ต่อยอด ‘ปั่นเพื่อแม่’ กรุงเทพฯ เมืองจักรยาน

โดย...ติพันธุ์ สุขอรุณ

ถือเป็นวันที่ต้องจารึกไว้ในประวัติศาสตร์ประเทศไทย กับการจัดกิจกรรมจักรยานเฉลิมพระเกียรติสมเด็จพระนางเจ้าฯ พระบรมราชินีนาถ “bike for MOM ปั่นเพื่อแม่” มีการบันทึกสถิติโลกกินเนส เวิลด์ เรคคอร์ดส ว่า มีประชาชนร่วมปั่นต่อเนื่องมากที่สุดในโลกถึง 146,266 คัน

กลายเป็นปรากฏการณ์ครั้งสำคัญที่ประชาชนคนไทยตื่นตัวต่อการออกกำลังกายด้วยการปั่นจักรยานมากขึ้นอย่างเห็นได้ชัด ทำให้กลุ่มรณรงค์ปั่นจักรยานหลายคนเชื่อมั่นว่า ต่อจากนี้ไปสังคมไทยพร้อมที่จะก้าวเข้าสู่เมืองแห่งการปั่นจักรยานแล้ว

สันติ โอภาสปกรณ์กิจ อุปนายกสมาคมปั่นจักรยานเพื่อสุขภาพไทย บอกว่า กิจกรรมปั่นเพื่อแม่จะเป็นการจุดประกายให้สังคมนำแนวทางที่ดีไปต่อยอด แต่สิ่งสำคัญที่สุดคือการร่วมมือกันของทุกหน่วยงาน ไม่ใช่เฉพาะแค่รัฐบาล กรุงเทพมหานคร กระทรวงคมนาคม หรือแม้กระทั่งเจ้าหน้าที่ของตำรวจ แต่ต้องเป็นหน้าที่ของคนทุกคนที่จะทำหน้าที่ของตัวเองเพื่อประโยชน์ของคนส่วนรวมให้มากที่สุด

เพียงแค่ 20% ของการร่วมมือกันสร้างกิจกรรมปั่นเพื่อแม่ ก็เชื่อแน่ว่าประเทศไทยเป็นเมืองจักรยานได้แน่นอน

นอกจากนี้ สิ่งที่รัฐบาลควรต่อยอดเรื่องของการรณรงค์ใช้จักรยาน คือ การพัฒนาด้านต่างๆ ด้วยการไตร่ตรองให้รอบคอบ เพราะที่ผ่านมารัฐบาลไม่ค่อยทำอะไรที่ช่วยให้การใช้จักรยานมีความปลอดภัยมากขึ้น มีเพียงความพยายามขีดเส้นทำทางจักรยาน ซึ่งนำมาสู่เสียงบ่นว่าทำแล้วไม่เห็นมีใครใช้ประโยชน์ จึงเป็นตัวอย่างของการทำทางจักรยานโดยไม่ศึกษาว่าคนสามารถมาใช้ได้จริงหรือไม่

“เช่น ถนนลาดพร้าว เป็นถนนที่มีคนใช้จักรยานมากที่สุด คำถามคือถนนเส้นนี้ไม่มีเลนจักรยาน คนไม่สามารถขี่ไปถึงระบบขนส่งมวลชนได้ ในทางกลับกันหน่วยงานรัฐนำงบประมาณไปทำทางจักรยานบนถนนราชดำริ ที่มีสภาพถนนกว้าง รถยนต์วิ่งไม่มาก แรงต่อต้านจากประชาชนน้อยที่สุด เมื่อสร้างเสร็จสุดท้ายไม่มีใครใช้เลนจักรยาน เป็นเพียงการทำทางจักรยานเพื่อสะสมผลงานเป็นกิโลเมตรตามที่ตั้งเป้า รีบใช้เงินงบประมาณ ไม่ได้คำนึงว่าทำเพื่อให้คนที่ต้องใช้ปลอดภัยมากขึ้น ดังนั้นรัฐจึงไม่ควรมองว่าการสำรวจความคิดเห็นของประชาชนเป็นเรื่องน่ารําคาญ” สันติ กล่าว

อุปนายกสมาคมปั่นจักรยานฯ บอกอีกว่า การทำทางจักรยานไม่ได้แก้ปัญหาด้านความปลอดภัยของการใช้ถนนร่วมกันได้ เพราะจักรยานใช้ความเร็วปกติที่ 15 กิโลเมตร/ชั่วโมง แตกต่างจากรถยนต์ที่ใช้ความเร็ว 60-80 กิโลเมตร/ชั่วโมง เมื่อความเร็วต่างกันมาก ความเสี่ยงก็เพิ่มขึ้น รวมถึงการกลั่นแกล้งจากคนขับรถยนต์ เมาแล้วขับ ดังนั้นการแก้ปัญหาที่สำคัญที่สุดจึงควรจำกัดความเร็วรถยนต์ในเมืองให้ลดลง มากกว่าการทุ่มทุนสร้างทางจักรยาน เหมือนใช้เงินปกครองประเทศ ที่ไม่ได้ใช้กฎหมายควบคุมวินัยของคนในสังคมมาปกครอง

