ปัญหาสังคมไทย ‘แก่แล้วจน’ แก้อย่างไร? (จบ)

โดย...ดร.วีรพงษ์ ชุติภัทร์

เมื่อวานนี้เราคุยกันไปแล้วถึงสาเหตุที่ทำให้คนไทยส่วนใหญ่แก่แล้วจน และยังได้พูดถึงวิธีแก้ไขปลายเหตุที่จะบรรเทาความจนของผู้สูงอายุเหล่านั้น

วันนี้ผมจึงอยากพาคุณผู้อ่านมาคุยในเรื่อง “ต้นเหตุ” ที่ทำให้คนไทยส่วนใหญ่แก่แล้วจน และวิธีแก้ไขดังนี้ครับ

หนึ่ง ปรากฏการณ์แมทธิว (Matthew Effect)

ปรากฏการณ์นี้จะเกิดขึ้นเมื่อสังคมเกิดความลำเอียง และไปให้ความเชื่อถือแก่คนหรือเหตุการณ์ที่สังคมคิดว่าจะเป็นเช่นนั้น โดยที่สังคมจะไม่ยอมค้นหาข้อเท็จจริงว่าเกิดอะไรขึ้นเสียก่อน ตัวอย่างที่มักจะเกิดขึ้นบ่อยๆ ในปรากฏการณ์นี้ก็คือ รางวัลผลงานการศึกษาหรืองานวิจัยต่างๆ ที่มักจะถูกมอบให้กับศาสตราจารย์ที่อาวุโสและมีชื่อเสียง

ทั้งๆ ที่ในบางครั้งแล้ว คนที่ผลิตผลงานเหล่านั้นออกมาจนได้รับรางวัล อาจจะเป็นเพียงนักศึกษาฝึกงานที่ทำงานให้ศาสตราจารย์คนนั้นๆ ก็เป็นได้ แต่สังคมหรือผู้เกี่ยวข้องก็จะรู้สึกกระอักกระอ่วนใจที่จะมอบรางวัลให้แก่นักศึกษาฝึกงานอย่างแน่นอน

ในกรณีของคนจนที่จะต้องใช้ความเชื่อถือ เช่น การหยิบยืมเงิน หรือการกู้เงินจากสถาบันการเงิน หรือจากคนที่รู้จัก คนจนก็มักจะถูกกีดกัน หรือหากให้กู้ก็จะต้องกู้ในอัตราดอกเบี้ยที่สูงมาก ซึ่งนั่นเป็นสาเหตุที่ทำให้คนจนมีโอกาสที่จะยิ่งจนลงไปอีก

ดังนั้น รัฐจึงต้องยื่นมือเข้ามาหาแหล่งเงินทุนที่สามารถเข้าถึงคนจนได้อย่างแท้จริง มีมาตรการที่จะแยกแยะคนจนที่มีวินัยการเงินออกมา เพื่อที่จะได้ช่วยเหลือคนเหล่านี้ให้เขาสามารถพึ่งพาตนเองได้ ก่อนที่พวกเขาจะกลายเป็นคนไทยที่แก่แล้วจนไปเสียก่อน

สอง ระบบทุนนิยม

(Capitalism)

คาร์ล มาร์กซ์ (Karl Marx) ผู้ให้กำเนิดลัทธิคอมมิวนิสต์ ได้เคยกล่าวโจมตีระบบทุนนิยมไว้ว่าจะนำไปสู่ความล่มสลายทางเศรษฐกิจ มาร์กซ์ได้ให้แนวความคิดเกี่ยวกับกระบวนการทำงานของระบบทุนนิยม ที่ในปัจจุบันนี้เป็นที่แพร่หลายกันไปทั่วโลก รวมทั้งประเทศไทยด้วยว่าในสังคมจะมีชนชั้นอยู่ด้วยกัน 3 ชนชั้น คือ ชนชั้นสูง ชนชั้นกลาง และชนชั้นล่าง

ชนชั้นกลางมักจะเป็นชนชั้นที่จะพยายามไขว่คว้าหาทรัพย์สมบัติและอำนาจ เพื่อที่จะถีบตัวเองขึ้นมาเป็นชนชั้นสูงให้ได้ แต่ด้วยระบบทุนนิยมที่เกิดขึ้น...ก็จะทำให้เกิดสภาพการแข่งขันทางการค้าที่รุนแรง และนำไปสู่การแข่งขันทางการค้าที่ไม่ยุติธรรม มีการกีดกันทางการค้า มีการกีดกันการสนับสนุนแหล่งเงินกู้ และอื่นๆ

