การค้าโลกเปลี่ยนวิถี

โดย...พอล โดโนแวน นักเศรษฐศาสตร์อาวุโสจากยูบีเอส

เศรษฐกิจโลกวันนี้สอดประสานเป็นหนึ่งเดียวมากกว่าที่เคย การค้าสากลส่งผลต่อผลิตภัณฑ์มวลรวมของแต่ละประเทศในสัดส่วนสูงสุดเท่าที่มีสถิติบันทึกไว้ ธุรกรรมมากมายหลั่งไหลไปมาข้ามพรมแดนในอัตราที่ไม่เคยมีมาก่อนในประวัติการณ์ อย่างไรก็ตาม การค้าโลกกำลังเปลี่ยนวิถีและอาจไม่ดีกับเศรษฐกิจบางภาคส่วน

ในขณะที่เรากำลังเข้าสู่ภาวะโลกเสมือนมากขึ้น เราคงมิอาจดูการค้าเฉพาะในแง่ของผลิตภัณฑ์ที่จับต้องได้เท่านั้น เมื่อ 10 ปีที่แล้ว การซื้อเพลงฟังจะหมายถึงการซื้อแผ่นซีดี แต่วันนี้ไม่มีเด็กที่อายุต่ำกว่า 16 คนไหนเข้าใจได้อย่างแท้จริงว่า การซื้อเพลงแบบที่เป็นผลิตภัณฑ์จับต้องได้นั้นเป็นอย่างไร เพราะเพลงมันดาวน์โหลดได้เลย ทุกวันนี้การค้าสากลของเราเกิดขึ้นบนพื้นที่เสมือนจริง และเป็นการค้าขายในด้านบริการมากขึ้นเรื่อยๆ อาทิ บริการด้านเพลง ภาพยนตร์ เกมคอมพิวเตอร์ หรือแม้แต่หนังสือและนิตยสารต่างๆ ก็ถูกซื้อขายเสมือนเป็นบริการ ไม่ใช่เป็นผลิตภัณฑ์จับต้องได้ ดังนั้น มันอาจไม่ใช่ข่าวดีสำหรับบริษัทขนส่งสินค้าหรือการท่าต่างๆ ที่ต้องอาศัยการขนถ่ายสินค้าและผลิตภัณฑ์ในเชิงกายภาพ

นอกจากนี้ เทคโนโลยีอย่างวิทยาการหุ่นยนต์และการพิมพ์ขึ้นรูปแบบสามมิติจะพลิกโฉมหน้าของห่วงโซ่อุปทานให้ต่างไปจากเดิม ความเติบโตของโลกาภิวัตน์ในช่วง 20 ปีหลังมานี้ ส่วนใหญ่เกิดขึ้นจากการปรับตัวเพื่อรักษาระดับต้นทุนให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น โดยการย้ายส่วนที่เป็นกระบวนการผลิตไปยังภาคเศรษฐกิจที่มีอัตราค่าแรงงานต่ำ ซึ่งส่งผลให้เกิดการเชื่อมต่อห่วงโซ่อุปทานที่มากขึ้นในระดับสากล นั่นคือมีการจัดหาส่วนประกอบต่างๆ ในประเทศหนึ่ง แล้วนำไปขึ้นรูปในประเทศที่สอง จากนั้นไปประกอบรวมแล้วเสร็จในประเทศที่สาม แล้วนำไปขายในประเทศที่สี่

แต่ปัจจุบันวิทยาการหุ่นยนต์และความก้าวหน้าทางเทคโนโลยีอื่นๆ เริ่มท้าทายประโยชน์ที่ได้จากค่าแรงถูก ในปี 2559 นี้ หุ่นยนต์สามารถทดแทนแรงงานราคาถูก สิ่งเหล่านี้จะตัดความยาวของห่วงโซ่อุปทานในการค้าของโลกปัจจุบันให้สั้นลง และพาโลกให้หวนคืนสู่รูปแบบการทำการค้าอย่างที่เคยรุ่งเรืองมาในครั้งอดีตในสมัยล่าอาณานิคม นั่นคือนำเข้าเฉพาะวัตถุดิบ และทำทุกอย่างที่เหลือในประเทศเท่านั้น

ดังนั้น ผู้ที่เคยได้รับประโยชน์จากรูปแบบของโลกาภิวัตน์ในรอบสองทศวรรษที่ผ่านมา ถึงเวลาแล้วที่ต้องพิจารณาว่าอนาคตที่เปลี่ยนไปนี้จะส่งผลอย่างไร ภูมิภาคต่างๆ ที่เคยเป็นผู้รับผลพลอยได้หลักๆ จากรูปแบบการทำการค้าแบบเดิมอาจต้องคิดทบทวนดีๆ ว่าอนาคตจะเป็นเช่นไร ยุคทองของการค้าสากลอาจถึงคราวต้องสูดลมหายใจเฮือกสุดท้ายก่อนสลายไปตลอดกาลหากไม่ปรับตัวให้เท่าทัน