิ่งที่เป็นจริงและทำได้ และจะต้องกำหนดล่วงหน้าก่อนที่ปัญหาจะเกิด เพราะเมื่อเกิดปัญหาแล้วผู้บริหารคงไม่มีเวลาที่จะนั่งคิดวางแผนเตรียมการทำงานเพื่อนำไปสู่ผลสำเร็จตามวิสัยทัศน์ และยิ่งกำหนดวิสัยทัศน์หลากหลายมากเท่าไร โอกาสที่ความฝันจะกลายเป็นความจริงยิ่งยากขึ้นเท่านั้น

ที่น่าเป็นห่วงคือ การกำหนดวิสัยทัศน์ในอนาคตโดยปล่อยให้ปัญหาในปัจจุบันขยายตัวกลายเป็นมะเร็งเกาะกินองค์กร เพราะผู้บริหารหลายคนไม่ต้องการลงมาคลุกดินคลุกโคลนให้เปรอะเปื้อน เพราะการพูดถึงปัญหาและการแก้ไขปัญหาในปัจจุบันไม่ส่งเสริมภาพลักษณ์ของผู้บริหาร สู้พูดถึงวิสัยทัศน์ในอนาคตไม่ได้ เพราะเป็นความฝันที่ยังไม่เกิด สามารถที่จะวาดภาพให้สวยหรูอย่างไรก็ได้ ดูเป็นมืออาชีพที่มีวิสัยทัศน์ดี

ว่าไปแล้ว การกำหนดวิสัยทัศน์แบบเพ้อฝันนั้น ก็เหมือนกับการกำหนดวิสัยทัศน์ว่าภายใน 1 ปีข้างหน้า จะให้คนไข้ที่ป่วยหนักอยู่ในห้องไอซียูจนขาลีบแขนลีบไปเป็นนักกีฬาโอลิมปิกเหรียญทองเหมือนน้องปวีณา ทองสุก แชมป์ยกน้ำหนักเหรียญทองคนล่าสุดของไทยนั่นแหละครับ เพราะถ้าเป็นคนไข้ให้ออกไปฟิตซ้อมในขณะที่เพิ่งฟื้นไข้ กว่าจะได้เหรียญทองในโลกมนุษย์อาจจะต้องไปรับคล้องเหรียญในยมโลกหรือบนสวรรค์ก็แล้วแต่บุญกรรมที่ทำมาเสียก่อน

ความจริงปัญหาใหญ่ๆ ไม่ว่าจะเป็นปัญหาในองค์กรระดับจุลภาค หรือปัญหาระดับมหภาคระดับประเทศ หรือระดับโลกนั้น ไม่ได้เกิดจากการขาดวิสัยทัศน์เสียทั้งหมด แต่น่าจะเกิดจากการกำหนดวิสัยทัศน์ที่ไม่สมจริงกับศักยภาพขององค์กรหรือหน่วยงาน หรือเป็นวิสัยทัศน์ที่ไม่ชัดเจน ขาดแผนงานและทรัพยากรรองรับ ที่น่ากลัวคือวิสัยทัศน์ที่มองโลกในแง่ดีด้านเดียวขาดความสมดุลในการจัดการผลตอบแทนกับความเสี่ยงหรือกำหนดวิสัยทัศน์ในอนาคตโดยหวังแก้ไขปัญหาในปัจจุบัน โดยที่ปัญหาในปัจจุบันยังไม่ได้รับการแก้ไขก่อน เพื่อให้องค์กรแข็งแรงพร้อมที่จะก้าวไปข้างหน้า ทำให้มีทรัพยากรที่มีอยู่จำกัดที่ควรใช้แก้ไขปัญหา... กับโครงการในอนาคต สุดท้ายคือ ปัญหาเดิมไม่ได้รับการแก้ไขโครงการใหม่ๆ ก็เกิดขึ้นไม่ได้เพราะติดข้อจำกัดด้านทรัพยากรขององค์กร มีลักษณะเดินหน้าก็ไม่ได้ ถอยหลังก็ไม่ได้ เพราะคนในองค์กรไม่ทราบว่าผู้บริหารจะเอาอย่างไร

ผมเชื่อว่าองค์กรใหญ่ๆ อย่างโกดักหรือไอบีเอ็มคงไม่ขาดวิสัยทัศน์หรือมองการณ์ไปข้างหน้า แต่คงมองไม่ชัดหรือมองผิดเหมือนกับหลายประเทศที่มีปัญหาเศรษฐกิจการเงินในยุโรปหรืออเมริกาใต้ที่กู้เงินมา
ใช้จ่ายลงทุนจนประเทศล้มละลาย ซึ่งคงมีวิสัยทัศน์ว่าการกู้เงินมาลงทุนนั้นจะทำให้เศรษฐกิจเติบโตก้าวหน้าประชาชนมีงานทำ

พอเชื่อได้ว่า คอยเสนอวิสัยทัศน์ประเภทนี้คงได้รับความสนับสนุนจากประชาชนที่อยากให้ความฝันกลายเป็นความจริงทุกประเทศอย่างล้นหลาม และไม่มีผู้ใดคัดค้านเพราะเกรงว่าจะถูกกล่าวหาว่าเป็นคนที่ไม่มีวิสัยทัศน์

วิสัยทัศน์จึงเป็นดาบสองคม ถ้ากำหนดวิสัยทัศน์ชัดเจนถูกต้องมีความเป็นไปได้ เหมาะแก่กาลเวลาและสถานะขององค์กร วิสัยทัศน์นั้นก็เป็นเหมือนเข็มทิศนำทางไปสู่จุดหมาย

ในทางตรงกันข้าม การกำหนดวิสัยทัศน์ที่เพ้อฝันไม่ชัดเจน ขาดแผนงานรองรับไม่มีทรัพยากรเพียงพอที่จะสนับสนุนการดำเนินงานตามแผน หรือเป็นแค่ส่วนหนึ่งของการประชาสัมพันธ์ วิสัยทัศน์นั้นเปรียบเสมือนเข็มทิศเหมือนกันครับ แต่เป็นเข็มทิศที่ทำให้เรือเดินวนไปวนมา หรือแล่นไปข้างหน้าชนหินโสโครกจมหรือเกือบจมเหมือนโกดัก ไอบีเอ็ม โรเนียว เหมือนกรีซ อาร์เจนตินา และน่าจะเหมือนบราซิลหลังกีฬาโอลิมปิกครั้งนี้ เพราะได้ลงทุนไปมหาศาลเพื่อจัดแข่งกีฬาที่เคยทำให้ประเทศเจ้าภาพอย่างกรีซล้มละลายมาแล้ว ในขณะที่ประชาชนส่วนใหญ่ของประเทศยังยากจน ถูกเอารัดเอาเปรียบโดยนายทุนต่างชาติ

ว่าแล้ว ขอแสดงความยินดีกับ “โสภิตา ธนสาร” อีกด้วยคน เธอมาเงียบๆ กำหนดวิสัยทัศน์ว่าจะเป็นนักกีฬาเหรียญทองโอลิมปิกมาหลายปีโดยไม่ต้องป่าวประกาศให้ใครทราบ แค่นี้ก็ได้เหรียญทองมาทำให้คนไทยชื่นใจ เป็นที่น่ารักน่าชมเชยแล้ว ขอบคุณอีกครั้งครับ