ดาวหางแฮลลีย์ในอนาคต

โดย...วรเชษฐ์ บุญปลอด

เดือนนี้ในอีก 46 ปีข้างหน้า ดาวหางที่มีชื่อเสียงโด่งดังที่สุดในประวัติศาสตร์โลกจะกลับมาผ่านจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดบนวงโคจร หากกำหนดให้คนมีอายุขัยเฉลี่ยราว 75 ปี คนที่มีอายุไม่เกิน 30-35 ปีในปัจจุบัน จะมีโอกาสเห็นดาวหางดวงนี้ในปี 2604 หรือ ค.ศ. 2061 นับเป็นเวลาเพียง 9 ปี ก่อนเกิดสุริยุปราคาเต็มดวงที่เห็นได้จากประเทศไทยครั้งถัดไปในปี 2613 ดาวหางเป็นวัตถุชนิดหนึ่งที่พบได้เป็นจำนวนมากในระบบสุริยะ แต่ไม่บ่อยนักที่จะเราจะมีโอกาสเห็นดาวหางที่สว่างพอจะสังเกตได้ด้วยตาเปล่า ดาวหางแฮลลีย์หรือที่คนไทยคุ้นเคยในชื่อฮัลเลย์จัดอยู่ในกลุ่มของดาวหางรายคาบ หมายถึงดาวหางที่มีคาบการโคจรรอบดวงอาทิตย์น้อยกว่า 200 ปี ดาวหางแฮลลีย์กลับเข้ามาใกล้ดวงอาทิตย์เฉลี่ยทุกๆ ประมาณ 75-76 ปี โดยที่บางช่วงมีระยะเวลาสั้นกว่าหรือยาวกว่านี้ได้เล็กน้อย คนที่มีอายุยืนยาวมีโอกาสเห็นได้ไม่เกินสองครั้ง ดาวหางแฮลลีย์ตั้งชื่อตามเอ็ดมันด์ แฮลลีย์ นักดาราศาสตร์ชาวอังกฤษ เขาไม่ใช่ผู้ค้นพบดาวหางดวงนี้ แต่เป็นคนแรกที่เชื่อมโยงดาวหางที่ปรากฏใน ค.ศ. 1531, 1607 และ 1681 ว่าเป็นดาวหางดวงเดียวกัน จึงเป็นสิ่งที่พิสูจน์ยืนยันว่าดาวหางจำนวนหนึ่งโคจรรอบดวงอาทิตย์เป็นคาบวงโคจรของดาวหางแฮลลีย์เป็นรูปวงรีที่มีค่าความรีสูงมาก จุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดอยู่ห่างดวงอาทิตย์ประมาณ 0.6 หน่วยดาราศาสตร์ หรือประมาณ 90 ล้านกิโลเมตร ซึ่งอยู่ระหว่างวงโคจรของดาวพุธกับดาวศุกร์ (1 หน่วยดาราศาสตร์ เท่ากับระยะห่างเฉลี่ยระหว่างโลกถึงดวงอาทิตย์ มีค่าประมาณ 149.6 ล้านกิโลเมตร) ส่วนจุดไกลดวงอาทิตย์ที่สุดอยู่ห่าง 35 หน่วย ดาราศาสตร์ หรือประมาณ 5,300 ล้านกิโลเมตร ระหว่างวงโคจรของดาวเนปจูนกับดาวพลูโต

การเคลื่อนที่ของดาวหางรอบดวงอาทิตย์มีคาบไม่แน่นอนตายตัว นอกจากแรงโน้มถ่วงของดาวเคราะห์และดาวเคราะห์น้อยขนาดใหญ่จะรบกวนการเคลื่อนที่ของดาวหางแล้ว การเปลี่ยนแปลงบนผิวดาวหางอย่างแรงกระทำเนื่องจากการระเหิดของน้ำแข็งซึ่งเทียบได้กับไอพ่นที่ผลักดาวหางในอวกาศก็ส่งผลต่อวงโคจรของดาวหางด้วย นักดาราศาสตร์จึงต้องวัดและคำนวณโดยชดเชยผลที่เกิดจากแรงนี้ เรียกว่าแรงที่ไม่ได้เกิดจากแรงโน้มถ่วง บันทึกเก่าแก่ที่สุดที่สามารถพิสูจน์ยืนยันได้ว่าเป็นดาวหางแฮลลีย์เป็นบันทึกในประเทศจีนที่กล่าวถึงดาวหางที่ปรากฏในเดือน พ.ค.และมิ.ย. เมื่อ 240 ปีก่อนคริสต์ศักราช โดยเห็นบนท้องฟ้าทิศตะวันออกและทิศเหนือ สอดคล้องกับตำแหน่งคาดหมายจากผลการคำนวณพยากรณ์ตำแหน่งของดาวหางย้อนไปในอดีต โดยนักดาราศาสตร์ผู้เชี่ยวชาญด้านกลศาสตร์ฟ้า ดาวหางแฮลลีย์ผ่านจุดใกล้ดวงอาทิตย์ครั้งล่าสุดเมื่อวันที่ 9 ก.พ. 2529 ปีนั้นดาวหางปรากฏบนท้องฟ้าให้เห็นได้นานหลายเดือน แต่นับเป็นครั้งที่เห็นดาวหางดวงนี้ได้แย่ที่สุดครั้งหนึ่ง เนื่องจากระยะห่างระหว่างโลกถึงดาวหางอยู่ไกลกันจนดาวหางแฮลลีย์สว่างที่สุดด้วยความสว่างราวโชติมาตร 2.6 หรือจางกว่าดาวเหนือ แสงรบกวนในเมืองที่มีคนอยู่หนาแน่นก็เป็นสาเหตุหนึ่งที่ทำให้คนส่วนใหญ่ต้องผิดหวังที่ไม่มีโอกาสเห็นดาวหางด้วยตาเปล่า

