สถาบันการเงินเพื่อสนับสนุนการส่งออกและนำเข้า

....สัมมา คีตสิน

วิกฤตเศรษฐกิจในประเทศตะวันตกรอบล่าสุดมาถึงในขณะที่ภูมิภาคเอเชียตะวันออกกลับมีพัฒนาการทางเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่องและรวดเร็ว ทำให้ World Order กำลังเปลี่ยนไป และภูมิภาคนี้กำลังก้าวหน้าไปในทิศทางที่น่าจะเป็นประโยชน์ต่อพัฒนาการทางเศรษฐกิจและสังคมของประเทศไทยในระยะยาวด้วย

ประเทศที่มีขนาดประชากรมากที่สุดในโลก 2 ประเทศ คือ จีน และอินเดีย กำลังอยู่ในช่วงของความเจริญเติบโตทางเศรษฐกิจในระดับสูง โดยจีนซึ่งแซงหน้าเยอรมนีขึ้นมาเป็นเศรษฐกิจที่มีขนาดใหญ่เป็นที่ 3 ของโลก เมื่อไม่เกิน 2 ปีที่ผ่านมา ได้เบียดญี่ปุ่นขึ้นมาเป็นเศรษฐกิจที่มีขนาดใหญ่เป็นที่ 2 ของโลกแล้วในปีนี้ และคาดว่ามีโอกาสก้าวขึ้นเป็นเศรษฐกิจที่มีขนาดใหญ่ที่สุดของโลกในเวลาอีกประมาณ 15 ปีข้างหน้า

นอกจากจีน อินเดีย และเกาหลีใต้ ประเทศไทยยังแวดล้อมไปด้วยเศรษฐกิจของประเทศเพื่อนบ้านที่ได้ร่วมเปิดศักราชแห่งการค้าเสรีภายใต้เขตการค้า ASEAN Free Trade Area (AFTA) ทำให้การค้า การลงทุน และการส่งออกในภูมิภาคขยายตัวเพิ่มขึ้นมากในปีนี้

ขณะที่ประเทศเพื่อนบ้านรอบข้างในภูมิภาคอินโดจีนสามารถเกาะเกี่ยวไปกับความเจริญเติบโตของเศรษฐกิจในระดับมณฑลต่างๆ ทางภาคใต้ของจีน การที่เศรษฐกิจรอบข้างประเทศไทยมีความเจริญเติบโต ทำให้การค้า การลงทุน และการส่งออกของไทยได้เปรียบ เพราะสามารถลำเลียงสินค้าไปสู่จุดหมายด้วยระยะทางที่สั้นกว่า และใช้เวลารวดเร็วกว่าประเทศคู่แข่งขัน

ในปัจจุบันมีการก่อสร้างถนนและสะพานต่างๆ ซึ่งจะเป็นเส้นทางเศรษฐกิจสายสำคัญหลายสายในภูมิภาคจีนตอนใต้ พาดผ่านประเทศลาวต่อเนื่องเข้าเขต อ.เชียงของ จ.เชียงราย

นอกจากนี้ ยังมีเส้นทาง EastWest Corridor จากสหภาพพม่าผ่านภาคตะวันออกเฉียงเหนือของไทยไปสู่อินโดจีน ช่วยให้การขนส่งสินค้าสู่ท่าเรือสินค้าในน่านน้ำฝั่งเวียดนามสะดวกขึ้น

นอกจากนี้ยังมีประเทศ เช่น บราซิล รัสเซีย แอฟริกาใต้ และกลุ่มประเทศ MENA (Middle East & North Africa) รวมทั้งมีตลาดหลักในอดีต เช่น สหรัฐอเมริกา และยุโรป ซึ่งยังต้องให้ความสนใจต่อเนื่องแม้จะเป็นไปในสัดส่วนที่ลดลงบ้าง

