เกี่ยวกันทำไม

ผมไปสหรัฐกับแคนาดามา 3 อาทิตย์ ไปถึงทีแรกก็มีความสุขดี เพราะช่วงนี้เป็นฤดูร้อน อากาศไม่หนาวเกินไปสำหรับคนไทยอย่างผม มองไปทางไหนดูสวยสะอาดตาด้วยต้นไม้ใบหญ้า แต่อยู่ไปสักพักให้รู้สึกอยากกลับบ้านเป็นกำลัง เพราะสุดแสนจะเอียนกับอาหารกันตายที่ฝรั่งกินกัน โดยเอาเศษเนื้อเศษผักมาประกบกับขนมปังแล้วตั้งชื่อว่าแฮมเบอร์เกอร์บ้าง ฮอตด็อกบ้าง ส่วนอาหารติดดาว 2 ดาว 3 ดาว บังคับให้กินตามเมนูนั้น เอาเข้าจริงนอกจากจะแพงแล้ว ไม่เห็นจะอร่อยเลิศรสกว่าร้านในเมืองไทย ไม่ต้องเทียบกับข้าวกะเพราไก่ไข่ดาวก็ได้ เพราะผมให้ 4 ดาวมาแต่ไหนแต่ไร ไม่ต้องรอให้ฝรั่งมาให้ดาว เพราะฝรั่งจะรู้จักอาหารไทยดีกว่าผมที่กินอาหารไทยมาแต่อ้อนแต่ออกได้อย่างไร

เพราะฉะนั้นอาหารที่อร่อยที่สุดหลังจากไม่อยู่เมืองไทยแค่ 3 อาทิตย์ คือ ข้าวกะเพราไก่ไข่ดาวร้านป้าในหมู่บ้านที่ช่วยล้างความเอียนของอาหารในต่างแดนได้อย่างสมบูรณ์แบบจนอยากทิปป้าแก 15% เหมือนในอเมริกา แต่กลัวแกจะว่าเพี้ยนหรือดัดจริต เลยจ่ายค่าข้าวไปตามปกติ ราคาไม่ถึงครึ่งหนึ่งของมันฝรั่งทอดถุงเล็กๆ ที่กินในอเมริกา

ผมเล่าเรื่องนี้เพราะอยากบอกใครก็ตามที่เบื่อเมืองไทยว่ารถติดวุ่นวาย ถนนและทางเท้าสกปรก มีสายไฟพาดรุงรังว่า คิดผิดให้คิดใหม่ได้ เพราะนอกจากอาหารแล้ว ผมว่าความวุ่นวายนั้นว่าไปแล้วทำให้ชีวิตตื่นเต้นไม่น่าเชื่อ เพราะเรามีกฎกติกามารยาททำให้อยู่กันไปได้ ฝรั่งเรียกว่าเป็นความวุ่นวายแบบมีกติกา (Organized Chaos) เช่น เราไม่บีบแตรเหมือนในบางประเทศที่ดูจะผิดกฎหมาย เรายอมให้รถมอเตอร์ไซค์ปาดโดยไม่เสียอารมณ์ ใครเอาป้ายร้านหรือป้ายโฆษณาวางบนทางเท้า เราก็หนีลงมาเดินบนถนน คนขับรถก็ไม่ขับไล่ชนเราเหมือนในประเทศที่เคร่งกฎ

ผมเป็นคนตื่นนอนเช้า และชอบออกไปวิ่งบ้าง เดินบ้าง ออกกำลังกาย สังเกตว่าหมู่บ้านฝรั่งนั้นทุกคนจะปิดบ้านเงียบ ไม่ออกมายืนคุยกัน เปิดวิทยุฟังเพลงให้เพื่อนบ้านคนที่เดินผ่านได้ยิน ไม่ออกมาล้างรถหน้าบ้านเหมือนในเมืองไทยบ้านเรา

