TPP กับผลกระทบ อุตสาหกรรม ยานยนต์ไทย

โดย...โกญจนาท เถื่อนมูลแสน

แม้ไทยจะไม่ได้เข้าร่วมในข้อตกลงหุ้นส่วนยุทธศาสตร์ทางเศรษฐกิจภาคพื้นแปซิฟิก (TPP) แต่ประเทศที่เข้าร่วมข้อตกลงทั้ง 12 ประเทศมีสัดส่วนคิดเป็น 42% ของการส่งออกยานยนต์ของไทยใน 7 เดือนแรกของปีนี้

โดย 2 ใน 12 ประเทศที่เข้าร่วม ได้แก่ ญี่ปุ่นและสหรัฐอเมริกา ซึ่งถือเป็นยักษ์ใหญ่ในวงการอุตสาหกรรมยานยนต์โลก ส่วนออสเตรเลียก็เป็นประเทศที่ไทยส่งออกสินค้าเกี่ยวกับยานยนต์สูงถึง 1 ใน 5 ของการส่งออกสินค้ายานยนต์ทั้งหมดของไทย

ด้วยปัจจัยดังกล่าวทำให้เกิดคำถามที่ว่า การดำเนินการตามข้อตกลง TPP จะก่อให้เกิดผลกระทบทางลบต่อการพัฒนาอุตสาหกรรมยานยนต์ของไทยในการเป็นศูนย์กลางการผลิตรถยนต์ญี่ปุ่นในอนาคตหรือไม่

อีกนัยหนึ่งคือข้อตกลงดังกล่าวจะทำให้การเติบโตของตัวขับเคลื่อนทางเศรษฐกิจที่สำคัญ โดยเฉพาะในสถานการณ์ที่ตลาดภายในประเทศกำลังซบเซา อย่างการส่งออกรถยนต์และชิ้นส่วนยานยนต์ชะลอตัวลงหรือไม่ อีกทั้งจะทำให้ไทยได้รับความน่าสนใจที่น้อยลงในสายตานักลงทุนญี่ปุ่นหรือไม่

เราคาดว่าไทยจะได้รับผลกระทบจาก TPP ไม่มากนัก ทั้งนี้ด้วยเหตุผล 2 ประการ คือ 1.สถานะของไทยในการเป็นเครือข่ายสายการผลิตยานยนต์ญี่ปุ่นจะไม่ถูกเปลี่ยนแปลงไปโดยข้อตกลง TPP อีกทั้งข้อตกลงดังกล่าวยังจะช่วยเสริมข้อตกลงเขตการค้าเสรีต่างๆ (FTAs) ของไทยที่มีอยู่อีกด้วย

2.ข้อตกลง TPP มุ่งให้เกิดข้อตกลงระหว่างญี่ปุ่นกับสหรัฐอเมริกา มากกว่าที่จะมีผลกระทบต่อคู่ค้าอื่นๆ

เนื่องจากนักลงทุนญี่ปุ่นส่วนใหญ่ยังคงให้ไทยเป็นส่วนหนึ่งในสายการผลิตรถยนต์ต่อไป เนื่องจากไทยเป็นแหล่งลงทุนที่สำคัญของบริษัทรถยนต์ญี่ปุ่นมาเป็นเวลานาน ด้วยเงินลงทุนสะสมที่อยู่ในระดับสูงในหลายปีที่ผ่านมา เห็นได้จากการลงทุนในประเทศด้านวิจัยและพัฒนาที่เพิ่มขึ้น ซึ่งถือเป็นกระบวนการการสร้างมูลค่าเพิ่มที่สูงที่สุดในสายการผลิต

ทั้งนี้ ในวันเดียวกันกับที่มีการบรรลุข้อตกลง TPP ทางโตโยต้าได้จัดงานแถลงข่าวเกี่ยวกับศูนย์ R&D โตโยต้าไทย โดยเน้นถึงความสามารถของศูนย์ R&D ที่ได้ร่วมกันออกแบบและพัฒนารถยนต์กระบะ Revo รุ่นใหม่ถึง 40% โดยโตโยต้ามีแผนที่จะส่งออกรถยนต์รุ่นดังกล่าวไปทั่วโลก

ไม่เพียงแต่ทางโตโยต้าเท่านั้น ผู้ผลิตรถยนต์ค่ายอื่นๆ ของญี่ปุ่นก็มีการวางแผนที่จะเพิ่มความสามารถของศูนย์ R&D ในไทย เพื่อที่จะสร้างความแข็งแกร่งให้ไทยในการเป็นศูนย์กลางการผลิตรถยนต์ญี่ปุ่นที่สำคัญสู่ตลาดโลกต่อไป ขณะที่แนวโน้มการที่อินโดนีเซียจะก้าวขึ้นมาเป็นฐานการผลิตรถยนต์แห่งใหม่ อาจจะเป็นเรื่องที่น่ากังวลมากกว่า