ในอนาคตจีนจะค่อยๆ ลดภาพลักษณ์ความเป็นแหล่งผลิตสินค้าราคาถูกแต่ด้อยคุณภาพ กลายเป็นประเทศที่ผลิตสินค้าที่มีคุณภาพสูงออกสู่ตลาดโลก ทำให้ไทยได้ประโยชน์การผลิตสินค้าระดับบน ได้แก่ สินค้าประเภทคอมพิวเตอร์ อุปกรณ์และส่วนประกอบ รถยนต์ อุปกรณ์และส่วนประกอบ แผงวงจรไฟฟ้า เหล็ก เหล็กกล้าและผลิตภัณฑ์ เครื่องจักรกลและส่วนประกอบของเครื่องจักร เม็ดพลาสติก เคมีภัณฑ์ เครื่องใช้ไฟฟ้าและส่วนประกอบ ยางพาราสำหรับอุตสาหกรรม การผลิตที่เกี่ยวเนื่องกับยาง ฯลฯ

ด้วยมูลค่าของภาคการส่งออกที่มีสัดส่วนไม่น้อยกว่า 2 ใน 3 ของมูลค่าผลิตภัณฑ์มวลรวมภายในประเทศ (Gross Domestic Products) ทำให้การวางแผนเพื่อการพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมของไทยต้องให้ความใส่ใจกับภาคการส่งออกอย่างยิ่ง และมีหน่วยงานที่ทำหน้าที่สนับสนุนข้อมูลและพัฒนายุทธศาสตร์การค้าและการส่งออกหลายแห่ง และยังมีสถาบันการเงินเฉพาะกิจที่จัดตั้งขึ้นเพื่อสนับสนุนธุรกิจและการส่งออก ทั้งธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย และธนาคารพัฒนาวิสาหกิจขนาดกลางและขนาดย่อมแห่งประเทศไทย

พระราชบัญญัติธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย พ.ศ. 2536 และต่อมามีการแก้ไขเพิ่มเติมในปี 2542 เพื่อให้วัตถุประสงค์และอำนาจของธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทยชัดเจนและกว้างขวางยิ่งขึ้น มีการจัดตั้งธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าในนานาประเทศ โดยอาจใช้ชื่อ ExportImport Bank หรือ EXIM Bank และเคยมีข้อถกเถียงว่าการมี EXIM Bank ในแต่ละประเทศถือเป็นการแทรกแซงหรือกีดกันทางการค้าหรือไม่ แต่ก็ปรากฏว่านานาประเทศต่างก็มีการจัดตั้ง EXIM Bank เพื่อทำหน้าที่เกื้อหนุนทางการเงินเพื่อให้ภาคการส่งออกมีความคล่องตัวทางการค้า

ดังนั้น EXIM Bank จึงเป็นประเภทหนึ่งของธนาคารเพื่อการพัฒนา และบทบาทหน้าที่หลักจึงไม่ใช่การแข่งขันกับธนาคารพาณิชย์ หากแต่มีบทบาทช่วยเสริมหรือช่วยสนับสนุนในกรณีที่ธนาคารพาณิชย์ภาคเอกชนไม่สามารถให้ความช่วยเหลือผู้ผลิตหรือผู้ส่งออกได้เท่าที่ควร

ทั้งนี้ EXIM Bank รับเป็นผู้ค้ำประกันสินเชื่อที่ธนาคารพาณิชย์ให้แก่ภาคส่งออก ลดความเสี่ยงของผู้ส่งออกและของสถาบันการเงินในกรณีที่ผู้ซื้อบิดพลิ้วการชำระค่าสินค้า หรืออาจเข้าร่วมเป็นภาคีกับธนาคารพาณิชย์ในการปล่อยสินเชื่อเพื่อส่งเสริมและพัฒนาการส่งออกในรูปแบบต่างๆ

การมีหน่วยงานประเภท EXIM Bank ในประเทศต่างๆ ด้วยวัตถุประสงค์ที่คล้ายคลึงกัน จึงอาจมอง EXIM Bank ของประเทศที่เป็นคู่แข่งขันทางการค้าของไทยว่าเป็นหน่วยงานคู่แข่งขันของ EXIM Bank ของไทยด้วยก็ได้ เพราะต้องช่วงชิงความได้เปรียบในการช่วยให้ผู้ส่งออกของไทยสามารถประกอบธุรกิจส่งออกด้วยเงื่อนไขทางการค้าที่ไม่เสียเปรียบกว่าที่ EXIM Bank ของประเทศคู่แข่งให้แก่ผู้ส่งออกของประเทศต้นในตลาดการค้าเดียวกัน

