เปิดสาระสำคัญร่าง รธน. ก่อนตัดสินใจลงประชามติ

โดย...ทีมข่าวการเมืองโพสต์ทูเดย์

นับถอยหลังวันออกเสียงประชามติร่างรัฐธรรมนูญ 7 ส.ค.นี้ มีความเคลื่อนไหวทางการเมืองคึกคัก โอกาสนี้ “โพสต์ทูเดย์” ขอสรุปประเด็นสาระสำคัญของร่างรัฐธรรมนูญ (รธน.) ฉบับนี้ เพื่อประกอบการตัดสินใจหย่อนบัตรของผู้มีสิทธิ โดยเน้นไปยังโครงสร้างทางการเมือง ซึ่งคณะกรรมการร่างรัฐธรรมนูญ (กรธ.) บรรจุเนื้อหาการเปลี่ยนแปลงครั้งสำคัญ และแตกต่างจากรัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2540 และ พ.ศ. 2550 อย่างสิ้นเชิง

1.สภาผู้แทนราษฎร ร่าง รธน.กำหนดให้มี สส. 500 คน แบ่งเป็น สส.ระบบแบ่งเขตเลือกตั้ง (เขตเดียวเบอร์เดียว) 350 คน และ สส.ระบบบัญชีรายชื่อ 150 คน ซึ่ง กรธ.เรียกระบบการเลือกตั้งแบบใหม่ว่า “จัดสรรปันส่วนผสม” โดยใช้บัตรเลือกตั้ง สส.ระบบแบ่งเขตเพียงใบเดียวเพื่อหาจำนวน สส.บัญชีรายชื่อ

ทั้งนี้ การคำนวณจำนวน สส.ที่แต่ละพรรคได้จะนำมาจากคะแนน สส.ระบบแบ่งเขตเลือกตั้งทั้งประเทศ โดยคณะกรรมการการเลือกตั้ง (กกต.) จะใช้คะแนนดังกล่าวหาสัดส่วน สส.ที่พรรคการเมืองสมควรได้รับ เช่น ถ้าพรรคการเมือง ก.ได้คะแนนทั้งประเทศคิดเป็น 50% เท่ากับจะได้ สส.ทั้งสองระบบ จำนวน 250 คน และหากพรรคนี้ได้ สส.ระบบแบ่งเขต 200 คนแล้ว จะได้ สส.บัญชีรายชื่อเพิ่มอีก 50 คน แต่ในทางกลับกันถ้าได้ สส.แบ่งเขต 250 คนแล้ว พรรคจะไม่ได้ สส.บัญชีรายชื่ออีก เป็นต้น

กรธ.ให้เหตุผลการเปลี่ยนวิธีการได้มาซึ่ง สส.ว่าต้องการให้ทุกเสียงของประชาชนมีความหมาย ทุกคะแนนไม่สูญเปล่า เพราะจะถูกนำไปนับรวมเป็นคะแนนของพรรคที่ประชาชนโหวตให้ทั้งประเทศ

นอกจากนี้ ยังกำหนดให้ผู้สมัครของพรรคการเมืองจะได้รับเลือกตั้งเป็น สส.ได้ก็ต่อเมื่อมีคะแนนมากกว่าคะแนนของผู้ที่ไม่เลือกใครเป็น สส. (โหวตโน) โดยถ้าเกิดสถานการณ์เช่นนี้ กกต.ต้องจัดเลือกตั้งในเขตนั้นใหม่ และผู้สมัครเดิมทุกรายไม่มีสิทธิลงสมัคร

2.วุฒิสภา กรธ.ได้แบ่งการได้มาซึ่ง สว.ไว้สองระยะ ระยะแรก กำหนดไว้ในบทเฉพาะกาล โดยหลังจาก รธน. ฉบับใหม่มีผลบังคับใช้ คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) ต้องจัดกระบวนการสรรหาและคัดเลือกตั้ง สว.จำนวน 250 คน โดยกำหนดให้ผู้บัญชาการเหล่าทัพเป็น สว.โดยตำแหน่ง ประกอบด้วย ปลัดกระทรวงกลาโหม ผู้บัญชาการทหารสูงสุด ผู้บัญชาการทหารบก ผู้บัญชาการทหารเรือ ผู้บัญชาการทหารอากาศ และผู้บัญชาการตำรวจแห่งชาติ

ส่วนที่เหลือจะมีที่มา 2 ทาง ทางแรก คสช.จะคัดเลือกโดยตรง อีกทางจะให้ผู้สมัครในระดับอำเภอ จังหวัด เลือกกันเอง จากนั้น คสช.จะคัดเลือกให้ใครเป็น สว.ในขั้นตอนสุดท้าย

วุฒิสภาตามบทเฉพาะกาลมีวาระ 5 ปี มีหน้าที่ต่างจาก รธน.ฉบับก่อนๆ คือ ติดตามเสนอแนะ เร่งรัดการปฏิรูปประเทศและดำเนินการตามยุทธศาสตร์ชาติ ซึ่งคณะรัฐมนตรีต้องแจ้งความคืบหน้าให้รัฐสภา (สภา+วุฒิสภา) ทราบทุกสามเดือน