การเข้ามาเมื่อ พ.ศ. 2529 ดาวหางแฮลลีย์เริ่มสว่างถึงระดับที่เห็นได้จางๆ ด้วยตาเปล่าจากสถานที่มืด ไม่มีแสงรบกวน ตั้งแต่ปลายปี 2528 อยู่บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำต่อเนื่องไปถึงกลางเดือน ม.ค. 2529 จากนั้นมีตำแหน่งอยู่ใกล้ดวงอาทิตย์จนไม่สามารถสังเกตได้จากพื้นโลก ย้ายไปอยู่บนท้องฟ้าเวลาเช้ามืดตั้งแต่ปลายเดือน ก.พ. 2529 ดาวหางแฮลลีย์ผ่านใกล้โลกที่สุดเมื่อวันที่ 10 เม.ย. 2529 ที่ระยะห่าง 0.417 หน่วยดาราศาสตร์ (62 ล้านกิโลเมตร) ไกลกว่ามากเมื่อเทียบกับระยะห่างขณะใกล้โลก ที่สุดในการเข้ามาเมื่อครั้งก่อนหน้านั้น โดยใกล้ที่สุดเมื่อวันที่ 20 พ.ค. 2453 ที่ระยะ 0.151 หน่วยดาราศาสตร์ (23 ล้านกิโลเมตร) ยานอวกาศหลายลำถูกส่งขึ้นไปสำรวจ ดาวหางแฮลลีย์จึงเป็นดาวหางดวงแรกที่มียานอวกาศโคจรเข้าไปศึกษาในระยะใกล้ ต้นเดือน ต.ค. 2566 ดาวหางแฮลลีย์จะผ่านจุดไกลดวงอาทิตย์ที่สุด อยู่ห่างดวงอาทิตย์ประมาณ 35.14 หน่วยดาราศาสตร์ หลังจากนั้นจึงวกกลับเข้ามาใกล้ดวงอาทิตย์อีกครั้ง

การปรากฏของดาวหางแฮลลีย์ครั้งถัดไปใน พ.ศ. 2604 จัดว่าค่อนข้างดี หรือดีกว่าครั้งที่แล้ว ดาวหางจะปรากฏบนท้องฟ้าทิศตะวันออกในเวลาเช้ามืด คาดว่าเริ่มสว่างถึงระดับที่เห็นได้จางๆ ด้วยตาเปล่าในเดือน มิ.ย. 2604 บริเวณกลุ่มดาววัว ดาวหางแฮลลีย์ผ่านใกล้กระจุกดาวลูกไก่ในปลายเดือนเดียวกัน เคลื่อนผ่านกลุ่มดาวเพอร์ซิอัสและสารถีพร้อมกับความสว่างที่เพิ่มขึ้นตลอดเดือน ก.ค. หลังผ่านจุดใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในวันที่ 28 ก.ค. 2604 ดาวหางจะย้ายไปอยู่บนท้องฟ้าเวลาหัวค่ำ เคลื่อนผ่านกลุ่มดาวสิงโตและหญิงสาว โดยผ่านใกล้ดาวศุกร์ในช่วงครึ่งหลังของเดือน ส.ค. ใกล้กันที่สุดโดยห่างเพียงประมาณหนึ่งองศาเท่านั้น ดาวหางจางลงและมีมุมห่างจากดวงอาทิตย์ลดลงจนหายไปในแสงสนธยาราวกลางเดือน ก.ย. 2604 ซึ่งเป็นช่วงที่ดาวหางมีตำแหน่งปรากฏอยู่ใกล้ดาวพุธ หลังจากปี 2604 ดาวหางแฮลลีย์จะกลับมาอีกครั้งในปี พ.ศ. 2677 ( ค.ศ. 2134) โดยเข้าใกล้ดวงอาทิตย์ที่สุดในวันที่ 27 มี.ค. และนับเป็นครั้งที่ดีที่สุดครั้งหนึ่งเลยทีเดียว เนื่องจากคาดว่าดาวหางแฮลลีย์จะผ่านใกล้โลกที่ระยะห่างเพียง 0.0916 หน่วยดาราศาสตร์ (14 ล้านกิโลเมตร) ในวันที่ 7 พ.ค. 2677 อาจสว่างถึงราวโชติมาตร -1 หรือ -2 สว่างกว่าดาวซิริอัสในกลุ่มดาวหมาใหญ่ ซึ่งเป็นดาวฤกษ์ที่สว่างที่สุดบนท้องฟ้าเวลากลางคืน แต่คงไม่มีใครที่มีชีวิตอยู่ในปัจจุบันจะมีโอกาสเห็นดาวหางดวงนี้เมื่อถึงวันนั้น