อ่านแบบไทยๆ

โดย...กรกิจ ดิษฐาน

สัปดาห์หน้าจะมีงานหนังสือระดับประเทศพอดี ประจวบเหมาะกับเมื่อเร็วๆ นี้มีข่าวการสำรวจอัตราการอ่านและรู้หนังสือที่สำรวจโดย Central Connecticut State in New Britain ในจำนวน 61 ประเทศ ที่มีข้อมูลพบว่าประเทศในแถบนอร์ดิกติด 1 ใน 5 ประเทศที่มีอัตราการรู้หนังสือและการอ่านมากที่สุดในโลก โดยอันดับ 1 เป็นของฟินแลนด์ ตามด้วยไอซ์แลนด์ เดนมาร์ก สวีเดน และนิวซีแลนด์ ตามลำดับ ขณะที่ประเทศไทยอยู่ในอันดับที่ 56

ส่วนไทยที่ 56 ที่จริงเขาจะสำรวจ 200 ประเทศ แต่ข้อมูลไม่พอ และข้อมูลเท่าที่ได้นี้ก็นำมาจากยูเนสโกกับ OECD ทำให้ผมสงสัยว่า ที่เย้ยกันเรื่องคนไทยอ่านหนังสือปีละ 7 หรือ 8 บรรทัดเอามาจากที่ไหน ยูเนสโกก็ไม่มี ที่ไหนๆ ก็ไม่มีสงสัยจะเป็นอีกหนึ่ง Myth ที่ถูกสร้างขึ้นโดยบุคคลนิรนามในโลกออนไลน์? ใครเจอช่วยสงเคราะห์ทีเถอะครับ

หลายปีก่อนมีผมอ่านบทความด้าน IT เรื่องหนึ่งจำชื่อไม่ได้เขาบอกว่า โซเชียลเน็ตเวิร์กไม่ได้ทำให้คนอ่านน้อยลง ตรงกันข้ามทำให้คนอ่านมากขึ้นและเขียนมากขึ้น ถ้าเราไปจำกัดว่าการอ่านต้องถือหนังสือเป็นเล่มๆ คนทั่วโลกอ่านน้อยลงแน่นอน แถมตอนนี้หนังสือขายไม่ออก นิตยสารปิดตัวเป็นแถวๆ ดังนั้นถ้าวัดสื่อออนไลน์เข้าไปด้วยผมว่าคนไทยอ่านเยอะกว่าแต่ก่อนไม่รู้กี่เท่าตัว เลิกพูดถึงมายาคติเรื่องอ่าน 7 หรือ 8 บรรทัดได้เลย (ตกลงมันกี่บรรทัดกันแน่? แล้วสถิติจากไหน?)

Myth อีกเรื่องที่ผมอยากพิสูจน์มากคือที่บอกว่าคนไทยเป็นพวกชอบฟังชอบเล่าแนวมุขปาฐะ ไม่ใช่พวกนักอ่านผมเคยอ่านหนังสือ ศ. เดวิด เค. วัยอาจ (David K. Wyatt) ชื่อ Siam in Mind ท่านบอกว่า ในช่วงปี ค.ศ. 1890 อัตราการรู้หนังสือของพลเมืองชายในสยามสูงกว่าอัตราการรู้หนังสือของยุโรปและอเมริกาหลายเท่าตัวนัก เพราะผู้ชายต้องบวชเรียนและตามชุมชนยังมีหอไตรของวัดเป็นเหมือนห้องสมุด ทำให้ดูเหมือนว่าผู้หญิงเท่านั้นที่มาแนวมุขปาฐะ

อย่างไรก็ตาม ผมยังไม่เห็นด้วยกับอาจารย์วัยอาจ เท่าที่สังเกตผมเห็นชาววัดไทยอ่านพอประมาณเน้นภาคปฏิบัติมากกว่า ผิดกับพุทธเมียนมาที่อ่านมากเก่งปริยัติแต่ปฏิบัติพอประมาณ ทุกวันนี้เมียนมายังมีวัฒนธรรมอ่านพระไตรปิฎกแล้วจำทั้งหมดจากนั้นมาอ่านให้โยมฟัง ไทยเราไม่มี

ส่วนตัวผมไม่เห็นว่าอ่านน้อยหรือฟังมากมันจะทำให้คนไทยฉลาดน้อยลง เพราะมันเป็นการรับข้อมูลเหมือนกัน สิ่งสำคัญคือฟังหรืออ่านต้องคิดตามด้วย แม้จะอ่านแค่ 2-3 บรรทัด แต่รู้จักคิดยังดีกว่าอ่านเป็นเล่มๆ แต่วิเคราะห์ต่อยอดไม่เป็น

อย่างไรก็ตาม เรื่องวิเคราะห์ไม่เป็น ชอบข่าวลือ และเชื่อตามๆ กัน เป็นปัญหาใหญ่ของบ้านเรามากพอๆ กับไม่อ่านหนังสือเสียอีก โดยเฉพาะการอ่านแค่พาดหัวแล้วจินตนาการเอาเองจนเงิบ หรืออ่านแล้วแสดงความเห็นด้วยตรรกะหลุดลุ่ยจนทะเลาะกับคนอื่น