บารมีสำหรับโลกวัตถุนิยม

โดย...อานิก อัมระนันทน์

ส่งท้ายปีเก่าด้วยธรรม เก็บตกอย่างทะนุถนอมจากการปฏิบัติธรรมกับพระอาจารย์ชยสาโร เมื่อสัปดาห์ก่อน แม้เจ้าภาพจัดแบบไม่เคร่งครัด แต่การสอนธรรมของท่านมิได้ยิ่งหย่อน มีหลายประเด็นน่าสนใจและเป็นประโยชน์กับชีวิตประจำวันทั่วไป

ท่านบอกว่า การพัฒนาปารมี 10 ทำให้จิตมีวุฒิภาวะมากขึ้น <ทั้งทางโลกทางธรรม> เมื่อมากพอจะ “สุขงอม” พร้อมที่จะบรรลุธรรม สอดคล้องกับพจนานุกรมพุทธศาสตร์ ของพระพรหมคุณาภรณ์ (ป.อ. ปยุตฺโต) ปารมี 10 หรือ ทศบารมี คือคุณธรรมที่ประพฤติปฏิบัติอย่างยิ่งยวดเพื่อบรรลุซึ่งจุดหมายอันสูง เช่น ความเป็นพระพุทธเจ้า และมหาสาวก

เนื่องจากมิได้จดการเทศน์ แต่บันทึกเฉพาะประเด็นที่น่าสนใจ จึงขออัญเชิญนิยามจากพจนานุกรมดังกล่าวมากำกับการเล่าในบทความนี้ หากมีส่วนไหนที่ดิฉันเล่าไม่ถูกต้องก็น้อมขออภัยไว้ล่วงหน้าด้วย

1.ทาน คือ การให้ การเสียสละ ท่านวิเคราะห์ว่า ทานเป็นการเปลี่ยนทัศนะต่อวัตถุ ปกติคนเราจะอยากได้วัตถุ แต่ทัศนะของทาน คือ ได้ให้ผู้อื่นให้แล้วตนกลับมีความสุข

ท่านบอกว่า พระพุทธองค์ไม่ได้ตำหนิความร่ำรวย ไม่ห้ามการสร้างฐานะ (โดยสุจริต) แต่หาเงินได้แล้วต้องรู้จักใช้ ไม่ตระหนี่ รู้จักดูแลตัวเองกับครอบครัว และแบ่งปันให้ผู้อื่นหรือให้สังคม การให้ทานจึงเป็นเสมือนการกระจายรายได้ในเชิงเศรษฐศาสตร์

2.ศีล คือ การรักษากายวาจาให้เรียบร้อย ความประพฤติดีงามถูกต้องตามระเบียบวินัย ท่านวิเคราะห์ว่า ศีลเป็น “มหาทาน” เพราะให้ความปลอดภัยแก่ผู้อื่น การรักษาศีลซึ่งมักถูกมองว่าเป็นข้อห้ามที่จำกัดเสรีภาพตนเองนั้น เป็นการมีส่วนร่วมสร้างครอบครัวและสังคมที่สันติสุข ศีลควรเป็นไปด้วยความสมัครใจ

ทั้งทานและศีลช่วยสร้างความนับถือตนเอง หรือ Self Esteem

3.เนกขัมมะ ปกติหมายถึง การออกบวช ความปลีกตัวปลีกใจจากกาม ซึ่งหมายรวมถึงเรื่องวัตถุต่างๆ ท่านสอนว่า การออกจากกามในเวลาอันสมควรนั้นได้จากเจริญสติ

4.ปัญญา คือ ความรอบรู้ ความหยั่งรู้เหตุผล เข้าใจสภาวะของสิ่งทั้งหลายตามความเป็นจริง ท่านย้ำว่า ต้องรู้จักเลือกที่จะเรียน และเลือกที่จะปล่อยวาง ปัญญามีหลายระดับ ในการภาวนาไม่ควรให้จิตนิ่งมากเกินไป เพราะจะไม่เกิดปัญญา ได้แต่การแต่สะสมพลัง

5.วิริยะ คือ ความเพียร ความแกล้วกล้า ไม่เกรงกลัวอุปสรรค บากบั่น ก้าวหน้าเรื่อยไปไม่ทอดทิ้งธุระหน้าที่ ท่านพิเคราะห์ว่า วิริยะหรือความเพียรนั้นเป็นเอกลักษณ์ของศาสนาพุทธ ที่เชื่อในศักยภาพของมนุษย์ พุทธให้ความสำคัญกับความเพียร เพราะชีวิตไม่เป็นไปตามชะตากรรมหรือพระผู้เป็นเจ้า 

