ไต้หวันตะลุยญี่ปุ่น

โดย...อรุณ จิรชวาลา

อาจจะเป็นเพราะประเทศไทยยังล้าหลังด้านไอที ทำให้พัฒนาการด้านนี้ที่เกิดในต่างแดนกลายเป็นเรื่องไกลตัว และไม่ได้รับความสนใจเท่าที่ควร ทั้งๆ ที่บางเรื่องมีผลกระทบต่อเศรษฐกิจและสังคมของเราอย่างมาก ยกตัวอย่างเรื่องสมาร์ทโฟน ซึ่งในปัจจุบันคนไทยมีกันเกือบถ้วนหน้า และสังคมไทยได้กลายเป็นสังคมก้มหน้าตามประเทศส่วนใหญ่ในโลกนี้ไปแล้ว แต่เราคนไทยรู้จักแต่วิธีใช้ โดยไม่ทราบว่าสมาร์ทโฟนมีความเป็นมาอย่างไร จะมีพัฒนาการต่อไปอย่างไร และมีผลกระทบต่อเศรษฐกิจไทยอย่างไรบ้าง

สัปดาห์ที่แล้ว บริษัท หงไห่ พรีซิชัน อินดัสทรี หรือที่รู้จักกันในนามฟอกซ์คอนน์ของไต้หวัน ได้บรรลุข้อตกลงกับบริษัท ชาร์ป คอร์ปอเรชั่น ของญี่ปุ่น ในการเข้าไปซื้อหุ้น 66% ของชาร์ปเป็นเงิน 3,500 ล้านเหรียญสหรัฐ หรือพูดง่ายๆ เป็นการเข้าไปซื้อกิจการของชาร์ปนั่นเอง

ฟอกซ์คอนน์เป็นบริษัทฮาร์ดแวร์ไอทีใหญ่ที่สุดในโลก และเป็นบริษัทในธุรกิจไอทีที่มียอดขายเป็นอันดับ 3 ของโลก ในปี 2014 มียอดขาย 132.5 พันล้านเหรียญสหรัฐ และมีกำไรสุทธิ 4,100 ล้านเหรียญสหรัฐ มีโรงงานกว่าสิบโรง ส่วนใหญ่ตั้งอยู่ในประเทศจีนใหญ่ที่สุดอยู่ที่เสิ่นเจิ้น ที่นั่นที่เดียวจ้างงานกว่า 4 แสนคน มีสภาพเหมือนเมือง คือมีสาธารณูปโภคและบริการครบถ้วน รวมทั้งสถานีทีวีของตัวเองด้วย ฟอกซ์คอนน์จ้างงานทั่วโลกประมาณ 1.3 ล้านคน

ส่วนชาร์ปเป็นบริษัทเก่าแก่ของญี่ปุ่นอายุกว่า 100 ปี เคยรุ่งเรืองพร้อมๆ กับอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ของญี่ปุ่น และช่วงหลังถดถอยตามอุตสาหกรรมนี้ของญี่ปุ่นเช่นกัน อาจจะมากกว่าด้วยซ้ำไป เพราะขาดทุนติดต่อกันมาหลายปี จนมีปัญหาเรื่องความอยู่รอดของกิจการเข้ามาเกี่ยวข้อง

ครั้งนี้เป็นครั้งแรกที่มีการขายธุรกิจในอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ของญี่ปุ่นให้กับต่างชาติ รวมทั้งเป็นการขายกิจการให้ต่างชาติที่มีมูลค่าสูงที่สุดอีกด้วย อาจจะด้วยเหตุนี้ที่ทำให้มีกองทุนในญี่ปุ่นออกมาประมูลแข่งในตอนต้น เพื่อรักษาชาร์ปให้อยู่ในมือชาวญี่ปุ่นต่อไป แต่ไม่เป็นผล

ชาร์ปมีธุรกิจหลายด้าน ส่วนใหญ่อยู่ในอาการป่วย แต่มีด้านที่เป็นเป้าหมายของฟอกซ์คอนน์ คือสกรีนหรือหน้าจอคอมพิวเตอร์และสมาร์ทโฟน โดยชาร์ปเป็นซัพพลายเออร์ให้หลายเจ้า รวมทั้ง 25% ของที่แอปเปิ้ลใช้ด้วย

