กองทุนหมู่บ้านกับการกระตุ้นเศรษฐกิจ

โดย...สุวิทย์ คุณกิตติ

รัฐบาลจะอัดฉีดเงินลงไปที่รากหญ้าผ่านกองทุนหมู่บ้าน 59,000 ล้านบาท และผ่านกระทรวงมหาดไทยอีกตำบลละ 5 ล้านบาท เป็นเงินอีกกว่า 36,000 ล้านบาท

ทีมเศรษฐกิจใหม่ของรัฐบาลทำงานได้รวดเร็วทันใจ รับงานได้ไม่กี่วันก็เตรียมเสนอมาตรการกระตุ้นเศรษฐกิจเพื่อขอความเห็นชอบจากคณะรัฐมนตรีทันที เพราะเคยมีส่วนร่วมในการแก้ไขปัญหาเศรษฐกิจช่วงต้มยำกุ้งมาแล้ว และยังยืนยันว่าปัญหาเศรษฐกิจครั้งนี้ไม่ได้ย่ำแย่กว่าครั้งนั้นอีกด้วย ซึ่งน่าจะทำให้พ่อค้าประชาชนเริ่มมีความมั่นใจว่าเศรษฐกิจไทยจะเดินหน้าต่อไปได้ ภาคธุรกิจจะได้มีการลงทุน คนจะได้มีงานทำ มีรายได้และกล้าที่จะใช้เงิน ทำให้เศรษฐกิจเกิดการหมุนเวียนทั้งระบบตั้งแต่ฐานรากขึ้นไปถึงข้างบนมากขึ้น

นโยบายแนวทางการกระตุ้นเศรษฐกิจทำมาใหม่น่าจะมาถูกทางแล้ว

แต่จะให้การขับเคลื่อนนโยบายไปสู่การปฏิบัติเป็นไปอย่างรวดเร็วและมีประสิทธิภาพได้อย่างไร เป็นการบ้านใหญ่ที่ทีมเศรษฐกิจจะต้องผลักดันและขับเคลื่อนให้ได้ เพราะกลไกราชการและหน่วยงานของรัฐนอกจากจะมีความสลับซับซ้อนแล้วยังมีขีดจำกัดทั้งระบบโครงสร้างและบุคลากรอีกด้วย

นโยบายเดิมที่รัฐมนตรี สมหมาย ภาษี จะกระจายเงิน 40,000 ล้านบาท จากธนาคารออมสินและธนาคารเพื่อการเกษตรและสหกรณ์การเกษตรผ่านกองทุนหมู่บ้านตั้งแต่เดือน พ.ค. ถึงกลางเดือน ก.ค. พบมีกองทุนกู้ไป 3,300 กว่ากองทุน เป็นเงิน 5,700 กว่าล้านบาท ธนาคารคิดดอกเบี้ยจากกองทุนร้อยละ 4.85 กองทุนนำไปปล่อยเฉลี่ยทั้งประเทศร้อยละ 6

แต่นโยบายใหม่ที่ออกมาเงื่อนไขดีกว่า เพราะรัฐบาลจะให้กองทุนกู้แบบปลอดดอกเบี้ย 2 ปี แล้วจึงจะมาคิดดอกเบี้ยในปีที่ 3 เป็นต้นไป เท่ากับว่าโครงการของรัฐมนตรีสมหมาย หากยังไม่ยกเลิกแล้ววงเงิน 59,000 ล้านบาทใช้หมด ก็ยังมีวงเงินให้กู้จากโครงการเดิมเหลืออีก

ทำไมต้อง 59,000 ล้านบาท ไม่ต้องบอกก็รู้ว่าคงจะตั้งเป้าหมายที่จะปล่อยเงินกู้ให้กับ กองทุนหมู่บ้านที่ผ่านการประเมินระดับ A และ B ระดับดีมากกับระดับดี ที่ไม่มีปัญหาในการจ่ายเงินคืนซึ่งก็ถูกต้องแล้ว แต่การปล่อยเงินกู้ต่อยอดของธนาคารลักษณะนี้ที่ผ่านมาธนาคารที่จะปล่อยต้องเข้าไปประเมินเสียก่อนว่าควรปล่อยหรือไม่ควรปล่อย เอาเงินไปแล้วจะสามารถจ่ายหนี้คืนได้หรือไม่อย่างไร

รัฐบาลไม่ควรไปลดมาตรฐานตรงนี้ เพื่อจะเร่งรัดในการอัดฉีดเงิน เพราะจะทำให้เกิด Moral Hazard ภาษาไทยจะแปลยาก ราชบัณฑิตยสถาน แปลว่า “ภาวะภัยทางศีลธรรม” ถ้าเกิดขึ้นในสังคมใด สังคมนั้นก็จะล่มจม กองทุนหมู่บ้านที่ทำมาดีอยู่แล้วก็อาจล่มสลายได้ เพราะทำให้คนที่เกี่ยวข้องทั้งผู้ให้กู้และผู้กู้ไม่ต้องรับผิดชอบ เหมือนกับการที่สถาบันการเงินเคยปล่อยเงินกู้แบบง่ายๆ จนทำให้เกิดวิกฤตการเงินต้มยำกุ้งในปี 2540 ขอร้องว่าอย่าทำอย่างนั้นเลย