นนลนีย์ อึ้งวิวัฒน์กุล ผู้ร่วมก่อตั้งกลุ่ม Bangkok Bicycle Campaign เชื่อว่า ความร่วมมือจากทุกภาคส่วนสามารถทำให้กรุงเทพฯ เป็นเมืองแห่งการปั่นจักรยานได้ง่ายดายมาก เพราะสิ่งที่เห็นจากงานไบค์ฟอร์มัม คือภาพเด็กเล็กๆ คนสูงอายุที่ปั่นจักรยานระยะทาง 40 กิโลเมตรได้ และยิ่งประทับใจที่ได้เห็นคนริมทางโบกมือให้กำลังใจ เป็นการยอมเปิดใจรับคนจักรยานบนท้องถนนอย่างแท้จริง ไม่ใช่แค่การปิดถนนเพื่อปั่นเท่านั้น

อย่างไรก็ตาม หน่วยงานภาครัฐต้องเปิดโอกาสให้ประชาชนได้เข้าไปมีส่วนร่วมแสดงความคิดเห็น เช่นเดียวกับการจัดกิจกรรมปั่นเพื่อแม่ขึ้นมา

“ถนนในกรุงเทพฯ อาจไม่จำเป็นต้องทำทางจักรยานก็ได้ เพียงแค่คนขับรถยนต์ให้ช้าลงในพื้นที่ชุมชน ไม่ต้องรีบร้อน แบ่งปันถนนร่วมกัน เพียงแค่นี้ก็เป็นเมืองแห่งจักรยานโดยที่ไม่ต้องมีเลนจักรยานเลยด้วยซ้ำ” นนลนีย์ กล่าว

เช่นเดียวกับ วิศาล นาคราชอวยผล หัวหน้ากลุ่มรถถีบ สะท้อนทัศนะเห็นด้วยที่กรุงเทพฯ อาจไม่จำเป็นต้องใช้เงินงบประมาณสร้างทางจักรยาน เพียงแค่ปรับพื้นที่ทางเท้าไม่ให้มีร้านหาบเร่แผงลอยมากีดขวางก็ดีมากแล้ว เพราะคนปั่นจักรยานไม่เคยขอทางพิเศษ ที่ผ่านมาขอแต่เพียงขจัดอุปสรรคบนถนนให้น้อยลงกว่านี้เท่านั้น

ท้ายที่สุด น้ำใจบนท้องถนนทุกวันนี้ถือว่ายังน้อยมาก เพราะคนขับรถยนต์มักมองว่าคนปั่นจักรยานเป็นส่วนเกินของถนน มีการขับเบียด แซงระยะใกล้ และขับด้วยความเร็วสูงมีให้เห็นอยู่เป็นประจำ ถึงกระนั้นก็ต้องรณรงค์สนับสนุนให้คนเมืองหันมาใช้จักรยานมากขึ้นนับจากนี้ไป

จักรพันธ์ ผิวงาม รองปลัด กทม. กล่าวว่า ทาง กทม.ดำเนินการทำเส้นทางจักรยานอย่างต่อเนื่อง โดยพื้นที่ล่าสุดที่ขีดเส้นลงสีแล้วคือรอบพื้นที่เกาะรัตนโกสินทร์ บึงหนองบอน และได้มอบหมายให้แต่ละสำนักงานเขตลงพื้นที่สำรวจว่าเส้นทางใดสามารถทำทางจักรยานได้ เพื่อพิจารณาจัดสรรงบประมาณ พ.ศ. 2559 ต่อไป

“ต่อจากนี้จะมีการเพิ่มเส้นทางจักรยานบริเวณฝั่งธนบุรี บางกอกน้อย บางกอกใหญ่ เพื่อให้มีการเชื่อมเส้นทางถึงกันทั้งหมด โดยลงพื้นที่ดูพื้นผิวการจราจรที่เหมาะสม ซึ่งต่อไปในอนาคตระบบขนส่งแบบรางจะมีมากขึ้นเชื่อมต่อกับสังคมคนเมืองที่หันมาใช้จักรยานมากขึ้นด้วย” รองปลัด กทม. กล่าว

อย่างไรก็ดี กทม.ส่งเสริมให้มีการใช้จักรยานในสวนสาธารณะและบนท้องถนน แต่อย่างน้อยการใช้ถนนร่วมกันต้องมีความถ้อยทีถ้อยอาศัยเพื่อให้ไปด้วยกันได้ ส่วนข้อเสนอเรื่องการจำกัดความเร็วรถยนต์ไม่เกิน 40 กิโลเมตร/ชั่วโมง ในช่วงเวลาปกติรถยนต์ไม่สามารถทำความเร็วได้ มีเพียงช่วงเวลากลางคืนเท่านั้น แต่ถือเป็นเรื่องสำคัญที่มีการยื่นข้อเสนอต่อสำนักงานตำรวจแห่งชาติ ให้ดำเนินการบังคับใช้กฎหมายอย่างเคร่งครัด สร้างความปลอดภัยในชีวิตและทรัพย์สิน