ผลคือพอออกไปทุกวัน สักพักหนึ่งเริ่มเหงาเห็นแต่บ้านกับสนามหญ้า ไม่เห็นผู้คน ไม่ได้ยินเสียงเพลง เสียงสวดมนต์เหมือนแถวบ้านผม ทั้งที่ช่วงนี้เป็นฤดูร้อนอากาศดี ถ้าวิ่งๆ ไปเกิดเป็นลมคงตายฟรี ไม่มีใครช่วย แม้แต่ตอนฝนตกก็ไม่มีเพิงเข้าไปหลบฝน เพราะบ้านฝรั่งไม่มีชายคา ไม่มีใครสร้างเพิงขายกับข้าวริมถนนให้หลบฝนเหมือนบ้านเรา

ผมพูดเรื่องอะไรที่เป็นเรื่องลบๆ พอสมควรแล้ว คงต้องเล่าเรื่องอะไรดีๆ บ้าง ที่เห็นคือความสะอาดเป็นระเบียบของบ้านเมือง ทุกคนดูแลสภาพแวดล้อมตัวบ้านเป็นอย่างดี ป้ายบอกชื่อถนนและตรอกซอกซอยชัดเจน ไม่มีป้ายบอกสถานที่แห่งเดียวกันทั้งซ้ายและขวาให้งงเล่นเหมือนบ้านเรา ส่วนอีกประเด็นคือกฎกติกามารยาทในการใช้รถใช้ถนน รถทุกคันจะหยุดให้คนข้ามทางม้าลาย ไม่เร่งความเร็วเข้าใส่เมื่อเห็นคนกำลังจะข้ามถนน เขาถือว่ารถจักรยานมีศักดิ์และสิทธิเท่ากับรถยนต์คันหนึ่ง ไม่มีใครบีบแตรไล่หรือจอดเบียดให้หวาดเสียว เช่น ถ้าจะเลี้ยวซ้ายที่สี่แยก ท่านสามารถจอดจักรยานกลางถนนในเลนเลี้ยวซ้ายได้โดยไม่มีใครเบียดเข้ามาปิดทาง รถยนต์จะจอดอยู่ข้างหลังโดยเว้นระยะตามกฎจราจร ใครที่เอาชีวิตรอดจากการขี่รถจักรยานในเมืองไทยไปขี่จักรยานที่อเมริกาได้ ผมรับรองว่าการขี่จักรยานที่นั่นง่ายมาก

พูดไปพูดมาแล้ว ผมมีความสุขที่สุดเมื่อกลับมาเมืองไทย และได้ข้อสรุปว่าอย่าไปไหนเกิน 3 อาทิตย์เป็นอันขาด ด้วยเหตุผลเหล่านี้

ทีนี้ลองมาพูดเรื่องที่มีสาระกันบ้าง เพราะพอกลับมาก็เห็นข่าวว่า การส่งออกติดลบต่อเนื่อง 6 เดือนกว่าแล้ว บางคนเป็นห่วงว่าถ้าสถานการณ์เป็นอย่างนี้แล้วเศรษฐกิจไทยจะเอาตัวรอดไปได้อย่างไร เพราะรายได้จากการส่งออกคิดเป็นสัดส่วน 77% ของจีดีพี แต่บางคนบอกว่าเรื่องนี้ไม่น่าห่วง เพราะการส่งออกลดลงเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นตามสถานการณ์เศรษฐกิจที่ความต้องการในตลาดโลกลดลง หลายๆ ประเทศลดลงมากกว่าประเทศไทย

ดูเหมือนว่าประเด็นเรื่องการส่งออกลดเลยมาติดหล่มอยู่ตรงนี้ แทนที่จะช่วยกันคิดว่าทำอย่างไรการส่งออกของไทยจะปรับตัวเพิ่มขึ้น หรืออย่างน้อยไม่ติดลบก็ยังดี