ระยะต่อมา จะเกิดหลังจาก สว.ที่มาจากบทเฉพาะกาลสิ้นสุดลง โดย กรธ.บัญญัติให้มี สว.จำนวน 200 คน และให้มาจากการเลือกกันเองของผู้สมัครซึ่งมีความรู้ ความเชี่ยวชาญ ประสบการณ์ ที่มีความหลากหลาย ขั้นตอนในการเลือกนั้นจะแบ่งเป็นกลุ่มตามสาขาอาชีพ จะคัดเลือกตั้งแต่ระดับอำเภอ จังหวัด มาจนถึงระดับประเทศ เพื่อให้ได้ สว. 200 คน แต่ กรธ.กำหนดเงื่อนไขว่าผู้สมัคร สว.จะเลือกบุคคลในกลุ่มเดียวกันให้เป็น สว.ไม่ได้

3.คณะรัฐมนตรี (ครม.) โฟกัสไปยังที่มานายกรัฐมนตรี กรธ.ได้กำหนดให้พรรคการเมืองต้องเสนอชื่อว่าที่นายกฯ ไม่เกิน 3 รายชื่อต่อ กกต. และเปิดเผยต่อสาธารณะในวันสมัครเลือกตั้ง โดยบุคคลที่มาเป็นนายกฯ จะเป็น สส.หรือไม่ก็ได้ ซึ่งต่างจากปี 2540 และ 2550 ที่นายกฯ ต้องเป็น สส.เท่านั้น

อย่างไรก็ตาม หากเกิดเหตุสุดวิสัยที่ไม่สามารถเลือกนายกฯ จากบัญชีของพรรคการเมือง สภา สามารถเลือกนายกฯ จากบุคคลอื่นได้ โดย สส.ไม่น้อยกว่ากึ่งหนึ่งของจำนวน สส.ทั้งหมดเท่าที่มีอยู่เข้าชื่อเสนอต่อประธานรัฐสภา เพื่อเปิดประชุมและมีมติไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 เพื่อยกเว้นการเลือกนายกฯ จากบัญชีที่พรรคการเมืองเสนอ และเปิดทางให้ สว.ร่วมโหวตนายกฯ ได้

อีกประเด็นสำคัญที่การพ้นจากตำแหน่งของ ครม. ทาง กรธ.ได้กำหนดไว้เพิ่มเติม อาทิ มาตรา 144 ระบุว่า ในกรณี ครม.กระทำการหรืออนุมัติให้กระทำการหรือรู้ว่ามี สส.หรือ สว.ใช้อำนาจหน้าที่เพื่อให้มีส่วนได้ส่วนเสียในการใช้จ่ายงบประมาณ ให้ ครม.พ้นจากตำแหน่งทั้งคณะนับแต่วันที่ศาลรัฐธรรมนูญมีคำวินิจฉัย

ไม่เพียงเท่านี้ อำนาจหน้าที่ขององค์กรอิสระทั้ง 5 องค์กร ประกอบด้วย กกต. ผู้ตรวจการแผ่นดิน คณะกรรมการสิทธิมนุษยชนแห่งชาติ (กสม.) คณะกรรมการป้องกันและปราบปรามการทุจริตแห่งชาติ (ป.ป.ช.) และคณะกรรมการตรวจเงินแผ่นดิน (คตง.) ปรากฏว่ามีการเปลี่ยนแปลงอย่างมีนัยสำคัญเช่นกัน

1.การกำหนดมาตรฐานทางจริยธรรม องค์กรอิสระต้องร่วมมือกับศาลรัฐธรรมนูญจัดทำมาตรฐานทางจริยธรรม ซึ่งมีผลบังคับใช้กับองค์กรอิสระทุกองค์กร สส. สว. และรัฐมนตรี โดยการกระทำที่ฝ่าฝืนมาตรฐานจริยธรรมจะเป็นเหตุให้พ้นจากตำแหน่งด้วย

2.ตรวจสอบการใช้จ่ายเงินแผ่นดิน หากผู้ว่าการตรวจเงินแผ่นดินมีหลักฐานอันควรเชื่อได้ว่าการใช้จ่ายเงินแผ่นดินมีพฤติการณ์อันเป็นการทุจริตต่อหน้าที่ ให้แจ้งไปยัง ป.ป.ช.และ กกต.หรือหน่วยงานที่เกี่ยวข้องเพื่อดำเนินการได้

3.ป้องกันความเสียหายทางการเงินการคลัง คตง. กกต.และ ป.ป.ช. หากทั้งหมดเห็นพ้องกันว่าอาจก่อให้เกิดความเสียหาย ให้แจ้งไปยังสภาผู้แทนราษฎร วุฒิสภา และ ครม.เพื่อทราบโดยไม่ชักช้า

ทั้งหมดนี้เป็นสาระสำคัญบางส่วนของโครงสร้างการเมืองในร่าง รธน.ฉบับมีชัย ฤชุพันธุ์ ที่มุ่งหมายสร้างการเมืองให้โปร่งใสและเพิ่มกลไกการปราบปรามการทุจริต รวมทั้งการอุดช่องว่างทางกฎหมายที่เคยเป็นปัญหาในอดีต ซึ่งถูกมองว่าเป็น “ไม้ตาย” ของร่างรัฐธรรมนูญฉบับนี้