นอกจากนี้ ไทยมีข้อตกลงทางการค้ากับประเทศที่เป็นตลาดส่งออกรถยนต์ญี่ปุ่นที่สำคัญอยู่แล้ว ในประเทศที่เข้าร่วม TPP ทั้ง 12 ประเทศ ไทยมีข้อตกลงทางการค้ากับทุกประเทศ ยกเว้น สหรัฐอเมริกา เม็กซิโก และแคนาดา แต่การส่งออกรถยนต์ของไทยไปยังประเทศดังกล่าว คิดเป็นสัดส่วนเพียงแค่ 5% เท่านั้น

โดยตามข้อตกลงต่างๆ ผู้ผลิตรถยนต์หลายราย ไม่เพียงแต่ญี่ปุ่นเท่านั้น ต่างก็ได้รับสิทธิพิเศษทางภาษีในการผลิตและส่งออกยานยนต์จากไทยอยู่แล้ว ประเทศอาเซียนที่เข้าร่วม TPP ทั้ง 4 ประเทศ ก็มีความเกี่ยวเนื่องกับไทยโดยผ่านข้อตกลง AFTA มาตั้งแต่ปี 1990 แล้ว รวมทั้งความสัมพันธ์ระหว่างไทยกับญี่ปุ่น และออสเตรเลีย/นิวซีเเลนด์ ก็ได้เกิดขึ้นโดยผ่านข้อตกลงทางการค้าทั้งระดับทวิภาคีและระดับภูมิภาคมาเกือบ 10 ปีก่อนหน้านี้แล้ว

ในส่วนข้อตกลงทางการค้าระหว่างไทยกับชิลีและเปรูก็คาดว่าจะเห็นความก้าวหน้าก่อนการจัดงานการประชุม APEC ในปีนี้

นอกจากนี้ ไทยยังมีการเจรจาและทำข้อตกลงทางการค้ากับตลาดสำคัญอื่นๆ ที่ไม่ได้เข้าร่วม TPP อีกด้วย อาทิ จีน อินเดีย อินโดนีเซีย ตะวันออกกลาง และสหภาพยุโรป โดยแท้จริงแล้วอาจกล่าวได้ว่า ข้อตกลง TPP มีเหตุผลด้านการเมืองระหว่างประเทศเป็นปัจจัยที่สำคัญ โดยสหรัฐอเมริกามีความพยายามที่จะสร้างบทบาทให้ชัดเจนมากขึ้นในภูมิภาคเอเชียโดยผ่านข้อตกลง TPP ตรงข้ามกับ RCEP ซึ่งมีอาเซียนเป็นศูนย์กลางและมีอิทธิพลของจีนอยู่มากแต่ไม่มีสหรัฐอเมริกาเข้าร่วมด้วย

การแข่งขันในด้านการการส่งออกรถยนต์ที่ผลิตในประเทศทั้งคัน (CBU) ระหว่างไทยและเม็กซิโกจะไม่เกิดขึ้น แม้ยอดขายที่ซบเซาในตลาดที่พัฒนาแล้ว และกฎระเบียบด้านสิ่งแวดล้อมของตลาดเกิดใหม่ที่เข้มงวดมากขึ้นกดดันให้ผู้ผลิตรถยนต์เพิ่มการใช้ชิ้นส่วนร่วม รวมถึงการเพิ่มเสรีทางการค้าทำให้ผู้ผลิตรถยนต์มีฐานการผลิตรถยนต์รุ่นใดรุ่นหนึ่งให้อยู่ใน 2-3 แหล่งเดียวกันเพื่อส่งออกไปทั่วโลกได้ แต่ TPP จะทำให้การแบ่งงานในการผลิตระหว่างทั้งสองประเทศ (International Division of Labor) มีประสิทธิภาพมากขึ้น โดยเฉพาะในแง่ของการจัดการความเสี่ยง

สำหรับผู้ผลิตรถยนต์ที่มีฐานการผลิตในทั้งสองประเทศ จะเป็นเพียงการปรับแผนการผลิตประจำปี เช่น นิสสัน มาร์ช มาสด้า 2 และฟอร์ด เฟียสต้า จะยังคงผลิตในเม็กซิโกและไทยต่อไป

ฉบับหน้าเรามาดูความเชื่อมโยงระหว่างเครือข่ายการผลิตของเอเชียตะวันออกเฉียงใต้และแถบอเมริกาเหนือจะได้เห็นภาพ TPP ที่ชัดเจน