แก้ปัญหาสลากแพง เลิกโควตาก็แก้ไม่ได้

โดย...ชลลดา อิงศรีสว่าง

ความพยายามที่จะแก้ไขปัญหาสลากกินแบ่งรัฐบาลขายเกินราคา ทำท่าว่าจะแก้ไขปัญหาได้กลับไม่เป็นไปตามที่คิดอีกแล้ว เมื่อผู้ค้ารายย่อยที่ได้รับการจัดสรรสลากไม่นำไปขายเอง แต่กลับขายเหมาให้กับพ่อค้ารายใหญ่ที่ตั้งโต๊ะรับซื้อไม่อั้น และรายใหญ่ก็นำไปจำหน่ายต่อให้กับรายย่อยที่ต้องการขายสลากอีกทอดหนึ่ง ทำให้ระบบการค้าสลากกลับเข้าสู่วังวนปลาใหญ่กินปลาเล็กเหมือนเดิม

ระบบการค้าสลากที่ไม่ซับซ้อนแต่เต็มไปด้วยผลประโยชน์นี้ สร้างปัญหาให้กับประชาชนนักเสี่ยงโชคทั้งหลายอย่างไม่มีที่สิ้นสุด แม้รัฐบาลจะพิมพ์สลากเพิ่มเพื่อจำหน่ายให้กับรายย่อยเพิ่มอีก 26 ล้านฉบับ และในงวดเดือน ธ.ค.นี้จะมีโควตาสลากที่รัฐบาลยึดมาจากผู้ค้ารายใหญ่ 5 เสือกองสลากฯ เข้าสู่ระบบกระจายให้กับรายย่อยเพิ่มขึ้นอีก

แต่ดูพฤติกรรมผู้ค้าสลากแล้ว แม้จะมีการเพิ่มสลากให้ ก็ไม่สามารถที่จะแก้ไขปัญหาการขายสลากเกินราคาอยู่ดี เพราะผู้ค้ารายย่อยเองไม่ต้องการแบกรับความเสี่ยง และเหน็ดเหนื่อยในการตระเวนขายสลาก เนื่องจากสลากที่จองซื้อมานั้นเป็นการขายขาด หากขายไม่หมดต้องรับภาระการขาดทุนเอง การขายรายใหญ่ไปเป็นแนวทางที่ได้กำไรแน่นอนและไม่มีความเสี่ยง

ด้านผู้ค้ารายใหญ่เมื่อได้สลากมาแล้วก็นำมาจัดชุดขาย ซึ่งจะสามารถเรียกราคาได้สูงกว่าขายเดี่ยว และสามารถนำเอาบางส่วนไปขายต่อให้กับรายย่อยที่ต้องการ
จะขายสลากจริงได้อีกด้วย

ก่อนหน้าที่คณะกรรมการสลากกินแบ่งรัฐบาล จะดำเนินการดังกล่าว หลายฝ่ายมีการตั้งข้อสังเกตแล้วว่าจะมีรายใหญ่กวาดซื้อสลาก แต่ก็ไม่มีใครเชื่อว่าจะมีเป็นไปได้ เพราะปริมาณสลากที่พิมพ์เพิ่มมีจำนวนมาก ผู้ที่จะกวาดซื้อสลากไว้หรือกักตุนจะต้องมีเงินทุนมหาศาล

แต่เวลาผ่านไปแค่ไม่กี่งวด ผลก็ออกมาแล้วว่ามีการกว้านซื้อและกักตุนได้จริง ดังนั้นบอร์ดสลากฯ จึงต้องระดมสมองเพื่อหาทางแก้ไขปัญหากันใหม่

เหตุการณ์กักตุนสลากเพื่อขายเกินราคานี้ จะทำให้บอร์ดสลากฯ จะต้องทบทวนวิธีการและมาตรการจัดสรรสลากให้รายย่อยอย่างแน่นอน เพราะเริ่มมีความสงสัยเกิดขึ้นว่า ผู้ได้รับจัดสรรอาจจะไม่ใช่ผู้ค้าจริง แต่ระดมคนมาจองสลากให้ได้มากที่สุดเพื่อจะนำเอาสลากไปขายต่อ

อาการประท้วงของผู้ค้าสลากที่ อ.วังสะพุง จ.เลย เป็นตัวอย่างที่เห็นได้ชัดเจนว่า คนที่อยากขายกลับไม่ได้ขาย

หากพิจารณาจากการดำเนินงานที่ผ่านมาของสำนักงานสลากฯ เพื่อแก้ไขปัญหานี้ เชื่อว่าทางสำนักงานสลากฯ จะงัดมาตรการเดิมออกมาจัดการ คือ ขอกำลังเจ้าหน้าที่ตำรวจออกตรวจตราแผงค้าสลาก หากพบว่ามีการขายเกินราคาก็จับ และปรับขั้นสูงสุดตามโทษที่มี คือ ปรับ 1 หมื่นบาท จำคุก1 เดือน หรือทั้งจำทั้งปรับ