 6.ขันติ คือ ความอดทน ความทนทานของจิตใจ สามารถใช้สติปัญญาควบคุมตนให้อยู่ในอำนาจเหตุผล ท่านสอนว่า ถ้าเราทนใครได้ ทนอะไรได้ ก็ถือเป็นกำไรของชีวิตแล้ว คงเพราะได้เรียนรู้ที่จะจัดการปัญหาในอนาคตได้เก่งขึ้น <ทั้งทางโลกทางธรรม>

7.สัจจะ คือ ความจริง พูดจริง ทำจริง และจริงใจ ท่านยกตัวอย่างการพูดเลี่ยงเพื่อถนอมน้ำใจโดยไม่ต้องโกหก เช่น คนนำอาหารมาให้รับประทานแล้วถามว่าอร่อยหรือไม่ หากเราไม่ชอบ ถ้าบอกตรงๆ จะเสียความรู้สึก แต่ก็ไม่ควรโกหก จึงอาจตอบเลี่ยงไปได้ว่าแปลกดี!

ท่านไม่เห็นด้วยเลยกับการ “โกหกสีขาว” หรือ White Lies <ที่มักทำกันโดยไม่รู้ตัว ด้วยมารยาท หรือความกลัว ความอยากบางอย่าง บ้างก็อ้างความบริสุทธิ์ใจ! มีตั้งแต่ในบ้าน “เงียบๆ เถอะ ไม่หลับเดี๋ยวตุ๊กแกมากินตับ” จนถึงในงาน “วันนี้พี่สวยจัง” “ถูกต้องครับพี่ - ดีครับผม - เหมาะสมครับนาย - ได้เลยครับท่าน”> ท่านบอกว่า ถ้าได้เริ่มโกหกแล้ว มันจะขยายมากขึ้น 

สัจจะทำให้เกิดความไว้วางใจกันและกัน

8.อธิษฐาน คือ ความตั้งใจมั่น การตัดสินใจเด็ดเดี่ยว วางจุดหมายแห่งการกระทำของตนไว้แน่นอนและดำเนินตามนั้นแน่วแน่ ท่านสอนว่า อธิษฐานเป็นการใช้ปัญญา ไม่ให้ทำอะไรที่ง่ายเกินไป แต่ก็ไม่ใช่ยากเกินไป จะช่วยสร้างกำลังใจและความเชื่อมั่นในตนเอง ในการปฏิบัติธรรมควรมีเป้าหมายย่อยเป็นระยะๆ เพื่อมุ่งสู่การบรรลุ ซึ่งจะเป็นประโยชน์มาก เพราะบ่อยครั้งไม่มีเครื่องชี้วัดความสำเร็จ

<ธรรมข้อนี้ใช้กับเป้าหมายในชีวิตประจำวันได้เช่นกัน เป็นวิธีเพิ่มศักยภาพตนเอง ขยาย Comfort Zone ได้อย่างดี ในธุรกิจก็เป็นการเตือนสติให้ “Stretched Target” มีความพอดี>

9.เมตตา คือ ความรักใคร่ ความปรารถนาดี มีไมตรี คิดเกื้อกูลให้ผู้อื่นและเพื่อนร่วมโลกทั้งปวง มีความสุขความเจริญ เมตตาไม่มีขอบเขต สามารถเอาชนะความโกรธ ท่านว่า ความเมตตาทำให้เราไม่มองคนเป็นคู่แข่ง ...และไม่มองหาเหยื่อ

10.อุเบกขา คือ ความวางใจเป็นกลาง สงบราบเรียบสม่ำเสมอ เที่ยงธรรม ไม่เอนเอียงไปด้วยความยินดียินร้าย ไม่ขึ้นลงกับ ลาภ ยศ สรรเสริญ นินทา ท่านอธิบายว่า การสรรเสริญที่มีหลายประเภท อาทิ การประจบ การสรรเสริญตามประเพณี แต่ถ้าพบการสรรเสริญที่จริงใจก็ให้อนุโมทนา

<ปารมี 10 เป็นขั้นตอน-ปัจจัยในการพัฒนาจิตวิญญาณ แต่แม้ไม่มีเป้าหมายทางศาสนา ก็เป็นเครื่องมือที่ชาญฉลาดในการพัฒนาชีวิตในโลกวัตถุนิยมด้วย นอกจากจะช่วยให้ท่านมีความสุขและประสบความสำเร็จง่ายขึ้นแล้ว ยังจะช่วยให้สังคมมีสันติสุขด้วย>

สวัสดีปีใหม่ค่ะ 

ความเห็นส่วนตัวของผู้เขียน มิใช่ขององค์กรใด