ผมมีโอกาสไปเที่ยวชมน้ำตกไนแองการาทั้งสองฟาก และมีโอกาสได้ขึ้นเรือชมน้ำตก ซึ่งเขาจะแจกเสื้อฝนให้กันเปียกจากละอองน้ำตกเมื่อเข้าไปใกล้ๆ ความจริงผมเคยนั่งเรือนี้มาแล้วเมื่อ 4-5 ปีก่อน และยังชื่นชมและเที่ยวอวดฝรั่งว่าเสื้อฝนที่เขาแจกทำในเมืองไทย แต่ครั้งนี้ปรากฏว่าป้ายทำในเมืองไทยถูกเปลี่ยนไปเป็นทำในเมืองจีนเรียบร้อย ผมเสียหน้ามาก เพราะเที่ยวบอกคณะว่าเสื้อฝนชมน้ำตกนั้นทำในเมืองไทยของผม

ขากลับแวะเอาต์เลตใหญ่แห่งหนึ่ง ลองดูสินค้าสารพัดแบรนด์ที่วางขายปรากฏว่าส่วนใหญ่ทำในเมืองจีนกับประเทศอื่นๆ เช่น เวียดนาม อินโดนีเซีย ดูไบ ฮอนดูรัส และเม็กซิโกเป็นหลัก ทั้งเอาต์เลตผมเจอเสื้อกล้ามอยู่ 10 กว่าตัวเท่านั้นที่ทำในเมืองไทย

ที่เล่ามาก็อยากให้ท่านผู้อ่านทราบว่าปัญหาการส่งออกที่ลดลงนั้น คงไม่ได้เกิดจากการที่เศรษฐกิจโลกมีปัญหาอย่างเดียว แต่เรากำลังถูกแย่งส่วนแบ่งตลาดจากประเทศที่ทรงพลังอย่างจีน และจากเพื่อนอย่างเวียดนามและอินโดนีเซีย ผนวกกับในอเมริกาใต้และตะวันออกกลางที่เป็นคู่แข่งใหม่

เพราะฉะนั้นแทนที่จะโต้เถียงกันว่าการส่งออกของไทยลดลงเพราะเศรษฐกิจโลกมีปัญหา สู้เอาเวลามาแก้ไขวิเคราะห์วิจัยจุดอ่อนจุดแข็งของสินค้าส่งออกของไทยว่าทำอย่างไรจะแข่งขันกับคนอื่นได้ไม่ดีกว่าหรือ

ความจริงผมทราบตัวผู้ผลิตเสื้อที่วางขายในเอาต์เลตอย่างดีว่าเป็นใครในเมืองไทย และสาเหตุที่เขายั งแข่งขันกับคู่แข่งที่ค่าแรงงานในการผลิตถูกกว่าได้ เพราะเขาสามารถสร้างมูลค่าเพิ่มในสินค้าส่งออกให้ล้ำหน้ากว่าคู่แข่งในต่างประเทศ รักษาคำมั่นสัญญาส่งมอบสินค้า และไม่ใช้แรงงานต่างด้าวผิดกฎหมาย ซึ่งผู้ซื้อในต่างประเทศตั้งข้อรังเกียจ

ขอจบตรงนี้ก็แล้วกันครับว่า ผมไม่เชื่อว่าวิธีการแก้ปัญหาการส่งออกคือการย้ายฐานการผลิตไปประเทศที่ค่าแรงงานต่ำกว่าอย่างเดียว เพราะวันหนึ่งค่าแรงงานในประเทศนั้นจะเพิ่มขึ้น เมื่อมีคนเข้าไปลงทุนมากขึ้น เช่นประเทศจีน เพราะฉะนั้นการย้ายฐานการผลิตไปผลิตสินค้าที่ไม่เน้นคุณภาพ คงไม่ช่วยให้นักลงทุนไทยนั้นอยู่รอดได้ในระยะยาวอยู่ดี

ผมว่าเราควรแก้ปัญหาส่งออกโดยการเผชิญหน้าและปรับปรุงสินค้าให้ตรงความต้องการลูกค้าน่าจะดีกว่าหนีย้ายฐานไปผลิตสินค้าเดิมๆ หรือไม่ทำอะไรเลย เพราะปลอบใจตัวเองว่าคนอื่นก็ลดเหมือนกัน คงไม่ช่วยให้สถานการณ์ดีขึ้นมั้งครับ