นอกจากนี้ หากพบว่ามีผู้ค้าสลากรายใหญ่รับซื้อสลากมารวมชุดขายเกินราคาก็จะใช้มาตรการทางภาษีจัดการตรวจสอบว่าเสียภาษีอย่างถูกต้องหรือไม่ และอาจจะโดนสอบภาษีย้อนหลังอีกด้วย

แต่มาตรการเหล่านี้อาจจะยังไม่เพียงพอที่จะทำให้ผู้ทำผิดเข็ดหลาบ เพราะผลประโยชน์ที่ได้รับคุ้มค่าที่จะเสี่ยงและโอกาสถูกจับก็มีโอกาสพอกับทางรอด

แต่สิ่งที่บอร์ดสลากฯ จะทำในการประชุมวันที่ 9 พ.ย.นี้คือการทบทวนระบบและช่องทางการจำหน่ายสลากที่ได้ทำผ่านระบบของธนาคารกรุงไทยก็มีปัญหามากและถูกผู้จองซื้อสลากร้องเรียนว่าเกิดความไม่เป็นธรรม เพราะผู้ที่ไปจองซื้อที่สาขากับจองซื้อไม่ทันพวกที่จองผ่านระบบอินเทอร์เน็ต

ประชาชนที่ลงทะเบียนผ่านโครงการสั่งซื้อ-สั่งจอง ลอตเตอรี่ล่วงหน้ามีเป็นจำนวนมาก แต่เมื่อถึงเวลาจองซื้อจริงกลับไม่สามารถทำธุรกรรมดังกล่าวได้ทัน และตั้งแต่วันที่ 3 ธ.ค. 2558 สถานการณ์จะยิ่งวุ่นวายเข้าไปอีก เพราะจะมีสลากให้กับรายย่อยที่เข้าร่วมโครงการเพิ่มขึ้น ซึ่งเป็นโควตาที่สำนักงานสลากฯ ไม่ต่ออายุสัญญาให้กับนิติบุคคล  องค์กร หรือมูลนิธิต่างๆ ที่ไม่มีส่วนเกี่ยวข้องกับผู้พิการ รวมทั้งสิ้น 15.8 ล้านฉบับ หรือคิดเป็น 7.9 ล้านคู่ ซึ่งจะช่วยกระจายให้ประชาชนที่เข้าร่วมโครงการได้มากขึ้น

ดังนั้น เป็นไปได้สูงที่สำนักงานสลากฯ จะลดจำนวนการจองซื้อสูงสุดของผู้ค้ารายย่อยลงจากรายละ 15 เล่ม เหลือ 10 เล่ม เพื่อให้มีจำนวนผู้ค้ารายย่อยได้เยอะขึ้น และอาจมีการทบทวนว่า การให้ประชาชนจองซื้อสลากผ่านระบบของธนคารกรุงไทยรายเดียวเพียงพอหรือไม่

แต่แม้ว่าจะลดการจองสลากลง ก็ไม่สามารถการันตีได้ว่าจะแก้ปัญหาการกวาดซื้อสลากของรายใหญ่ได้ และอาจจะยิ่งทำให้การขายสลากต่อให้รายใหญ่ได้รับความนิยมจากรายย่อยมากขึ้นอีก เพราะไม่เหนื่อยที่จะต้องไปนั่งขายสลากเอง และไม่ต้องรับความเสี่ยงหากขายไม่หมด

สิ่งที่บอร์ดสลากฯ คิดในแนวทางต่างๆ นั้น มีสิ่งเดียวที่ยืนยันว่าจะไม่ดำเนินการ คือ การเปิดให้ขายหวยออนไลน์ ที่เป็นแนวทางแก้ไขปัญหาสลากแพงได้อย่างเบ็ดเสร็จ เนื่องจาก พล.อ.ประยุทธ์ จันทร์โอชา นายกรัฐมนตรี เป็นห่วงปัญหาทางด้านสังคม ที่เกรงว่าอาจจะชักจูงให้คนไทยเล่นหวยกันมากขึ้น โดยเฉพาะเด็กและเยาวชนมีโอกาสจะเข้าถึงอบายมุขแบบอ่อนนี่ง่ายขึ้น

เมื่อแนวทางการแก้ไขปัญหาสลากแพงที่จะได้ผลมากที่สุดถูกปิดตาย โอกาสที่จะแก้ปัญหาอย่างถาวรก็เป็นไปได้ยาก แม้จะพยายามหาแนวทางอย่างไร ก็ยังมีการเดินนอกลู่ตลอดเวลา

อีกวิธีหนึ่งที่จะแก้ไขปัญหาได้ คือการเพิ่มโทษผู้กระทำผิดให้สูงยิ่งขึ้นอีก ซึ่งแนวทางนี้รัฐบาลก็จะไม่ทำอีกเช่นกัน เนื่องจากจะเกิดปัญหามีความเสี่ยงที่สำนักงานสลากฯ จะถูกต่อต้าน ในเรื่องของการรังแกคนจน ดังนั้นการแก้ไขปัญหาจะวนอยู่กับวิธีการเดิมๆ