ประการต่อมา การให้กองทุนหมู่บ้านกู้โดยไม่คิดดอกเบี้ย นับว่าเป็นคุณูปการกับกองทุนและสมาชิกเป็นอย่างยิ่ง แต่จะไปสั่งการให้กองทุนหมู่บ้านไม่ต้องคิดดอกเบี้ยด้วยไม่ใช่เรื่องที่ถูกต้องแน่นอน แม้กระทั่งเงินที่รัฐบาลจัดสรรให้กับกองทุนหมู่บ้านละล้านและต่อยอดอีกหลายครั้งโดยไม่ได้กำหนดเวลาชำระคืน หมู่บ้านได้มาโดยไม่มีเงื่อนไขไม่มีดอกเบี้ย เขาก็ยังยอมที่จะเสียดอกเบี้ยตามที่ทำประชาคมแล้วตกลงกันเอง

หลักการและปรัชญาของกองทุนหมู่บ้าน คือให้ชาวบ้านร่วมคิด ร่วมทำ ร่วมบริหารจัดการ ร่วมตัดสินใจ ร่วมรับผิดชอบและร่วมกันรับผลประโยชน์

โดยทางราชการหรือรัฐบาลจะไม่เข้าไปยุ่งเกี่ยวด้วย สิ่งที่รัฐบาลและคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติต้องทำ คือ คอยสนับสนุน ติดตาม ตรวจสอบ ว่าเงินที่ให้ไปมีการบริหารจัดการที่โปร่งใส สามารถตรวจสอบได้ตลอดเวลาว่าเงินอยู่ ที่ใคร เท่าไร และมีการจ่ายเงินคืนตามเวลาที่ตกลงกันไว้ มีการจัดทำบัญชีและงบการเงินถูกต้อง

ถ้ารัฐบาลสั่งการว่าให้รีบปล่อยเงินเพื่อการกระตุ้นเศรษฐกิจ หากเสียหายมารัฐบาลจะต้องเป็นผู้รับผิดชอบ เหมือนโครงการที่รัฐบาลทำแล้วล้มเหลว แต่หากโครงการกระตุ้นเศรษฐกิจผ่านกองทุนหมู่บ้านนี้ล้มเหลว รัฐบาลไม่ได้เสียหายเพียง 59,000 ล้านบาท แต่จะทำให้กองทุนหมู่บ้านที่ทำมาเกือบ 15 ปี ล่มสลาย และความเสียหายที่จะเกิดขึ้นคือเงินที่กำลังหมุนเวียนทั้งหมด 228,693.09 ล้านบาท ไม่ต้องไปบังคับกองทุน ปล่อยให้เขาบริหารจัดการกันเอง เพราะเขารู้ดีกว่ารัฐบาล และเขามีความรับผิดชอบ

เหตุที่กองทุนหมู่บ้านอยู่ได้อย่างมั่นคงมาจนทุกวันนี้ ก็เพราะกองทุนหมู่บ้านเริ่มต้นโดยไม่ให้รัฐบาล หน่วยราชการ และข้าราชการไม่เข้าไปยุงเกี่ยวด้วย รัฐบาลเพียงจัดสรรเงินให้ คณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติเป็นผู้กำหนดกรอบ กติกา ตามที่ได้ผ่านการทำประชาคมร่วมกันของคณะกรรมการกองทุนระดับหมู่บ้านมาแล้ว เราปล่อยให้เขาคิดเองทำเองตัดสินใจเอง แต่ต้องรับผิดชอบไม่ให้เงินที่ให้ไปว่าจะไม่หายไปไหน ให้หมุนเวียนอยู่ในระบบเศรษฐกิจอย่างต่อเนื่องตลอดไป

อย่าเพียงแต่คิดว่าจะปล่อยเงินกู้นี้ให้ลงไปในระบบอย่างรวดเร็วได้อย่างไร ต้องคิดด้วยว่าเมื่อครบกำหนดแล้วผู้กู้จะชำระคืนอย่างไรด้วย

กองทุนหมู่บ้านไม่ได้เป็นโครงการประชานิยม หรือเป็นโครงการที่พรรคไทยรักไทยคิดขึ้นมา แต่เป็นโครงการที่เริ่มมาจากกองทุนแม่บ้านที่ผมใช้เงินส่วนตัวเริ่มดำเนินการไว้ที่ อ.น้ำพอง จ.ขอนแก่น ตั้งแต่เป็นสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรสมัยแรก โดยจัดเงินให้กลุ่มแม่บ้านหมู่บ้านละ 2,000 บาท เพื่อให้เป็นเงินทุนหมุนเวียนกู้ยืมของสมาชิกกลุ่มแม่บ้านยามเดือดร้อน