หน้าจอเป็นชิ้นส่วนสำคัญของสมาร์ทโฟน เพราะมีราคาแพงมากต้นทุนสำหรับไอโฟนตกชิ้นละกว่า 50 เหรียญสหรัฐ สมาร์ทโฟนส่วนใหญ่ในปัจจุบันยังใช้หน้าจอแอลซีดี ซึ่งชาร์ปมีความเชี่ยวชาญ แต่มีแนวโน้มว่าในอนาคตจะหันไปใช้ระบบโอแอลอีดี หรือโอเลด เพราะมีความยืดหยุ่นเรื่องรูปแบบมากกว่า ทำได้บางกว่า ภาพคมชัดกว่าและกินแบตเตอรี่น้อยกว่า ปัจจุบันเริ่มมีการใช้งานบ้างแล้ว โดยซัมซุงเป็นเจ้าของส่วนแบ่งตลาดประมาณ 95% ส่วนบริษัทที่คาดว่าจะเป็นผู้นำด้านนี้ภายในไม่กี่ปีคือ แอลจี ซึ่งก็เป็นเกาหลีเช่นกัน

ฟอกซ์คอนน์ ซึ่งเป็นผู้ผลิตไอโฟนให้แอปเปิ้ลมาแต่ต้น มีจุดอ่อนในเรื่องหน้าจอ หลายปีก่อนเคยใช้เงินเกือบหมื่นล้านเหรียญสหรัฐซื้อกิจการของบริษัทไต้หวันที่เป็นผู้ผลิตหน้าจอบริษัทหนึ่ง แต่ไม่สามารถเพิ่มประสิทธิภาพและลดต้นทุนได้อย่างที่คาดหวัง ปัจจุบันในระดับล่างฟอกซ์คอนน์ถูกผู้ผลิตราคาถูกจากจีนตีตลาด ส่วนในระดับบนก็ก้าวไม่ทันเกาหลี

นอกจากเรื่องหน้าจอแล้ว ต้นทุนอื่นๆ ในการผลิตในจีนก็สูงขึ้นอย่างรวดเร็ว เพราะค่าแรงแพงขึ้นมาก ฟอกซ์คอนน์เป็นบริษัทแรกๆ ที่ตกเป็นเป้าของการประท้วงเรื่องค่าแรง หากจำกันได้ในปี 2010 ตลอดทั้งปีมีคนงานที่โรงงานของฟอกซ์คอนน์ในเสิ่นเจิ้นทยอยกระโดดตึกฆ่าตัวตายรวมทั้งสิ้นถึง 14 คน ฟอกซ์ คอนน์ ถูกโจมตีว่าใช้งานและปฏิบัติต่อคนงานเหมือนไม่ใช่มนุษย์ ซึ่งเป็นแรงกดดันทางธุรกิจอย่างมหาศาล

กล่าวกันว่า แอปเปิ้ลเองก็เห็นประโยชน์จากการเข้าไปซื้อชาร์ปของฟอกซ์คอนน์ รวมทั้งอาจมีส่วนผลักดันให้เกิดขึ้น ที่เป็นเช่นนี้เพราะหากไม่มีเหตุการณ์นี้ แอปเปิ้ลอาจจะหนีไม่พ้นต้องพึ่งพาซัมซุงกับ
แอลจีไปอีกนาน ซึ่งในอีกสถานะหนึ่ง ซัมซุงเป็นคู่แข่งรายสำคัญที่สุดของแอปเปิ้ลในตลาดโลก การต้องพึ่งพาคู่แข่งเป็นเรื่องน่าอึดอัดใจเป็นอย่างมาก

อย่างไรก็ตาม ในช่วงหลังชาร์ปได้ละเลย รวมทั้งอาจขาดแคลนทรัพยากร ในการวิจัยและพัฒนาเทคโนโลยีโอเลด ทำให้เชื่อกันว่ากว่าฟอกซ์คอนน์กับชาร์ปจะร่วมกันเข็นหน้าจอโอเลดออกมาได้อย่างเร็วก็อาจเป็นปี 2020 ระหว่างนี้แอปเปิ้ลยังต้องพึ่งผู้ผลิตเกาหลีไปก่อน