ในอนาคตบทบาทหน้าที่ของ EXIM Bank จะยิ่งโดดเด่นและเป็นที่พึ่งของภาครัฐและภาคเอกชนในประเทศมากขึ้น และมีความสำคัญกับภาคการเงิน การผลิต การลงทุน และการส่งออกไปพร้อมกัน ในขณะที่ภาคการเงินและภาคส่วนทางการค้ามีพัฒนาการเปลี่ยนแปลงอย่างรวดเร็วตลอดเวลา

นอกจากนี้ การค้าในปัจจุบันยังดำเนินไปตลอดเวลา ไม่มีเวลาหยุดนิ่ง ดังนั้นการติดต่อสื่อสารโดยใช้เครื่องมือรูปแบบใหม่ๆ เพื่อให้เข้าถึงข้อมูลได้อย่างรวดเร็วทันต่อเหตุการณ์ จึงเป็นปัจจัยสำคัญในการช่วงชิงความได้เปรียบทางการค้าและการส่งออก การเข้าถึงข้อมูล หมายถึง การทราบอย่างถ่องแท้ถึงพัฒนาการทุกด้านของนานาประเทศทั้งที่เป็นคู่ค้าในปัจจุบันและคู่ค้าในความคาดหวัง โดยต้องรอบรู้ทั้งด้านการค้า การลงทุน การผลิต ภูมิศาสตร์ เศรษฐกิจ การเมือง การปกครอง วัฒนธรรม ความสัมพันธ์ระหว่างประเทศ เพื่อให้เข้าถึงสภาพความเป็นจริงที่มีการเปลี่ยนแปลงและพัฒนาอย่างต่อเนื่อง

ธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้ามีหน้าที่สนับสนุนภาคการส่งออกและนำเข้า เพื่อให้ระบบเศรษฐกิจไทยเดินหน้าได้ โดยใช้เครื่องมือทางการเงินทั้งในรูปแบบเดิม และในรูปแบบตราสารการเงินเพื่อการค้าที่อาจมีการค้นคิดได้ใหม่ๆ เมื่อมีความก้าวหน้าด้านนวัตกรรมการเงินและเทคโนโลยี และต้องแสวงหาความร่วมมือกับหน่วยงานภาคเอกชน เช่น หอการค้า สภาอุตสาหกรรม สมาคมการผลิต สมาคมการส่งออก และหน่วยงานภาครัฐ เพื่อร่วมวางแนวทางแห่งอนาคตในการสนับสนุนส่งเสริมให้กระบวนการทำงานในทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้องมีความคล่องตัวตามยุคสมัย รวมถึงการลดขั้นตอน พิธีการ และเอกสารต่างๆ ที่ไม่จำเป็น

ธนาคารเพื่อการส่งออกและนำเข้าแห่งประเทศไทย เป็นธนาคารเพื่อการพัฒนานอกเหนือไปจากการสร้างรายได้เข้าประเทศ เพราะบทบาทของการส่งออกคือบทบาทของการแปรเปลี่ยนผลิตผลจากเศรษฐกิจภาครากหญ้าของประเทศไปสู่ตลาดสากล เป็นการเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจ ทำให้ห่วงโซ่เศรษฐกิจภายในประเทศตั้งแต่ต้นน้ำของกระบวนการผลิตไปสู่ปลายน้ำ หรือการบริโภคของตลาดโลก ต่างได้รับผลประโยชน์ตามรายทาง ประโยชน์ในลักษณะนี้จะชัดเจนในกรณีของการส่งออกสินค้าภาคการเกษตรหรือสินค้าที่เป็นการแปรรูปจากภาคการเกษตร

เมื่อมองในมุมนี้จึงอาจใช้ภาคการส่งออกที่มีประสิทธิภาพในการยกระดับมาตรฐานการครองชีพของประชาชนรากหญ้า ซึ่งอยู่ในห่วงโซ่การผลิตให้สูงขึ้น ลดความเหลื่อมล้ำทางเศรษฐกิจและสังคมอันเป็นสาเหตุหนึ่งของปัญหาความขัดแย้งในภาคการเมือง