ผมเคยเสนอให้ใช้เงินกู้มิยาซาวาทำโครงการนี้ แต่รัฐบาลในขณะนั้นไม่สนใจ พอมีการจัดตั้งพรรคไทยรักไทยผมได้รับการทาบทามให้เข้าร่วมด้วย เขาถามผมว่าผมอยากจะทำอะไรถ้าได้เป็นรัฐบาล จึงได้เสนอว่าอยากทำ “โครงการกองทุนหมู่บ้านและชลประทานระบบท่อ” เพราะที่ผ่านมาพรรคกิจสังคมเป็นพรรคเล็ก ทำอะไรตามนโยบายก็ยาก หากเข้ามาทำในพรรคใหญ่น่าจะทำได้ ซึ่งได้รับการยืนยันว่าจะให้ทำโครงการนี้ จึงได้เข้าไปร่วมด้วยและเมื่อได้มีการจัดตั้งรัฐบาลก็ได้มอบหมายให้ผมเป็นประธานคณะกรรมการกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติ จึงได้เริ่มดำเนินการมาตั้งแต่ต้น วางรากฐานจนมั่นคงและได้ออกแบบไว้เพื่อให้เป็นกลไกในการกระตุ้นเศรษฐกิจ โดยไม่ต้องผ่านระบบราชการที่มีระเบียบขั้นตอนที่ทำให้เกิดความล่าช้าและอาจเกิดปัญหาการทุจริต ด้วยการโอนเงินจากบัญชีของสำนักงานกองทุนหมู่บ้านและชุมชนเมืองแห่งชาติตรงไปยังบัญชีกองทุนหมู่บ้านทุกหมู่บ้าน นอกจากจะเป็นการกระจายเงินออกไปอย่างทั่วถึงทั้งประเทศแล้ว ปริมาณเงิน 70,000 กว่าล้านบาท ที่ใส่ลงไปพร้อมกันก็ทำให้เกิดผลกระทบในวงกว้างอย่างรวดเร็ว เป็นการเพิ่มอัตราเร่งของเงินที่จะไปทำให้อัตราการหมุนเวียนในระบบของเงินมากรอบยิ่งขึ้นด้วย เพราะเงินที่ใส่ลงไปให้คนจนที่เดือดร้อนและต้องการใช้เงิน เมื่อได้เงินก็จะจับจ่ายใช้สอยทันที ทำให้เกิดการฟื้นตัวทางเศรษฐกิจอย่างรวดเร็ว

ส่วนโครงการที่จะผ่านทางกระทรวงมหาดไทยตำบลละ 5 ล้านบาท นั้น ขอเสนอให้เปลี่ยนเป็นจัดสรรให้กองทุนหมู่บ้านที่เป็นนิติบุคคลแล้ว 70,000 กว่าหมู่บ้าน เฉลี่ยหมู่บ้านละ 500,000 บาท หรือตามขนาดของหมู่บ้าน ให้ไปดำเนินการพัฒนาหรือปรับปรุงโครงสร้างพื้นฐานในหมู่บ้านที่เป็นสาธารณ ประโยชน์ เป็นโครงการขนาดที่สามารถทำให้เสร็จเรียบร้อยได้ในระยะเวลาที่กำหนด เพื่อให้มีการใช้จ่ายเงินไปพร้อมกันทั้งประเทศอย่างรวดเร็ว ต้องเป็นการสร้างงาน สร้างรายได้ให้กับประชาชนในหมู่บ้าน โดยให้แต่ละหมู่บ้านจัดประชาคมเพื่อกำหนดโครงการและค่าใช้จ่ายตามความต้องการของชาวบ้านอย่างแท้จริง แล้วให้ส่งโครงการภายในเวลาที่กำหนดเพื่อโอนเงินตรงไปที่บัญชีของหมู่บ้าน ชาวบ้านจะได้รับรู้รายละเอียดค่าใช้จ่ายในโครงการ เพื่อป้องกันไม่ให้มีการทุจริตเอาเปรียบกันเองในหมู่บ้าน หากต้องผ่านระบบราชการมีระเบียบขั้นตอนมากและจะต้องใช้เวลามาก อาจมีปัญหาการทุจริตเหมือนโครงการ SML ที่ต้องมาขออนุมัติจากทางราชการ ถ้าไม่ซื้อของหรือทำตามที่ราชการกับพ่อค้าต้องการก็ไม่ให้ทำ หรือถูกบังคับให้ไปซื้อปุ๋ย ซื้อเต็นท์ เป็นต้น

กระตุ้นเศรษฐกิจคราวนี้ อย่าให้กระสุนด้านเหมือนที่ผ่านมาอีกเลย