แน่นอนว่าการซื้อชาร์ปเป็นความเสี่ยง นอกจากการพัฒนาหน้าจอโอเลดอาจจะล่าช้าและแพงกว่าคู่แข่ง ยังมีเรื่องต้องปรับโครงสร้างชาร์ป ลดคน ขายหรือเลิกธุรกิจที่ไม่ถนัด ตลอดจนอาจต้องรวมศูนย์การบริหาร ซึ่งไม่ใช่เรื่องง่าย เพราะการตัดสินใจต้องทำจากทางไกลไม่สามารถเอาทีมจากไต้หวันมาบริหารแทนทีมเดิมได้ทั้งหมด

ก่อนจบ ผมอยากพูดถึงประเทศต่างๆ ที่มีส่วนเกี่ยวข้องกับเรื่องนี้ ไม่ว่าจะโดยทางตรงหรือทางอ้อม ดังนี้

สหรัฐ ในภาพรวมนำหน้าประเทศอื่นด้านไอทีไปไกลมาก โดยเฉพาะอย่างยิ่งด้านวิจัยและพัฒนา และด้านการแปลงนวัตกรรมเป็นธุรกิจ แต่สหรัฐไม่ได้ให้ความสำคัญกับการผลิตมากนัก นิยมจ้างประเทศอื่นที่มีค่าแรงต่ำกว่า

เกาหลี สามารถยกระดับการพัฒนา ทั้งด้านวิจัยและพัฒนา และด้านการผลิต จนแซงหน้ายุโรปกับญี่ปุ่น หลายด้านกลายเป็นคู่แข่งที่น่ากลัวของสหรัฐ และบางด้านอาจพูดได้เต็มปากว่าเป็นผู้นำในตลาดโลกแล้ว

ญี่ปุ่น สมัยก่อนเคยรุ่งเรืองด้านไอทีมาก ปัจจุบันถดถอยลงทั้งด้านวิจัยและพัฒนาและด้านการผลิต การจะพลิกฟื้นสถานการณ์ไม่ใช่เรื่องง่าย ในกรณีนี้เป็นการจับมือกับประเทศที่ 3 อย่างไต้หวัน เพื่อพยายามไล่หลังเกาหลีให้ทัน

ไต้หวัน พยายามยกระดับขีดความสามารถด้านการผลิตของตัวเองมาโดยตลอด จนอยู่ในระดับแนวหน้าของโลก แต่ด้านวิจัยและพัฒนายังไม่เชี่ยวชาญมากนัก พร้อมที่จะปรับตัว ร่วมมือ และซื้อหาส่วนที่ยังขาดจากประเทศอื่น เพื่อคงความเป็นผู้นำด้านการผลิต

จีน ใช้ความได้เปรียบจากการมีเศรษฐกิจและตลาดในประเทศขนาดใหญ่ในการผลิตสินค้าราคาถูกออกมาแข่งขันใน 3-4 ปีหลัง อัตราค่าแรงสูงขึ้นอย่างรวดเร็ว เกิดปัญหาว่าจะทำให้มูลค่าเพิ่มที่ได้จากแรงงานตามทันได้อย่างไร

ไทย ความรอบรู้ด้านไอทีมาจากด้านการบริโภคสินค้าประเภทนี้เป็นหลัก ไม่มีการวิจัยและพัฒนาและไม่มีเทคโนโลยีด้านการผลิตของตัวเอง มีอุตสาหกรรมประเภทนี้อยู่บ้าง แต่เป็นการขายแรงงานหลายปีหลังเริ่มมีปัญหาถูกประเทศเพื่อนบ้านที่ค่าแรงต่ำกว่าแย่งงานและแย่งส่วนแบ่งตลาดด้านการลงทุนนโยบายประชานิยมตลอดสิบกว่าปีที่ผ่านมา ทำให้ค่าแรงสูงขึ้นโดยที่มูลค่าเพิ่มจากแรงงานไม่ได้สูงตาม แนวทางแก้ไขอาจไม่ใช่ด้วยการทำให้ค่าแรงถูกลง แต่ด้วยการที่ภาครัฐเพิ่มแรงจูงใจให้กับภาคเอกชนในการลงทุน