ลูกหนี้หนุน คสช.ฟันหนี้นอกระบบ

โดย...ชีวารัตน์ กิจนภาธนพงศ์

“แก๊งทวงหนี้โหด ฟันแม่ค้าแขนขาด”

“นครปฐม ทวงหนี้โหดยิงเจ็บ 2”

“ฆ่าเผานั่งยางเจ้าแม่เงินกู้”

นี่เป็นแค่ส่วนหนึ่งของการทวงหนี้อย่างโหดร้าย ไร้มนุษยธรรม ที่เกิดขึ้นจาก “หนี้นอกระบบ” ซึ่งผู้เสียหายและผู้ได้รับผลกระทบจากธุรกิจผิดกฏหมายนี้ ทั้งลูกหนี้และเจ้าหนี้ เพียงแต่ลูกหนี้มีจำนวนมากกว่าส่วนใหญ่จึงเป็นผู้ถูกกระทำ มีทั้งการทำร้ายร่างกาย ทำลายทรัพย์สิน ข่มขู่คุกคามและประจานให้ได้รับความอับอาย

การใช้ความรุนแรงทวงหนี้เกิดขึ้นไม่เว้นวัน จนเป็นที่ชินชาของสังคม ทั้งที่เรื่องนี้เป็นเรื่องสำคัญและเป็นปัญหารากเหง้าในระบบเศรษฐกิจไทย

คนที่ตัดสินใจไปกู้เงินนอกระบบส่วนใหญ่เป็นคนที่ไม่มีเครดิตเพียงพอที่สถาบันการเงินจะให้กู้ มีรายได้น้อย เมื่อไม่มีทางเลือกจึงต้องหันไปกู้เงินจากเจ้าหนี้นอกระบบแม้จะรู้ว่าอัตราดอกเบี้ยสูงลิ่ว จนยากที่จะชำระหนี้ได้หมดง่ายๆ

เจ้าหนี้เงินกู้นอกระบบส่วนใหญ่เป็นนักธุรกิจในท้องถิ่น กลุ่มผู้มีอิทธิพล หรือมีกลุ่มอิทธิพลหนุนหลัง และสร้างความเดือดร้อนทั้งการคิดดอกเบี้ยที่สูงแบบเอารัดเอาเปรียบ และการทวงหนี้ที่ใช้ความรุนแรง

สิ่งที่รัฐบาลได้พยายามแก้ไขและคุ้มครองลูกหนี้จากการถูกทำร้ายร่างกายและทรัพย์สิน คือ การออก พ.ร.บ.ทวงหนี้ ที่มีผลบังคับใช้ไปเมื่อ 1-2 ปีที่ผ่านมา สาระสำคัญของกฎหมายนี้คือการออกกฎการทวงหนี้ที่เป็นธรรม ไม่ให้ทวงหนี้อย่างไม่มีขอบเขต ห้ามประจาน ใช้ความรุนแรง แต่กฏหมายทวงหนี้นี้ก็มีผลบังคับใช้กับเจ้าหนี้ในระบบ อย่างสถาบันการเงิน หรือสถาบันการเงินที่ไม่ใช่ธนาคารพาณิชย์ (นันแบงก์) เท่านั้น เจ้าหนี้นอกระบบไม่ได้ถูกลงโทษด้วยกฎหมายนี้ แต่จะไปมีโทษในคดีอาญาและคดีแพ่งภายใต้กฎหมายอื่น 

แม้จะเสี่ยงจากการถูกทวงหนี้โหด และถูกขูดรีดดอกเบี้ยหนักมาก แต่คนที่หันไปพึ่งพาหนี้นอกระบบบอกว่าเพราะไม่มีทางเลือก

วัน แม่ค้าขายส้มตำ ย่านตลาดคลองเตย บอกว่า มีหนี้นอกระบบอยู่ประมาณ 5 หมื่นบาท เป็นหนี้ที่เกิดจากการกู้เงินไปใช้รักษาพยาบาลสามีที่เป็นโรคมะเร็ง แม้จะใช้สิทธิบัตรทองรักษาฟรี แต่ก็มีค่าใช้จ่ายต่างๆ เกิดขึ้น กำไรจากการขายของไม่พอที่จะใช้จ่าย จึงต้องไปกู้มา เสียดอกเบี้ยร้อยละ 10 ต่อเดือน นับเป็นดอกเบี้ยพิเศษเพราะรู้จักคุ้นเคยกับเจ้าหนี้ดี และขายของที่นี่นานแล้ว ทุกวันจะมีคนเดินเก็บหนี้วันละ 200-300 บาท ถ้าวันไหนขายของไม่ดี กำไรไม่พอจ่าย หนี้ก็จะทบต้นไป ยอดหนี้ที่ต้องจ่ายก็สูงขึ้น

