วิพากษ์‘อาจารย์ป๋วย’

โดย...ขุนอิน

นิตยสารสารคดีฉบับล่าสุุด เดือน ก.พ. 2559 จัดทำเรื่องพิเศษ “100 ปีชาตกาล ป๋วย อึ๊งภากรณ์” ปกสีแดงโดดเด่นสะดุดตา เป็นภาพอาจารย์ป๋วยในสไตล์ป๊อปอาร์ต เท่และมีรสนิยมยิ่ง     

   ความน่าสนใจของนิตยสารฉบับนี้อยู่ตรงการนำเสนอชีวประวัติของบุคคลสำคัญอย่างอาจารย์ป๋วย อึ๊งภากรณ์ ในแบบสั้นกระชับ ทว่าอัดแน่นด้วยเนื้อหาสาระ ครอบคลุมตั้งแต่เส้นทางชีวิต ผลงาน แนวคิด ยันเรื่องส่วนตัวที่หลายคนอาจไม่เคยรู้มาก่อน ทั้งยังชวนผู้อ่านร่วมวิพากษ์ป๋วยผ่านการทบทวนบทบาทต่างๆ ของท่านในช่วงที่ยังมีชีวิต ปิดท้ายด้วยการสำรวจมุมมองคนรุ่นใหม่ยุคนี้ว่าป๋วยยังมีความหมายต่อสังคมไทยอย่างไร

เริ่มที่ 9 เหตุการณ์สำคัญในชีวิตป๋วย ขุดคุ้ยเรื่องราวตั้งแต่วัยเด็กตอนที่พ่อตาย โดยป๋วยระบุว่าเสียดายโอกาสสุดท้ายที่จะได้ปรนนิบัติพ่อ ความกล้าหาญของป๋วยในวัยหนุ่มที่ตัดสินใจไปเป็น “ทหารชั่วคราว” ร่วมขบวนการเสรีไทย สมัยสงครามโลกครั้งที่ 2 เหตุการณ์ทะเลาะกับจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ และจอมพล ป.พิบูลสงคราม เมื่อครั้งดำรงตำแหน่งผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย

 การตัดสินใจรับตำแหน่งคณบดีคณะเศรษฐศาสตร์ จนได้รับการยอมรับว่าเป็นคณะเศรษฐศาสตร์ที่ดีที่สุดแห่งหนึ่งในภาคพื้นเอเชีย การไปเยี่ยม ปรีดี พนมยงค์ รัฐบุรุษและจดหมายต้านรัฐประหารอันลือลั่น แสดงถึงอุดมการณ์อันแน่วแน่ของท่าน ภาวะผู้นำในบทบาทอธิการบดีมหาวิทยาลัยธรรมศาสตร์ช่วงเหตุการณ์ 6 ตุลา 2519 จนถึงวาระสุดท้ายของชีวิตหลังลี้ภัยไปอยู่ที่ประเทศอังกฤษ ซึ่งผู้อ่านจะได้ฟังจากจอน อึ๊งภากรณ์ บุตรชายคนโตว่าเหตุใดป๋วยจึงไม่ยอมกลับมาเมืองไทย

ลึกและลับของอาจารย์ป๋วย พาไปสำรวจแง่มุมส่วนตัวที่ไม่ค่อยมีคนรู้มาก่อน ตั้งแต่ความสามารถทางกวีนิพนธ์ หนังสือเล่มโปรดที่สร้างอิทธิพลต่อแนวคิด อารมณ์ศิลปินยามเป่าขลุ่ยไทย รสนิยมการดูหนัง และประสบการณ์เที่ยวผู้หญิง สะท้อนถึงความซุกซนประสาปุถุชนคนธรรมดา นอกจากนี้ สุชาติ สวัสดิ์ศรี ศิลปินแห่งชาติ ใบพัด นบน้อม นักเขียนชื่อดัง และ จอน อึ๊งภากรณ์ จะมาร่วมวิเคราะห์ความล้มเหลวของป๋วยว่านอกจากความสำเร็จแล้ว อะไรคือ ความผิดพลาดของท่าน

ไฮไลต์อีกอย่างของเล่มนี้อยู่ตรงการวิพากษ์ป๋วย ในฐานะผู้ทำงานภายใต้รัฐบาลจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ระหว่างปี 2502-2514 ว่า ป๋วยรับใช้เผด็จการหรือไม่? ผ่านมุมมองของนักประวัติศาสตร์อย่าง สมศักดิ์ เจียมธีรสกุล นักรัฐศาสตร์ ศ.ดร.เกษียร เตชะพีระ และนักเศรษฐศาสตร์ รศ.ดร.อภิชาต สถิตนิรามัย

สุดท้าย ฟังคนรุ่นหลังวิเคราะห์ป๋วยในบทบาทต่างๆ อาทิ กษิดิศ อนันทนาธร บรรณาธิการหนุ่มแห่งนิตยสาร สารป๋วย และ สนั่น ชูสกุล นักพัฒนาสังคม เจ้าของรางวัลสันติประชาธรรม

อ่านจบแล้วต้องบอกว่า คนจำนวนไม่น้อยพากันยกย่องเชิดชูอาจารย์ป๋วยประดุจเทพ จนอาจหลงลืมไปว่าอาจารย์ป๋วยก็เป็นมนุษย์คนหนึ่ง มีข้อดี ข้อเสีย เคยสำเร็จ เคยผิดพลาด ซึ่ง จอน อึ๊งภากรณ์ บุตรชายคนโต ได้เน้นย้ำว่า สิ่งที่อยากให้เกิดในวาระ 100 ปีชาตกาลนี้ คือ การวิพากษ์วิจารณ์ป๋วย

“คุณพ่อวิพากษ์วิจารณ์ได้ ผมไม่ชอบเรื่องการสร้างอนุสาวรีย์คุณพ่อ เพราะเป็นการรำลึกถึงคนตายแบบที่ตายไปแล้ว แต่การวิพากษ์หนังสือ ความคิด หรือการทำงานของคุณพ่อ จะทำให้คุณพ่อมีชีวิตอยู่อย่างยั่งยืน ทำให้คุณพ่อถูกมองเป็นมนุษย์ธรรมดาคนหนึ่งที่น่าสนใจ อาจเลวบ้าง มีข้อดีข้ออ่อน เป็นความจริงของมนุษย์”