ผลสุดท้ายที่ออกมามักจะพบว่ากิจการของพ่อค้ารายเล็กมักจะประสบกับปัญหาการล้มละลาย ตามมาด้วยการเข้าครอบครองกิจการโดยพ่อค้ารายใหญ่ครั้งแล้วครั้งเล่า ในที่สุดก็จะทำให้สังคมแปรเปลี่ยนไป และชนชั้นกลางก็จะค่อยๆ หายไปจากสังคม เหลือไว้แต่เพียงชนชั้นสูงและชนชั้นต่ำ หรือกล่าวอีกอย่างหนึ่งว่าในสังคมก็จะเหลือเพียงแต่คนรวยและคนจนเท่านั้น

ในข้อนี้ รัฐจึงมีหน้าที่ที่จะต้องคุ้มครองกิจการของผู้ด้อยโอกาส เพื่อให้เขาเหล่านั้นสามารถดำเนินกิจการต่อไปได้ และรอดพ้นจากการครอบงำกิจการหรือการทำลายธุรกิจจากพ่อค้ารายใหญ่

สาม ทัศนคติในการจัดการ

เรื่องเงินของคนจน

คนจนมักจะมีทัศนคติที่ว่าเมื่อคนจนมีรายได้ ไม่ว่าจะมาจากเงินเดือนหรือรายได้เสริมนั้น หลังจากมีเงินเข้ามาแล้ว คนจนก็มักจะใช้จ่ายไปกับสิ่งของที่จำเป็น และสิ่งของที่ไม่จำเป็นจนเงินหมด ทำให้เงินออมมีค่าเป็นศูนย์หรือบางเดือนติดลบ

จากนั้นก็จะมีค่าใช้จ่ายใหม่ๆ เข้ามาเรื่อยๆ บีบบังคับให้คนจนต้องรีบขวนขวายหารายได้ใหม่หรือกู้หนี้ยืมสินเพื่อนำมาใช้จ่าย ในที่สุดก็กลายเป็นวัฏจักร ซึ่งอาจเรียกวัฏจักรนี้ว่า “วัฏจักรแห่งความจนดักดาน”

“การเกิดนิสัยไม่จำเป็นต้องเก็บออม” คนจนมักจะ “ไม่มีเงินออม” เลย ผ่านกาลเวลาไปอย่างยาวนาน คนจน...ก็ยังจนอยู่ ด้วยเวลาที่ยาวนานนี้ก็ทำให้เกิด “นิสัยไม่เก็บออม” เกิดขึ้น หลังจากนั้นก็จะเกิดความเคยชิน เพราะยามที่ไม่มีเงินหรือต้องกู้หนี้ยืมสินคนอื่นมา ชีวิตก็ยังอยู่ได้อย่างมีความสุข

ความเคยชินดังกล่าวก็จะไปสร้างให้เกิด “นิสัยไม่จำเป็นต้องเก็บออม” โดยไม่สนใจว่าในอนาคตจะมีเงินออมเมื่อถึงเวลาเกษียณอายุหรือไม่?

รัฐจึงต้องพยายามจัดหามาตรการส่งเสริมการออมให้แก่ประชาชน เช่น กองทุนการออมแห่งชาติ เป็นต้น นอกจากนั้นยังต้องคำนึงถึงนโยบายประชานิยมที่ออกมาว่าจะมีผลทำให้ไปทำลายวินัยทางการเงินของประชาชนหรือไม่

ด้วยเหตุนี้ คนไทยทุกคนจึงต้องช่วยเหลือซึ่งกันและกันก่อนที่ประเทศไทยจะเต็มไปด้วยคนไทยที่แก่แล้ว จนทำให้นึกถึงคำพูดของ จูดิ เดนช์ (Judi Dench) นักแสดงประกอบที่รับบทเป็น “เอ็ม” หญิงเหล็กที่เป็นเจ้านายของเจมส์ บอนด์ ในหลายๆ ภาค

เธอกล่าวไว้ว่า “Anything that we can do to improve the lives of elderly people is welcome so far as I am concerned.” แปลตามได้ว่า “อะไรก็ตามที่เราสามารถช่วยปรับปรุงคุณภาพชีวิตของผู้สูงอายุได้ หากดิฉันช่วยได้ ดิฉันก็จะทำ”