วัน บอกว่า ถ้ามีแหล่งเงินกู้ที่ถูกต้องมาให้คนจนใช้ก็ดี เพราะจะเสียดอกเบี้ยต่ำกว่าหนี้นอกระบบ ก็จะช่วยประชาชนได้ ซึ่งเอาใจช่วยอยากให้รัฐบาลแก้ไขปัญหาได้สำเร็จ

ด้าน กัลยาณี รุทระกาญจน์ เลขาธิการศูนย์ประสานงานลูกหนี้แห่งชาติ กล่าวสนับสนุนให้รัฐบาลใช้มาตรา 44 เพื่อแก้ไขปัญหาหนี้นอกระบบ ด้วยวิธีการให้ทหารตั้งทีมเฉพาะกิจพิเศษมาปราบปรามเจ้าหนี้นอกระบบ และพยายามดึงเจ้าหนี้นอกระบบขึ้นมาทำธุรกิจบนโต๊ะให้ถูกต้องตามกฎหมาย

โดยก่อนหน้านี้ คณะรักษาความสงบแห่งชาติ (คสช.) เคยออกประกาศฉบับที่ 23/2559 ที่จะปราบปรามผู้มีอิทธิพล ซึ่งเจ้าหนี้นอกระบบถือว่าเป็นผู้มีอิทธิพลเช่นกัน เพราะระบบการบริหารราชการ หรือเจ้าหน้าที่ตำรวจ ไม่สามารถดำเนินการได้ เห็นได้จากที่ผ่านมามีการให้ร้องเรียนเรื่องหนี้นอกระบบผ่านศูนย์ดำรงธรรม และให้นายอำเภอ ผู้ว่าราชการจังหวัด ร่วมกับตำรวจเข้าไปดูแล แต่เนื่องจากแต่ละองค์กรมีงานล้นมือ จึงทำงานได้ไม่เต็มที่ ที่สำคัญเจ้าหนี้นอกระบบส่วนใหญ่มีผู้มีอิทธิพลในท้องถิ่นหนุนหลัง

ขณะที่รัฐบาล คสช.มีอำนาจเต็ม ไม่ต้องเกรงกลัวอิทธิพล และไม่ต้องห่วงคะแนนเสียง และ ใช้กฎหมายพิเศษ มาตรา 44 ซึ่งช่วยลดขั้นตอนการทำงานได้ รวมทั้งใช้กฎหมายที่มีอยู่อย่างจริงจัง ทั้งกฎหมายฟอกเงิน กฎหมายปล่อยกู้อัตราดอกเบี้ยเกินกว่ากำหนด จะทำให้หนี้นอกระบบกลับมาอยู่ในระบบได้

อย่างไรก็ตาม กัลยาณี ไม่เห็นด้วยกับรัฐบาลหากใช้วิธีเดิมๆ ที่ให้ธนาคารของรัฐ อย่างธนาคารออมสิน ธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตร(ธ.ก.ส.) มาแก้ไขปัญหาหรือปล่อยกู้แข่งกับเจ้าหนี้นอกระบบ เพราะทำมาหลายรัฐบาล แต่ไม่ประสบความสำเร็จ และยังสิ้นเปลืองงบประมาณ แม้แต่การตั้งนาโนไฟแนนซ์ก็ยังไม่สามารถแก้ไขได้

วิธีการแก้ไข ควรให้เจ้าหนี้นอกระบบมาช่วยจัดการ ด้วยการปล่อยให้เจ้าหนี้นอกระบบมีการแข่งขันกันอย่างเสรี มีการขึ้นทะเบียนเจ้าหนี้นอกระบบให้ถูกต้อง เพื่อให้ทราบว่าแต่ละรายมีกลุ่มลูกค้าในพื้นที่ใด ด้วยการออกมาตรการจูงใจในการขึ้นทะเบียน เช่น การนิรโทษกรรม และกำหนดระยะเวลาการมาขึ้นทะเบียน เมื่อพ้นกำหนดแล้วรัฐบาลต้องเข้มงวดในการใช้กฎหมายปราบปรามอย่างจริงจัง

นอกจากนี้ รัฐบาลควรที่จะมีการจัดตั้งศูนย์ให้คำปรึกษาลูกหนี้อย่างบูรณาการ ตั้งแต่การให้ความรู้ด้านการเงินกับลูกหนี้ การคำนวณดอกเบี้ย เพื่อไม่ให้ถูกเจ้าหนี้เอารัดเอาเปรียบ หรือทำสัญญาเงินกู้ที่ไม่เป็นธรรม รวมถึงการช่วยเจรจาแก้ไขปัญหาหนี้